<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=625554890944361&ev=PageView&noscript=1" />

Το “Cloud Atlas” και τα βιβλία που πρέπει να μείνουν στο ράφι

Με αφορμή την κινηματογραφική μεταφορά του αριστουργήματος του Ντέιβιντ Μίτσελ αναρωτιόμαστε αν υπάρχουν βιβλία που δεν θα έπρεπε να γίνουν ταινίες, από το “Watchmen” και το “Blindness” μέχρι τον Τζέιμς Τζόις και τον Γκραντ Μόρισον.

Πριν καμιά δεκαριά μέρες ξυπνήσαμε στη θέα ενός τρέιλερ τόσο επιβλητικού -σε εύρος, σε διάρκεια, σε εικόνες- που μας έκανε να θέλουμε να το βλέπουμε ξανά και ξανά σα να επρόκειτο το ίδιο για μια ολοκληρωμένη ταινία. Κάποιοι έγραψαν πως αυτά τα 6 λεπτά του “Cloud Atlas” ήταν μια πιο εντυπωσιακή και συναισθηματική εμπειρία από τις περισσότερες ολοκληρωμένες φετινές ταινίες.

Συμφωνούμε. Αν δεν το έχεις κάνει ήδη, δες το τρέιλερ της επερχόμενης ταινίας των Τομ Τίκβερ ("Τρέξε Λόλα, Τρέξε") και Λάνα & Άντι Γουατσόφσκι ("Μάτριξ"):

(Και μόνο που ψάξαμε να βρούμε το λινκ είδαμε το τρέιλερ δύο φορές συνεχόμενες. Πάνε 12 λεπτά.)

Το πόσο φιλόδοξο μοιάζει να είναι αυτό το εγχείρημα ήρθε να δέσει τέλεια με την άποψη πολλών πως το βιβλίο είναι “unfilmable”, μια σύμπνοια η οποία μας έκανε περίεργους για το αρχικό κείμενο, που τελικά και διαβάσαμε. (Το “Cloud Atlas” του Ντέιβιντ Μίτσελ, γραμμένο το 2004, ήταν και φιναλίστ για το σημαντικό Man Booker Prize.) Η λέξη “unfilmable” κρύβει πίσω της κάτι το πολύ συναρπαστικό, όσο και παρεξηγημένο. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει βιβλίο που δε μπορεί να γυριστεί ταινία - το θέμα είναι αν πρέπει. Όταν κρίνουμε πως ένα βιβλίο “δεν είναι δυνατόν να γυριστεί”, είναι επειδή συνήθως εκμεταλλεύεται τόσο πολύ τους κώδικες, τις δυνατότητες και τη δομή του μέσου του, που κατά τη μεταφορά του σε ένα άλλο θα χάσει την ουσία του.

Είναι το “Cloud Atlas” ένα “unfilmable” βιβλίο; Όχι, γιατί μάλλον δεν υφίσταται κάτι τέτοιο. (Δες και το ιδιοφυές “Adaptation.” πάνω στο πώς τελικά τα πάντα μπορούν να διαστρεβλωθούν αρκετά, έως και κωμικά, ώστε να χωρέσουν στα όρια ενός άλλου μέσου.) Είναι όμως ένα βιβλίο που θα έπρεπε να μείνει στο ράφι; Μάλλον ναι.

Βλέπεις, ο Ντέιβιντ Μίτσελ είναι σαν δεκαθλητής της λογοτεχνίας, και εξηγούμαστε.

(Το "Cloud Atlas" γενικά σαν ιστορία είναι πολύ δύσκολο να περιγραφεί ή να spoil-αριστεί, λόγω της δομής του. Μια περιγραφή της δομής του ακολουθεί στις επόμενες παραγράφους - αν δεν θέλεις να γνωρίζεις απολύτως τίποτα για το βιβλίο, μπορείς να κατέβεις κατευθείαν στο gallery στο τέλος του θέματος.)

Το “Cloud Atlas” χρησιμοποιεί μια πανέξυπνη δομή-παζλ, παρουσιάζοντας 6 διαφορετικές ιστορίες, τοποθετημένες έντεχνα η μία μες στην άλλη, έτσι ώστε φτάνοντας περίπου στο μέσον της κάθε μίας, να πηδάμε στο χρόνο και να ξεκινάμε την επόμενη, η οποία διαδραματίζεται χρόνια, δεκαετίες ή και ακόμα και αιώνες αργότερα. “Ένα μισοτελειωμένο βιβλίο είναι σαν μια ημιτελής ερωτική σχέση,” αφηγείται ένας από τους πρωταγωνιστές του σε ένα σημείο της ιστορίας. Φαντάσου 6 μισοτελειωμένα βιβλία σε τι κατάσταση σε αφήνουν - και κυρίως, τι πλημμύρα συναισθημάτων προκαλούν όταν αρχίζουμε σταδιακά να επιστρέφουμε σε όλα, το ένα μετά το άλλο.

Το σπονδυλωτό αυτό έπος ξεκινά από το ημερολόγιο καταστρώματος ενός συμβολαιογράφου το 1850 και φτάνει μέχρι ένα ασαφώς μετα-αποκαλυπτικό μέλλον, λίγο μετά την καταστροφή της ανθρωπότητας. Κάθε μια από τις 6 ιστορίες είναι γραμμένη με εντελώς διαφορετικό λογοτεχνικό στυλ (οι αναφορές φτάνουν από Μελβίλ μέχρι Χάξλεϊ μέχρι, υποθέτουμε, Τζον Γκρίσαμ) και σε διαφορετική φόρμα: Ένα ημερολόγιο, μια συλλογή επιστολών, ένα κατασκοπικό θρίλερ, μια συνέντευξη, μια αφήγηση.

Κοιτώντας ξανά το τρέιλερ διαπιστώνεις πως αυτή η λογοτεχνική διάσταση της ιστορίας δε μπορεί παρά να χαθεί. Αν βγάλεις τα πανέμορφα εφέ ή τις εμφανείς παραπομπές σε διαφορετικούς χρόνους (άλογα, διαστημόπλοια), κάθε σκηνή αυτού του τρέιλερ θα μπορούσε να είναι κάλλιστα γυρισμένη από τον ίδιο άνθρωπο, με τον ίδιο τρόπο. Αυτό που στη σελίδα είναι 6 fictional βιβλία, στριμωγμένα το ένα στο μέσον του άλλου, στην οθόνη δε μπορεί παρά να είναι μια ακόμα σπονδυλωτή ιστορία.

(Όχι πως δε μπορεί να υπάρξει κάποια αντίστοιχη τολμηρή ανάγνωση του υλικού. Ένα κεφάλαιο να είναι ψευδο-ντοκιμαντέρ, ένα άλλο να είναι επεισόδιο ειδησεογραφικής εκπομπής, ένα τρίτο να είναι βιντεο-ημερολόγιο καταστρώματος από το μέλλον κλπ. Αλλά δε μοιάζει να έχει επιλεγεί μια τέτοια προσέγγιση.)

Η δεύτερη ένσταση αφορά σε μια επιλογή ενδιαφέρουσα μεν, ανησυχητική δε: Οι πολλαπλοί ρόλοι για τον κάθε ηθοποιό. Η κεντρική θεματική του βιβλίου (μια από τις κεντρικές τελοσπάντων) έχει να κάνει με το πώς, κοιτάζοντας την ιστορία της ανθρωπότητας σαν ένα μεγάλο ψηφιδωτό από ψηλά, τα πάντα συνδέονται. Ο ήρωας του κάθε βιβλίου/ιστορίας εμφανίζεται και επηρεάζει, με κάποιο τρόπο, τον επόμενο. Σύνορα γεωγραφικά, χρονικά και πολιτιστικά καταρρίπτονται και μικρές ενέργειες πίστης και ανθρωπιάς σε έναν απομονωμένο χώρο και χρόνο εμπνέουν ανθρώπους και κινήματα χιλιετίες αργότερα.

Ο Μίτσελ αναφέρεται συχνά στην ψυχή που ταξιδεύει από τη μία γενιά στην άλλη κατοικώντας κάθε φορά σε μια νέα ενσάρκωση, αλλά αυτό μεταφράζεται κάθε φορά με τρόπο διαφορετικό. Δεν είναι για να το πάρεις τοις μετρητοίς, είναι περισσότερο μια ποιητική ανάγνωση του πώς η ανθρωπότητα και η ιστορία της είναι ένα ζωντανό σύνολο αλληλεπιδράσεων και συνεπειών. Σε μια από τις 6 ιστορίες του μάλιστα, ο Μίτσελ υποσκάπτει από μόνος του αυτή την κυριολεκτική ερμηνεία χρησιμοποιώντας χιούμορ και αυτοσαρκασμό.

Το να έχουμε τους ίδιους ηθοποιούς να πρωταγωνιστούν ως διαφορετικοί χαρακτήρες υπογραμμίζει με άτσαλο τρόπο μια κυριολεκτική διάσταση που ίσως και να μην υπάρχει εκεί. Μάλιστα, επειδή σχεδόν όλο το “Cloud Atlas” είναι σε πρώτο πρόσωπο, πολλοί κεντρικοί ήρωές του παραμένουν αντικειμενικώς ασχημάτιστοι, πλαστελίνες για τη φαντασία μας. Το να βλέπουμε εκδοχές του Τομ Χανκς και της Χάλι Μπέρι διαμέσου των αιώνων κάνει το γραπτό να μοιάζει πιο πομπώδες από ό,τι είναι.

Όλα τα παραπάνω δεν μετριάζουν τον ενθουσιασμό για μια ταινία ξεκάθαρα εντυπωσιακή και, δίχως πολλές αμφιβολίες, εξαιρετικά ικανή και πλήρως συναισθηματική. Αλλά αν μη τι άλλο, χαιρόμαστε που πριν δούμε τις εικόνες να απλώνονται στη μεγάλη οθόνη, απολαύσαμε πρώτα την γραπτή εκδοχή της, όπου ξετυλίγεται όλο το μεγαλείο αυτής της ιστορίας σε όλες τις (χωροχρονικές) διαστάσεις της.

Ταυτόχρονα, αναρωτηθήκαμε ποια άλλα βιβλία δε θα έπρεπε ποτέ να δουν το σκοτάδι της αίθουσας για παρόμοιους λόγους - επειδή δηλαδή είναι τόσο πολύ “βιβλία” που αναγκαστικά η μεταφορά θα μετριάσει κάτι από τη γοητεία τους.

1 of 13

"Ender's Game" του Όρσον Σκοτ Καρντ: Βασικά είναι ένα sci-fi έπος με 8χρονα πιτσιρίκια σε πόλεμο με εξωγήινους κατακτητές. Δεν το βλέπουμε να μεταφράζεται σε οτιδήποτε οπτικά αξιοπρεπές.

"Finnegan's Wake" του Τζέιμς Τζόυς: Κριτικοί, αναγνώστες και μελετητές του Τζόυς δεν είναι ακόμα απολύτως σίγουροι πως ξέρουμε 100% αν αυτό, το τελευταίο βιβλίο του μεγάλου συγγραφέα, έχει καν πλοκή. Όχι ποια είναι - αν έχει.

"Watchmen" των Άλαν Μουρ, Ντέιβ Γκίμπονς: Έγινε ταινία, που έχασε κάθε λεπτό αυτοαναφορικό κόμικς στοιχείο, από το ρόλο του ως πικρή ψυχαναλυτική ματιά στην ιστορία του μέσου ως την επανάσταση στη φόρμα. Δε θα μπορούσε αλλιώς.

"Το Εκκρεμές του Φουκώ" του Ουμπέρτο Έκο: Αν του αφαιρέσεις τα φιλοσοφικά στοιχεία, είναι κάτι ανούσιο. Αν τα διατηρήσεις, μια υποθετική ταινία δε μπορεί παρά να είναι ένα κουραστικό κήρυγμα.

"Maus" του Αρτ Σπίγκελμαν: Αναγκαστικά θα έπρεπε να γίνει καρτούν, χάνοντας εκ των πραγμάτων πολλή από τη δύναμη της συγκλονιστικής του αλληγορίας.

"Χλωμή Φωτιά" του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ: Λογοτεχνικό αίνιγμα, παζλ βασισμένο σε ένα ποίημα, αφήγηση που στηρίζεται στη χρήση υποσημειώσεων. Δε θα μπορούσε να έχει ειπωθεί σε άλλο μέσο.

"Snuff" του Τσακ Παλάνιουκ: Η ιστορία προκύπτει ως επαναλαμβανόμενη κυκλική αφήγηση πρώτου προσώπου 4 χαρακτήρων. Α και ναι, οι πάντες είναι γυμνοί και κάνουν σεξ με όλους.

"Infinite Jest" του Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας: Στάζει λογοτεχνίλα στο λόγο και στο χιούμορ και είναι ensemble ιστορία στο βαθμό που βασικά δεν έχει πρωταγωνιστή.

"The Amazing Adventures of Kavalier & Clay" του Μάικλ Σαμπόν: Απλώνεται σε δεκαετίες, ηπείρους και αφηγηματικά μέσα. Δεν είναι τυχαίο ότι το Χόλιγουντ παιδεύεται με μια διασκευή κοντά μια δεκαετία.

"Περί Τυφλότητος" του Χοσέ Σαραμάγκου: Ναι, κι αυτό έγινε ταινία. Και τυφλωθήκαμε. Δε θα γινόταν αλλιώς, μιας και σπάνια η φόρμα (αφήγηση πρώτου προσώπου) υπηρετεί τόσο επιδέξια το μήνυμα (ήρωες που χάνουν το φως τους).

"The Invisibles" του Γκραντ Μόρισον: Πολύτομο, υπερφιλόδοξο, ξεχειλίζει σε αναφορές και ιδέες, υπερβαίνει τα όρια του μέσου, προσβάλλει, διαλύει τον τέταρτο τοίχο. Το "Matrix" ήταν μια -πολύ- χαλαρή διασκευή.

"Gravity's Rainbow" του Τόμας Πίντσον: Ένα παραλήρημα 1,000 σελίδων το οποίο δε μπορείς καν να ξεκινήσεις να φαντάζεσαι από πού να το πιάσει κάποιος για να το διασκευάσει σε κάτι κινηματογραφικά συμβατικό.

"Cloud Atlas" του Ντέιβιντ Μίτσελ: Αν ένα βιβλίο είναι δύσκολο να μεταφερθεί, σκέψου 6-σε-1. Αλλά θα δούμε.

Όπως και νά'χει. Τρομερό τρέιλερ. Δε βλέπουμε την ώρα γι'αυτή την ταινία. Απλά αν έχεις την ευκαιρία, διάβασε προηγουμένως το βιβλίο.

Το "Cloud Atlas" θα βγει στις αμερικάνικες αίθουσες στις 26 Οκτωβρίου και στην Ελλάδα τον Νοέμβριο.

ADVERTISING
  • top stories
  • BEST OF NETWORK

PRINT