Η Marjane Satrapi είχε απελευθερώσει το μυαλό της, μαζί και το δικό μας
- 4 ΙΟΥΝ 2026
Σε δήλωση που δόθηκε στο γαλλικό πρακτορείο ειδήσεων AFP, συγγενείς της ανέφεραν ότι «πέθανε από πένθος» μετά τον θάνατο του συζύγου της, του Σουηδού παραγωγού Mattias Ripa.
Ο Ripa έφυγε από τη ζωή στις 8 Απριλίου του 2025, με τη Satrapi να αναρτά αργότερα τον ίδιο μήνα μία σειρά από μηνύματα στον λογαριασμό της στο Instagram που περιλάμβαναν μεταξύ άλλων τη φράση «γιατί έχασα τον έρωτα της ζωής μου;».
Έχουν περάσει 25 χρόνια από όταν το αριστούργημα κόμικ της Satrapi, το πολυδιαβασμένο Persepolis, μετέβαλαν σε σημαντικό βαθμό την εικόνα που είχαν οι δυτικοί αναγνώστες για το Ιράν. Τα graphic memoirs της αφηγούνταν την ιστορία μέσα από τα μάτια ενός σκανταλιάρικου, αθυρόστομου κοριτσιού που μεγαλώνει κατά τη διάρκεια και μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, αγοράζει κασέτες της Kim Wilde στη μαύρη αγορά και προσπαθεί να καταλάβει τις συλλήψεις, τα βασανιστήρια, την αστυνομία ηθών και τη σφαγή του πολέμου Ιράν-Ιράκ, προτού ξεριζωθεί βίαια και σταλεί μόνη της στην Ευρώπη, σε ηλικία 14 ετών, επειδή οι γονείς της πίστευαν πως εκεί θα ήταν πιο ασφαλής.
To Persepolis έχει πουλήσει εκατομμύρια αντίτυπα, καθιστώντας τη Satrapi μία από τις πιο εμπορικά επιτυχημένες Ιρανές συγγραφείς όλων των εποχών και την πρώτη γυναίκα που προτάθηκε για Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας Κινουμένων Σχεδίων για την επιτυχημένη κινηματογραφική μεταφορά του ομώνυμου έργου.
Το φιλμ έμοιαζε να έχει πεταχτεί κατευθείαν από τη σελίδα στην οθόνη και, επειδή τα ίδια τα βιβλία έμοιαζαν να έχουν πεταχτεί απευθείας από το μυαλό της Satrapi στη σελίδα, η αμεσότητά του ήταν συνταρακτική. Η ηρωίδα της ήταν αυτοβιογραφική φυσικά, μία έφηβη Satrapi παγιδευμένη ανάμεσα σε δύο κόσμους. Την έκανε την ιδανική, μελαγχολική και καυστική αφηγήτρια αυτό, για μια ιστορία γύρω από μία χώρα σε πόλεμο με τον εαυτό της.
Τα σχέδια ήταν σε μεγάλο βαθμό ασπρόμαυρα, σαν κόμικ στριπ, με αρκετή λεπτομέρεια ώστε να αποτυπώνουν τα συναισθήματα των χαρακτήρων, αλλά όχι τόση ώστε να σε ξενίζει όταν περνούσαν στον εξπρεσιονισμό: τα λουλούδια που πετάριζαν από τον κόρφο της γιαγιάς της Satrapi, οι σιλουέτες των όχλων, τα πνεύματα των βασανισμένων νεκρών, η σφαγή του πολέμου με το Ιράκ.
Ανάμεσα στα γεγονότα, η Satrapi πέρασε και στην ιστορία της χώρας της: την άνοδο του Σάχη χάρη στους Δυτικούς που είχαν στραμμένο το βλέμμα τους στις πετρελαιοπηγές, και την έλευση του χοντροκομμένου, πιο ανόητου γιου του. Οι γονείς της Satrapi τη στέλνουν σε ένα γαλλικό σχολείο στη Βιέννη, όμως εκείνη είναι ακυβέρνητη, χωρίς ρίζες. Τραβιέται ξανά πίσω σε μια κατεστραμμένη Τεχεράνη, όπου επίσης δεν μπορεί να σχεδιάσει μία ζωή. Αυτή η σπουδαία ταινία, της Satrapi και του Vincent Paronnaud, είναι ακριβώς αυτή η ζωή, σχεδιασμένη. Η δημιουργός απελευθέρωσε το μυαλό της και μαζί απελευθέρωσε και το δικό μας.
Τα σκίτσα της ήταν περιζήτητα από εφημερίδες σε όλο τον κόσμο, όμως εκείνη σταμάτησε να τα σχεδιάζει το 2004, στρεφόμενη σε άλλες μορφές αφήγησης και σε διαφορετικά θέματα. Γύρισε πέντε μεγάλου μήκους ταινίες, ανάμεσά τους και το αναγνωρισμένο Radioactive του 2020, για την πρωτοποριακή επιστημονική έρευνα της Marie Curie. Επί χρόνια όμως μετά το Persepolis, ο διεθνής Τύπος αναζητούσε ακόμη το εκφραστικό πρόσωπο του εννιάχρονου alter ego της. «Κάθε φορά μού έλεγαν, “μα θέλουμε το μικρό κορίτσι” κι εγώ απαντούσα πως “το μικρό κορίτσι μεγάλωσε”», είχε αναφέρει στο Guardian.
Η Satrapi είχε περιγράψει πως είχε, αρχικά, ελάχιστες προσδοκίες πως το Persepolis θα έφτανε καν να εκδοθεί. Εκείνη την εποχή ήταν ακόμη φοιτήτρια Καλών Τεχνών στο Στρασβούργο και είχε σχετικά περιορισμένη επαγγελματική εμπειρία στα κόμικ. «Νόμιζα ότι θα έβγαζα 50 φωτοτυπίες για να τις διαβάσουν οι φίλοι μου», είχε δηλώσει στην El País το 2020.
Τόνιζε συχνά επίσης πως ο σκοπός των κόμικ της ήταν να καθησυχάσει τους νέους Ιρανούς πολίτες ότι ακούγονταν και πως είχαν τη στήριξη του έξω κόσμου: «Αν σε σκοτώσουν και ολόκληρος ο κόσμος δεν νοιαστεί, πώς είναι αυτό; Αυτό είναι όλο το πράγμα που ρωτάω – απλώς αναγνωρίστε το».
Για την επιλογή του μέσου του animation, είχε πει σε συνέντευξή της το 2012 πως, «το σχέδιο είναι η πρώτη γλώσσα των ανθρώπων, πριν από τη γραφή, πριν ακόμη και από την ομιλία, πριν από τις λέξεις».
Αφού είχε αφήσει τα κόμικ για χρόνια, το 2024 επέστρεψε στο μέσο συντονίζοντας το Woman, Life, Freedom, ένα συνεργατικό graphic έργο που έφερε κοντά 17 Ιρανούς και διεθνείς δημιουργούς κόμικ, μαζί με ακαδημαϊκούς και ερευνητές. Το βιβλίο εξέταζε το κίνημα διαμαρτυρίας που αναδύθηκε μετά τον θάνατο υπό κράτηση της Mahsa Amini, μιας 22χρονης Κούρδισσας Ιρανής, που συνελήφθη το 2022 επειδή φέρεται να μην είχε συμμορφωθεί με τους υποχρεωτικούς κανόνες του Ιράν για τη μαντίλα.
«Το μόνο που μπορώ να κάνω είναι πολιτιστικό έργο… Αυτό το βιβλίο είναι ένα μήνυμα προς τον ιρανικό λαό για να του πει: ακούστε, δεν είστε μόνοι».
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.