20 ταινίες που άλλαξαν το σινεμά για πάντα

Το "Jurassic Park" είναι μια από τις ταινίες που άλλαξαν το σινεμά. Θυμόμαστε αυτήν, και τις άλλες 19 που δεν έχουν δεινόσαυρους.
SHARES

Από την προπαγανδιστική "Γέννηση Ενός Έθνους" μέχρι το "Βαθύ Λαρύγγι" κι από το "Θωρηκτό Ποτέμκιν" μέχρι το "Matrix", ένας αιώνας-και-κάτι σινεμά έχει μεσολαβήσει, και το ίδιο το σινεμά όπως το αντιλαμβανόμαστε, δεν έχει σταματήσει να αλλάζει και να εξελίσσεται. Έχει αλλάξει στυλιστικά, θεματικά, έχει αλλάξει ο ρυθμός, το πόσο τολμηρά μπορεί να απεικονίζει ό,τι απεικονίζει, έχουν αλλάξει τα εφέ, το πώς μοιάζει η δράση. Έχουν αλλάξει τα πάντα.

Όταν μιλάμε για ταινίες που έχουν λοιπόν αλλάξει το σινεμά, μπορεί να αναφερόμαστε σε ένα σωρό διαφορετικούς τομείς, από τεχνικά στοιχεία (πότε μπήκε ο ήχος, πότε εξελίχθηκαν τα εφέ) μέχρι θεματικά (καλωσήρθες γυμνό στο mainstream σινεμά!) μέχρι τον τρόπο λειτουργίας της βιομηχανίας (γεια σου, ανεξάρτητο αμερικάνικο σινεμά). Αυτές είναι, χρονολογικά, 20 από τις ταινίες, χωρίς τις οποίες τα πράγματα σήμερα θα ήταν πολύ-πολύ διαφορετικά. Και μάλλον λιγότερο συναρπαστικά.

The Great Train Robbery

Το 1903 οι ταινίες έμοιαζαν ακόμα με σύντομες ιστορίες χωρίς πολλά πήγαινε-έλα, διαφορετικές σκηνές και πειραματισμό στην αφήγηση. Το δεκάλεπτο γουέστερν του Έντουιν Πόρτερ ήταν η ταινία που τα πρωτο-άλλαξε όλα. Ο Πόρτερ έκανε γυρίσματα σε φυσικές τοποθεσίες, κουνούσε συνεχώς την κάμερα και εφάρμοσε το παράλληλο μοντάζ, σκηνών δηλαδή που συμβαίνουν παράλληλα και κόβουμε από τη μία στην άλλη. Και τα έκανε όλα αυτά το 1903.

The Birth of a Nation

Είναι μια από τις συναρπαστικές αντιθέσεις όχι μόνο του σινεμά αλλά και της ανθρώπινης ιστορίας: Το πώς μπορεί μερικά από τα πιο μνημειώδη επιτεύγματα να είναι δεμένα με περιόδους ντροπής. (Γι'αυτό και είναι πάντα λάθος η ρεβιζιονιστική προσέγγιση της τέχνης. Τα πάντα είναι προϊόντα της εποχής τους.) Το έπος του Ντ. Γκρίφιθ αφηγείται τη γέννηση της Κου Κλουξ Κλαν παρουσιάζοντάς την ως ηρωική δύναμη σωτηρίας ενώ απεικονίζει τους μαύρους ως απολίτιστους αγροίκους. Γιατί λοιπόν συνεχίζουμε, ακριβώς 100 χρόνια μετά, να μνημονεύουμε αυτό το απομεινάρι ντροπής και ρατσισμού; Γιατί πολύ απλά θεωρείται κινηματογραφικά ριζοσπαστικό, το πρώτο αληθινό έπος της τέχνης του σινεμά, η εμπορική επιτυχία του οποίου έδειξε μάλιστα πως το σινεμά μπορεί να σταθεί και εμπορικά ως μαζική διασκέδαση.

Την επόμενη χρονιά γυρίστηκε και σίκουελ (ναι, τα είχαν από τότε) το οποίο αγνοείται.

Greed

Το 1924 ο Έριχ φον Στρόχαϊμ σκηνοθέτησε την επική διασκευή του βιβλίου "McTeague", για ένα παντρεμένο ζευγάρι του οποίου η ζήλεια το οδηγεί στη φτώχεια και το έγκλημα. Το "Greed" είναι ο προπάτορας κάθε προβληματικής στουντιακής παραγωγής όπου το αγνό δημιουργικό όραμα έρχεται σε απόλυτη σύγκρουση με την εμπορική πραγματικότητα και τα κουστούμια του στούντιο. Αλλά μιλάμε για πολύ αγνό όραμα: ο Στροχάιμ διασκευάζοντας το βιβλίο εικάζεται πως δεν έκοψε ούτε παράγραφο. Τα έβαλε όλα μέσα και το αποτέλεσμα ήταν μια ταινία 8 ωρών(!). Το στούντιο έκοψε την ταινία σε 2 ώρες και κάτι δίχως την συγκατάθεση του σκηνοθέτη, η στουντιακή αυτή κόπια γνώρισε την αποτυχία σε ταμεία και κριτική, έστω κι αν στις δεκαετίες που ακολούθησαν έφτασε να θεωρείται κλασικό φιλμ. Την 8ωρη κόπια είδαν όχι παραπάνω από μια ντουζίνα άνθρωποι, και σήμερα αγνοείται.

Battleship Potemkin

Το κλασικό έργο του Άιζενσταϊν από το 1925 διέλυσε τα όρια στον τρόπο με τον οποίο μπορεί κάποιος να μοντάρει μια σκηνή. Η τελευταία πράξη του δράματος, με τη θρυλική σφαγή στα σκαλιά της Οδησσού, χάρη στην κίνηση της κάμερας και την ένταση της αφήγησης, αλλά κυρίως χάρη στον επαναστατική χρήση του μοντάζ, άλλαξε τα πάντα. Είναι ίσως η πιο επιδραστική σεκάνς στην ιστορία του σινεμά.

The General

Ο Μπάστερ Κίτον ήταν ο πρώτος διάσημος πρωταγωνιστής που βασίστηκε τόσο πολύ στη σωματική του ερμηνεία, υποβάλοντας πάντα τον εαυτό του σε μια σειρά από δοκιμασίες (έκανε πάντα τα stunts του) που σίγουρα επηρέασε την ιδέα του αστέρα ου σινεμά. Και, καθαρά κωμικά μιλώντας, επηρέασε και συνεχίζει να επηρεάζει όσο ελάχιστοι κωμικοί, λανσάροντας την εικόνα του deadpan κωμικού, του θλιμμένου κλόουν που παθαίνει πράγματα, που σταυρώνεται για να γελάμε εμείς. Έναν αιώνα μετά, αυτή η κωμωδία παραμένει αγέραστη και ανεπηρέαστη όσο κι αν αλλάζει ο κόσμος, οι συνθήκες, οι ευαισθησίες μας.

The Jazz Singer

1927, η πρώτη ταινία με ήχο στους διαλόγους, πιθανώς δηλαδή η ταινία που άλλαξε περισσότερο τα δεδομένα του σινεμά σε σχέση με ό,τι υπήρχε πριν.

Snow White and the Seven Dwarfs

Ο Ντίσνεϊ έβαλε όλη του την περιουσία ρισκάροντας με το πρώτο του μεγάλου μήκους animation. Τα υπόλοιπα είναι ιστορία: Μια από τις μαζικότερες ταινίες στην ιστορία (αν βγάλεις πληθωρισμό η "Χιονάτη" παραμένει η 10η εμπορικότερη ταινία στην ιστορία του box office), το animation ως αληθινή εμπορική επιλογή, και η ίδια η αυτοκρατορία της Disney.

Gone with the Wind

Η πρώτη φορά που μαύρη ηθοποιός κέρδισε Όσκαρ, ο πρώτος πανηγυρικός οσκαρικός θρίαμβος (8!), η #1 ταινία όλων των εποχών στο box office αν μετρήσεις απλώς εισιτήρια και, ασχέτως όλων αυτών των ρεκόρ, το απόλυτο Χολιγουντιανό έπος, η ταινία βάσει της οποίας γυρίστηκαν όλα τα επόμενα Χολιγουντιανά έπη. Τα ρεκόρ φεύγουν, αλλά αυτή η αίσθηση δε φεύγει ποτέ. Η ταύτιση αυτή: Πως κάθε μεγάλος παραγωγός που μπαίνει στο χώρο του θεάματος ονειρεύεται μια μέρα να γυρίσει το δικό του "Όσα Παίρνει ο Άνεμος".

Citizen Kane

Ο Όρσον Γουέλς κατάφερε να εξασφαλίσει final cut για στουντιακή παραγωγή, κάτι που δεν γινόταν ποτέ και γενικώς παραμένει σπάνιο, και στην πορεία γύρισε την ευρύτερα αποδεκτή ως κορυφαίας ταινίας όλων των εποχών. Κάθε φορά που σε κάποιο άλλο μέσο βγει κάτι πολύ σπουδαίο, η στάνταρ σύγκριση είναι πως "πρόκειται για τον Πολίτη Κέιν της [πχ] τηλεόρασης". Πόσες φορές έχουμε χρησιμοποιήσει το σχήμα "το [α] κάνει το [β] να μοιάζει με Πολίτη Κέιν"; Είναι απλά Η Ταινία Του Εικοστού Αιώνα. Και όχι τυχαία, καθώς τα όσα έκανε ο Γουέλς με τη χρήση του μοντάζ, την εστίαση της κάμερας, τις γωνίες λήψεις και τα επίπεδα του φωτισμού, πήγαν το σινεμά δεκαετίες μπροστά.

Seven Samurai

Το αριστούργημα του Κουροσάβα από το 1954 έφερε στο προσκήνιο ένα από τα κλασικότερα μοτίβα περιπετειών, με μια αταίριαστη ομάδα (αντι)ηρώων να ενώνεται για μια απόλυτη μάχη με τον εχθρό. Δεν είναι τόσο το τεχνικό του ζητήματος, όσο ότι εδώ και 60 χρόνια σχεδόν κάθε περιπέτεια είναι αναπροσαρμογή αυτής, διαπερνώντας είδη, σύνορα, παραδόσεις, μπάτζετ.

Breathless

Το γαλλικό Νέο Κύμα είναι ίσως το πιο επιδραστικό κινηματογραφικό κίνημα, έχοντας ακόμα και σήμερα σκηνοθέτες που με τον ένα τρόπο ή τον άλλον, συνεχίζουν να το υπηρετούν ή έστω πολλές από τις αισθητικές του αξίες. Το 1960 ο Γκοντάρ παρέδωσε το διασημότερο ίσως δείγμα, φέρνοντας παράλληλα μια νέα προσέγγιση στην αφήγηση μιας γραμμικής ιστορίας. (Το παραπάνω βιντεάκι εξηγεί τέλεια πώς η χρήση του μοντάζ σε αυτή την ταινία αποτέλεσε μια επανάσταση.)

Ο Φελίνι από την άλλη έκανε κάτι εντελώς διαφορετικό, επιλέγοντας να πει μια φαινομενικά πεζή ιστορία αυτοβιογραφικών αποχρώσεων, με έναν τρόπο που αγγίζει το σουρεαλισμό. Τα πάντα στην ταινία, για έναν σκηνοθέτη που προσπαθεί να φέρει εις πέρας το νέο του έργο, είναι ή μοιάζουν ή θα μπορούσαν να είναι όνειρα. Μια από τις σπουδαιότερες ταινίες όλων των εποχών, το "8 1/2" απελευθέρωσε αμέτρητους δημιουργούς (ακόμα και σήμερα) ώστε να μπορέσουν να φερθούν στις ιστορίες τους σαν σουρεάλ όνειρα με χαλαρούς δεσμούς ρεαλισμού. Από τον Λιντς και τον Γκίλιαμ μέχρι τον Σορεντίνο και τον Μπάρτον ή τις ταινίες του Τσάρλι Κάουφμαν (όπως τη "Συνεκδοχή της Νέας Υόρκης", την καλύτερη ταινία του 21ου αιώνα), ένα τεράστιο κομμάτι του σημερινού σινεμά έχει τις ρίζες του εδώ.

Deep Throat

Η ταινία που έφερε το πορνό στο mainstream και θεμελίωσε τη βιομηχανία ως απολύτως βιώσιμη, κάτι που ποτέ δεν άλλαξε. Γενικότερα όμως, είμαστε στο 1972, τη δεκαετία που άλλαξαν όλα. Ένα από αυτά ήταν και οι παλιομοδίτικες πεποιθήσεις περί σεξ και απεικόνισης σε κάτι μαζικό όπως το σινεμά. Δεν είναι πως μετά από αυτή την ταινία όλοι έτρεχαν να δείχνουν όσα πριν δεν ήθελαν ή δε μπορούσαν, αλλά περισσότερο η τεράστια επιτυχία του έργου ήταν η κοινωνική έκφραση μιας ανάγκης για περισσότερη ελευθερία παντός τύπου.

Jaws

1975. Το πρώτο καλοκαιρινό μπλοκμπάστερ.

Star Wars

Έχουμε αφιερώσει ξεχωριστό κείμενο στην επίδραση του "Star Wars" στο σινεμά και την κουλτούρα γενικότερα, αλλά επιγραμματικά: ILM. Κουλτούρα των multiplex. Merchandise. Pixar. Θα έμοιαζε λίγο αλλιώς η ποπ κουλτούρα χωρίς αυτό.

Jurassic Park

Σε συνέχεια του αμέσως παραπάνω, 16 χρόνια μετά, η ταινία του Σπίλμπεργκ ήταν εκείνη που έκανε το ένα βήμα παραπάνω στη χρήση των εφέ. Πριν το "Jurassic Park" κανείς δε διανοείται να βάλει ανθρώπους και CGI να τρέχουν εδώ κι εκεί και να αλληλεπιδρούν με τέτοια φυσικότητα (και αποτελεσματικότητα). Εν ολίγοις χωρίς το "Jurassic Park" δεν υπάρχει το σημερινό εμπορικό σινεμά.

Pulp Fiction

Κι επειδή εμπορικότητα και ανεξάρτητο πάνε χέρι-χέρι, τουλάχιστον στην φυσική μας κατάσταση (σήμερα η πλάστιγγα έχει γείρει τόσο που είναι θέμα χρόνου να τουμπάρει από την άλλη αργά ή γρήγορα), η ταινία του Ταραντίνο ήρθε να μας εισάγει για τα καλά στο χώρο του prestige ανεξάρτητου σινεμά. Φυσικά είχαν προηγηθεί άλλες ταινίες, όπως το "Σεξ, Ψέμματα και Βιντεοταινίες" ή το "Clerks", αλλά ο Ταραντίνο γύρισε όχι μόνο μια από τις δημοφιλέστερες ταινίες όλων των εποχών, αλλά και μία που ανάγκασε οριστικά πλέον όλη τη βιομηχανία να στρίψει εμφανώς. Η ταινία του κέρδισε Χρυσό Φοίνικα και Όσκαρ, λατρεύτηκε και λατρεύεται εξίσου από film nerds και ευρύ κοινό, έκανε γίγαντα τη Miramax, και ουσιαστικά έφτιαξε ολόκληρο το πεδίο δράσης της prestige/oscar movie που ως τότε δεν υπήρχε. (Σκέψου αυτό: Στα '70s 4 από τις 10 χρονιές, το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας πήγε στη #1 εμπορική επιτυχία του box office. Διανοείσαι κάτι τέτοιο σήμερα; Οι 'κριτικής αποδοχής' ταινίες πλέον παράγονται σε ένα εντελώς διαφορετικό επίπεδο από τις εμπορικές.)

Toy Story

Το έχει δει κανείς πρόσφατα; Μοιάζει αξιολάτρευτα άσχημο και δύσκαμπτο, σαν εφέ βιντεοπαιχνιδιού SNES όταν τα κοιτάς σήμερα. Δεν έχει σημασία. Ως το πρώτο πλήρως ψηφιακό animation άλλαξε τους κανόνες, βραβεύτηκε για το τεχνικό του επίτευγμα, θεμελίωσε την Pixar και, το κυριότερο, συνδύασε την τεχνική του πρωτοπορία με μια εκπληκτική φροντίδα για χαρακτήρες, ουσία, καλλιτεχνικότητα του προϊόντος, δείχνοντας τον δρόμο.

The Matrix

Γουώου.

Ή αλλιώς, η πιο προφανής περίπτωση εμπορικού σινεμά όπου μπορείς με μεγάλη ευκολία να ξεχωρίσεις τις ταινίες πριν και τις ταινίες μετά από αυτό.

(Επίσης, μια επιτυχία τόσο επιδραστική που ακόμα και 15 χρόνια εμπορικών αποτυχιών αργότερα, οι Άντι και Λάνα Γουατσόφσκι μπορούν και συνεχίζουν να απολαμβάνουν τεράστιων μπάτζετ στο Χόλιγουντ για να αφηγούνται τις περίεργες ιστορίες ανεξαρτησίας τους.)

Avatar

Η πιο πιθανή να βγει από αυτή τη λίστα ταινία μες στα επόμενα χρόνια. Είναι ακόμα πολύ πρόσφατη για να ξέρουμε με σιγουριά, αλλά η εμπορικότερη ταινία όλων των εποχών κατέφθασε ακριβώς τη στιγμή που το 3D (ξανα)γινόταν το πιο καυτό χολιγουντιανό trend ανεβάζοντάς το από ένα φτηνό gimmick σε μέρος της σύλληψης και της εκτέλεσης μιας ταινίας. Ο Κάμερον έφτιαξε μια νέα κάμερα η οποία του επέτρεπε να φιλμάρει σα να μπορούσε όντως να 'δει' τον χώρο στις τρεις διαστάσεις. (Η κάμερα, όχι ο Κάμερον.) Ο κόσμος, το δάσος δηλαδή, στο "Avatar" είναι ο λόγος που αρνούμαι να δω 3D ταινία όταν δεν έχει εξαρχής σχεδιαστεί και γυριστεί ως τέτοια. Είναι έλλειψη σεβασμού, είναι σα να βλέπεις το "Vertigo" του Χίτσκοκ και αμέσως μετά να βάζεις ταινία του Μπρετ Ράτνερ. ("Και τα δύο δισδιάστο σινεμά είναι!") Αυτή είναι btw μια λίστα αποδεκτών 3D ταινιών ως 3D.

(Αμέσως επόμενη υποψήφια για τη λίστα, που όμως είναι υπερβολικά πρόσφατη για να μπορούμε να ξέρουμε μετά βεβαιότητας: To "Avengers" και το μοντέλο του ενοποιημένου σύμπαντος ταινιών που αυτή τη στιγμή όλο το Χόλιγουντ θέλει να μιμηθεί. Μένει να δούμε αν θα τα καταφέρει, και πώς θα μοιάζει το εμπορικό σινεμά σε μερικά χρόνια από τώρα.)

 
Share
Follow
comments powered by Disqus
PROMO
Social Man
Newsletter

Το ΟΝΕΜΑΝ επιλέγει και σου στέλνει τα καλύτερα θέματα στο email σου.