Για την Dolly, που έγραφε μουσική ακόμα και με τα νύχια της

«Προσαρμόζομαι, δεν είμαι ηλίθια», είχε πει κάποτε η Cardi B όταν την είχαν ρωτήσει πώς μπορεί να κάνει το οτιδήποτε με τα μακριά ακρυλικά νύχια της. Τέσσερις δεκαετίες νωρίτερα η Dolly Parton έχει εξομολογηθεί πως είχε χρησιμοποιήσει τα δικά της μακριά ακρυλικά νύχια για να γράψει την μουσική για το soundtrack του 9 to 5.

Η θρυλική τραγουδίστρια της κάντρι, εκείνη που όλοι λάτρευαν, που επέλεγε να μοιάζει φτηνή κι ας έκρυβε μέσα της έναν τεράστιο πλούτο, η γυναίκα που δεν θα ήθελε ποτέ να έχει γεννηθεί άντρας και που ήθελε απλά να μοιράζεται τις ευλογίες της με όσους περισσότερους ανθρώπους μπορούσε, έφυγε χθες (25/8) από τη ζωή σε ηλικία 80 ετών μετά από μια σύντομη μάχη με τον καρκίνο.

Προς τιμήν της, οι σημαίες σε ολόκληρες τις ΗΠΑ θα κυματίζουν μεσίστιες για μία ολόκληρη εβδομάδα. Γιατί, αν υπήρχε ένας άνθρωπος που μπορούσε να ενώσει αυτή την τεράστια χώρα των αντιθέσεων και των έντονων διχασμών, ήταν μόνο εκείνη.

Η Dolly Parton ήταν, από την αρχή, μια άσκηση στην αντίφαση.

Γεννήθηκε το 1946 σε μια φτωχή οικογένεια του Τενεσί, το τέταρτο από τα δώδεκα παιδιά, σε ένα σπίτι όπου το χρήμα ήταν λίγο και οι ανέσεις ακόμη λιγότερες. Κι όμως, από εκείνο το μικρό σπίτι στα βουνά κατάφερε να χτίσει μια αυτοκρατορία που θα περιλάμβανε μουσική, κινηματογράφο, τηλεόραση, επιχειρήσεις, θεματικό πάρκο και φιλανθρωπία.

Το πιο ενδιαφέρον, όμως, είναι πως ποτέ δεν προσπάθησε να ξεφύγει από την εικόνα του κοριτσιού του Νότου. Αντίθετα μάλιστα, την έκανε όπλο της.

Τα φουντωτά ξανθά μαλλιά, τα ψηλοτάκουνα, τα εφαρμοστά ρούχα, τα στρας, το υπερβολικό μακιγιάζ και, φυσικά, τα περίφημα ακρυλικά νύχια έγιναν το σήμα κατατεθέν μιας γυναίκας που γνώριζε πολύ καλά ότι ο κόσμος ήταν πρόθυμος να την υποτιμήσει. Η ίδια, αντί να προσπαθήσει να αποδείξει ότι δεν ήταν αυτό που έβλεπαν, αποφάσισε να γίνει ακόμη περισσότερο αυτό που έβλεπαν. «Χρειάζονται πολλά χρήματα για να δείχνεις τόσο φτηνή», έλεγε χαμογελώντας.

Πίσω, όμως, από την περσόνα της αφελούς ξανθιάς κρυβόταν μία από τις πιο οξυδερκείς γυναίκες της αμερικανικής show business. Και ίσως αυτό να ήταν το μεγαλύτερο επίτευγμα της Dolly. Άφησε τους άλλους να πιστεύουν ότι την είχαν καταλάβει.

Ήταν, άλλωστε, πολύ περισσότερα από την εικόνα της. Ήταν τραγουδοποιός, επιχειρηματίας, παραγωγός και μια γυναίκα που από πολύ νωρίς κατάλαβε ότι η ανεξαρτησία δεν χαρίζεται. Κατακτιέται.

Το “9 to 5” ήταν ίσως η τέλεια συμπύκνωση αυτής της πλευράς της. Το τραγούδι, που έγραψε για την ομώνυμη ταινία, έγινε ένας ύμνος στις γυναίκες που εργάζονταν σε έναν κόσμο φτιαγμένο κυρίως από άντρες, μιλώντας για την εκμετάλλευση, την υποτίμηση και την καθημερινή αγανάκτηση μιας εργαζόμενης γυναίκας. Και η Dolly το έκανε χωρίς να εγκαταλείψει ούτε τις γόβες ούτε το μακιγιάζ ούτε τα τεράστια μαλλιά της.

«Υποθέτω ότι είμαι φεμινίστρια, αν σημαίνει ότι πιστεύω πως οι γυναίκες πρέπει να μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν», είχε πει. Και αυτό ακριβώς έκανε η ίδια. Δεν ζήτησε ποτέ συγγνώμη για το σώμα της, τη σεξουαλικότητά της ή την εμφάνισή της. Δεν προσπάθησε να γίνει λιγότερο εντυπωσιακή για να την πάρουν στα σοβαρά. Αντίθετα, έκανε την υπερβολή μέρος της δύναμής της.

Στο “Jolene” η Dolly κάνει κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον από το να γράψει απλώς ένα τραγούδι για μια γυναίκα που φοβάται ότι θα της πάρουν τον άντρα. Η ηρωίδα δεν απειλεί τη Jolene, δεν την προσβάλλει, δεν προσπαθεί να την καταστρέψει. Την παρακαλάει.

Και ακριβώς εκεί βρίσκεται μια παράδοξη μορφή γυναικείας δύναμης: η γυναίκα του τραγουδιού αναγνωρίζει ανοιχτά τη δική της ευαλωτότητα, αλλά δεν παραιτείται από την επιθυμία της. «Σε παρακαλώ, μην τον πάρεις», της λέει ουσιαστικά, ενώ ταυτόχρονα παραδέχεται πως η άλλη γυναίκα είναι πιο όμορφη, πιο σίγουρη, πιο επιθυμητή.

Η Dolly δεν χρειάζεται να κάνει την ηρωίδα της «δυνατή» με τον παραδοσιακό τρόπο. Της επιτρέπει να ζηλέψει, να φοβηθεί, να παρακαλέσει και παρ’ όλα αυτά να παραμείνει το κέντρο της ιστορίας. Η ίδια είχε εξηγήσει πως όταν έγραψε το τραγούδι ήταν η Jolene: «Έχω την περηφάνια μου και τη δύναμή μου, αλλά όταν γράφω ένα τραγούδι είμαι ευάλωτη».

Και αν το “Jolene” δείχνει μια γυναίκα που φοβάται ότι θα χάσει την αγάπη της, το “I Will Always Love You” δείχνει μια γυναίκα που βρίσκει τη δύναμη να φύγει. Η Dolly το έγραψε το 1974, όταν αποφάσισε να αποχωρήσει από τη συνεργασία της με τον Porter Wagoner, και το τραγούδι ήταν στην πραγματικότητα ένας αποχαιρετισμός σε έναν άντρα που ήταν ταυτόχρονα συνεργάτης, μέντορας και άνθρωπος με τεράστια επιρροή στην καριέρα της.

Είκοσι χρόνια αργότερα, η Whitney Houston το μετέτρεψε σε ένα παγκόσμιο ποπ φαινόμενο. Και εδώ η στάση της Dolly απέναντι σε μια άλλη γυναίκα που πήρε ένα δικό της δημιούργημα και το έκανε μεγαλύτερο από ποτέ υπήρξε εντυπωσιακά γενναιόδωρη. Όταν άκουσε για πρώτη φορά τη Whitney στο ραδιόφωνο, μάλιστα, είπε ότι χρειάστηκε να σταματήσει το αυτοκίνητό της, γιατί νόμιζε πως θα τρακάρει από τη συγκίνηση.

Αργότερα είπε πως η Houston «το έκανε τόσο περισσότερο από ό,τι θα ήταν ποτέ». Όταν η Whitney πέθανε το 2012, η Dolly έγραψε, «Θα είμαι για πάντα ευγνώμων για την υπέροχη ερμηνεία που έκανε στο τραγούδι μου». Και ίσως αυτή η γενναιοδωρία να λέει πολλά και για την ίδια τη Dolly, καθώς δεν αντιμετώπισε την επιτυχία μιας άλλης γυναίκας ως απειλή για τη δική της. Την είδε ως συνέχεια της δικής της δημιουργίας.

Η Dolly δεν χρειάστηκε να μοιάζει με έναν άντρα για να αποκτήσει την εξουσία που συνήθως τους ανήκε. Και, όπως είχε πει κάποτε, «δεν θα ήθελα ποτέ να είμαι άντρας, κι αν ήμουν μάλλον θα ήμουν drag queen».

Ίσως γι’ αυτό η Dolly υπήρξε τόσο σημαντική και για τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα. Γιατί, με έναν τρόπο, το μήνυμα που έστελνε σε όλη της τη ζωή ήταν πολύ κοντά σε αυτό που πολλές queer γενιές πάλεψαν για να κατακτήσουν. Να έχεις το δικαίωμα να είσαι ακριβώς αυτό που είσαι, ακόμη κι αν αυτό που είσαι δεν χωράει στην εικόνα που έχουν φτιάξει οι άλλοι για σένα.

«Αν είσαι γκέι, είσαι γκέι. Αν είσαι στρέιτ, είσαι στρέιτ. Και πρέπει να σου επιτρέπεται να είσαι όπως είσαι και αυτός που είσαι», είχε πει. Και το σημαντικό είναι από ποια το άκουγαν αυτό. Από μια γυναίκα που μεγάλωσε στον βαθιά θρησκευόμενο και συντηρητικό Νότο των ΗΠΑ, που παρέμεινε μέχρι το τέλος πιστή στον χριστιανισμό της, αλλά αρνήθηκε να χρησιμοποιήσει την πίστη της ως όπλο εναντίον άλλων ανθρώπων.

Όταν της έλεγαν για χριστιανούς που καταδίκαζαν τους ομοφυλόφιλους, η απάντησή της ήταν χαρακτηριστική: «Η αμαρτία της κρίσης είναι εξίσου μεγάλη με οποιαδήποτε άλλη αμαρτία». Και σε άλλη περίπτωση το έκανε ακόμη πιο απλό, λέγοντας πως, «Προσπαθώ να αγαπώ τους πάντες».

Δεν ήταν πολιτική ακτιβίστρια με την κλασική έννοια. Δεν πέρασε τη ζωή της ανεβαίνοντας σε εξέδρες και εκφωνώντας πολιτικούς λόγους. Ήταν κάτι πολύ πιο δύσκολο, μια γυναίκα που μπορούσε να μιλά για αποδοχή χωρίς να αποκηρύξει τις δικές της ρίζες. Να παραμένει πιστή χωρίς να γίνεται επικριτική. Να είναι συντηρητική στην καταγωγή της, αλλά να ζητά ίσα δικαιώματα για όλους.

Και αυτός ήταν ένας από τους λόγους που κατάφερε να γίνει ένα τόσο σπάνιο πρόσωπο στην Αμερική. Ήταν κάποια που δεν χρειαζόταν να ανήκεις στη δική της πλευρά για να την αγαπάς.

Η Dolly είχε, άλλωστε, μια σχεδόν παιδική πίστη στην καλοσύνη. Δεν την ενδιέφερε τόσο να πείσει τους άλλους ότι είχαν άδικο όσο να τους κάνει να αισθανθούν ότι έχουν θέση κάπου. Ίσως γι’ αυτό η φιλανθρωπία της δεν ήταν ποτέ απλώς μια επιταγή για μια καλή υπόθεση.

Το 1995 δημιούργησε την Imagination Library, ένα πρόγραμμα που στέλνει δωρεάν βιβλία σε παιδιά από τη γέννησή τους μέχρι την ηλικία των πέντε ετών. Η αφορμή ήταν προσωπική, καθώς ο πατέρας της δεν είχε μάθει ποτέ να διαβάζει και η Dolly ήθελε να προσφέρει στα παιδιά αυτό που εκείνος δεν είχε την ευκαιρία να έχει. Το πρόγραμμα έχει πλέον διανείμει εκατοντάδες εκατομμύρια βιβλία.

Αυτό ήταν ίσως το μεγαλύτερο ταλέντο της. Να παίρνει κάτι βαθιά προσωπικό και να το μετατρέπει σε κάτι συλλογικό. Τη φτώχεια της σε φιλοδοξία. Την εμφάνισή της σε περσόνα. Την επιτυχία της σε χρήματα. Και τα χρήματα σε βιβλία, σχολεία, υποτροφίες και βοήθεια για ανθρώπους που δεν θα γνώριζε ποτέ.

Η Dolly Parton πέρασε έτσι ολόκληρη τη ζωή της αποδεικνύοντας κάτι που η ίδια δεν χρειάστηκε ποτέ να διακηρύξει, ότι μπορείς να είσαι «πάρα πολύ» και να μην απολογείσαι γι’ αυτό. Πάρα πολύ ξανθιά, πάρα πολύ βαμμένη, πάρα πολύ σέξι, πάρα πολύ λαμπερή, πάρα πολύ πλούσια, πάρα πολύ επιτυχημένη.

Και ίσως γι’ αυτό αγαπήθηκε τόσο από ανθρώπους που δεν έμοιαζαν καθόλου μεταξύ τους. Από τους συντηρητικούς αγρότες του Τενεσί μέχρι τη ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα, από τις γυναίκες που άκουγαν το “9 to 5” πηγαίνοντας στη δουλειά μέχρι τα παιδιά που έπαιρναν ένα βιβλίο στο σπίτι τους χάρη σε εκείνη.

Δεν προσπάθησε ποτέ να τους κάνει όλους ίδιους. Τους έλεγε, με τον δικό της τρόπο, ότι μπορούσαν να είναι διαφορετικοί και παρ’ όλα αυτά να ανήκουν όλοι στην ίδια ιστορία.

Η Dolly Parton ήταν και θα είναι ο θησαυρός που οι ΗΠΑ μοιράστηκαν με τον κόσμο.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ