Η κατηγορία Καλύτερης Διεθνούς Ταινίας είναι μακράν η κορυφαία των φετινών Oscars

Όπως πολλά πράγματα στη σύγχρονη ζωή μας, έτσι κι αυτή η αλλαγή εντοπίζεται γύρω στην κρίσιμη καμπή του 2019-2020.

Με τα διεθνή φεστιβάλ να παίρνουν περισσότερη mainstream προσοχή, με την κανονικοποίηση του να βλέπουν οι Αμερικάνοι ταινίες/σειρές με υποτίτλους (χάρη εν πολλοίς στο Netflix), με το ίντερνετ και τα σόσιαλ να εξαπλώνουν πιο γρήγορα και πιο παγκόσμια τη συζήτηση για το φεστιβαλικό σινεμά, τα πράγματα έτσι κι αλλιώς είχαν αλλάξει.

Εξ ου και, φυσικά, συνέβη η απίστευτη οσκαρική νίκη του Parasite.

Την ίδια χρονιά, τα Όσκαρ άλλαξαν τους κανονισμούς γύρω από την κατηγορία της πάλαι ποτέ Ξενόγλωσσης Ταινίας. Ο ίδιος ο όρος αποσύρθηκε καθώς σε ένα πιο διεθνές τοπίο, ουρλιάζει αμερικανοκεντρισμό με έναν τρόπο που δεν ήταν πια αποδεκτός: Το «ξενόγλωσση» έγινε «διεθνής». Αλλά η αλλαγή δεν ήταν μόνο διακοσμητική.

Η διαδικασία της ψηφοφορίας άλλαξε. Αρχικά, το θέμα της shortlist. Οι shortlists στα Όσκαρ υπάρχουν σε πιο εξειδικευμένες κατηγορίες προκειμένου να φέρουν έναν πιο ρεαλιστικό αριθμό ταινιών στα μάτια των ψηφοφόρων, ώστε να ψηφίσουν με περισσότερη ευθύνη και αίσθηση του τι υπάρχει «εκεί έξω». Ένας μέσος ψηφοφόρος συνήθως δεν γνωρίζει πολλά για το διεθνές φεστιβαλικό σινεμά και θα μείνει λογικά στα headlines: τι κέρδισε στις Κάννες, τι κέρδισε στη Βενετία, τι γύρισε κάποιος διάσημος Μεξικάνος, τι σπρώχνει το Netflix;

Με τη shortlist, η Ακαδημία τους λέει: Δείτε αυτές τις 10-15 ταινίες, τουλάχιστον.

Η shortlist από την οποία έβγαινε η 5άδα, άνοιξε από τις 9 στις 10 ταινίες, και την επόμενη χρονιά πήγε στις 15. Επιτρέποντας έτσι ένα ευρύτερο δείγμα ταινιών να φτάσει στην ημιτελική φάση και μπροστά στα μάτια των ψηφοφόρων. Στην 15άδα είναι πολύ πιο εύκολο να μπουν λιγότερο προβεβλημένες ταινίες, με πιθανότητα να βρουν ανταπόκριση ακόμα κι αν δεν κουβαλούν κάποιο μεγάλο πρεστιζάτο βραβειο.

---

Αυτό συνέβη το ‘20 με την υποψηφιότητα του πολύ καλού πολωνικού φιλμ Corpus Christi, το ‘21 με τη Lunana από το Μπουτάν ή το ‘22 με το ιρλανδικό Quiet Girl.

Εκτός από την επέκταση της shortlist, άλλαξε και το ποιος ψηφίζει εκεί. Παλιότερα η κατηγορία αποφασιζόταν από ένα κλειστό γκρουπ ψηφοφόρων που «εξειδικευόταν» (βλέπε και: είχε χρόνο) να δει όλες τις ταινίες που καταθέτουν όλες οι χώρες.

Συνήθως κάποια μεγαλύτερης ηλικίας μέλη, που μπορούσαν να πηγαίνουν στις κλειστές προβολές των ταινιών, καθώς ήταν υποχρεωμένοι να παρευρεθούν.

Το αποτέλεσμα είναι, σε συνδυασμό με τους παραπάνω παράγοντες που αναφέραμε και που έτσι κι αλλιώς άλλαξαν το τοπίο του παγκόσμιου σινεμά, να αλλάξει και η εικόνα της πάλαι ποτέ Ξενόγλωσσης κατηγορίας. Δείτε ας πούμε σαν δείγμα πώς έμοιαζε η κατηγορία αυτή πριν 20 χρόνια:

Κάθε χρόνο θα βρεις φυσικά σε αυτές τις 5άδες 1-2 σπουδαίες ταινίες ή/και 1-2 γυρισμένες από πολύ σημαντικούς δημιουργούς, αλλά σε γενικές γραμμές μέχρι πρόσφατα είχαμε 5άδες που σε καμία περίπτωση δεν αντικατόπτριζαν τα βαριά πυροβολικά του παγκόσμιου σινεμά.

(Ένα βασικό πρόβλημα παραμένει: Ο περιορισμός του να επιλέγει κάθε χώρα μια ταινία-εκπρόσωπο σημαίνει συχνά παράλογους αποκλεισμούς – βλέπε Anatomy of a Fall ή Portrait of a Lady on Fire πρόσφατα για τη Γαλλία – αλλά και πολιτικές αποφάσεις, όπως συνέβη πρόσφατα με τον αποκλεισμό ταινιών σαν το RRR ή το All We Imagine As Light από την Ινδία, αλλά και αντικαθεστωτικές ταινίες στην περίπτωση του Ιράν.)

Σε κάθε περίπτωση, η εικόνα έχει αλλάξει, στο σημείο που βλέπουμε πλέον πολύ συχνά ταινίες από αυτή τη διεθνή shortlist να προτείνονται και σε άλλες κατηγορίες απλώς και μόνο επειδή οι ψηφοφόροι έχουν όντως ασχοληθεί να τις δουν. Ακόμα κι αν μια μη αγγλόφωνη ταινία δεν προταθεί για το Διεθνές Όσκαρ, θα τη δούμε συχνά να μπαίνει μόνο σε άλλες κατηγορίες: To Mole Agent για το Ντοκιμαντέρ ας πούμε, ή φέτος το γιαπωνέζικο Kokuho για μακιγιάζ.

---

Και κάπως έτσι, μέσα από το πέρασμα του χρόνου και την σταδιακά αλλαγή συνθηκών και συνηθειών, οδηγούμαστε στην φετινή χρονιά, όπου έχει συντεθεί μια από τις καλύτερες 5άδες που νομίζω πως έχουμε δει ποτέ στα Όσκαρ, γενικώς. Όταν σε μια 5άδα δεν χωράει καν ο νέος Park Chan-wook, την κοιτάς και λες «…ΟΚ, νομίζω το καταλαβαίνω», τότε ξέρεις πως έχει γίνει σπουδαία δουλειά εδώ.

Πάμε να δούμε την 5άδα:

It Was Just an Accident

Χώρα: Γαλλία, μιας και το Ιράν προφανώς δε θα έστελνε αυτή την ταινία στα Όσκαρ.

Τι περγαμηνές έχει: Χρυσός Φοίνικας των Καννών, ο Jafar Panahi έγινε ένας από τους 3 σκηνοθέτες έβερ που κερδίζει και τα τρία μεγάλα φεστιβάλ με διαφορετικές ταινίες (οι άλλοι δύο είναι ο Antonioni κι ο Altman, δηλαδή εντάξει), υποψήφιο για Χρυσή Σφαίρα Σκηνοθεσίας.

Πόσο πολύ μας θυμίζει ότι ζούμε το τέλος του κόσμου; Πολύ. Μια συλλογικότητα ανθρώπων που ζουν ακόμη με τα τραύματα ενός καθεστώτος που ρίχνει τη σκιά του. Η ύπαρξη χιούμορ αλλά και ενός ευρύτερου ηθικού ζυγίσματος από την πλευρά του πρωταγωνιστεί, δίνει μια ελπίδα: Αν ο κόσμος τελείωνε, θα είχε σημασία η ηθική επιλογή;

Για πόσα Όσκαρ είναι υποψήφιο: Για 2. Εκτός από το Διεθνές, είναι υποψήφιο και για Όσκαρ Σεναρίου. Ελπίζαμε σε περισσότερα, ανάμεσά τους και Σκηνοθεσίας και Ταινίας, αλλά τι να κάνεις.

Γιατί είναι σημαντικό που βρίσκεται εδώ: Ένας από τους μεγάλους σκηνοθέτες μιας μεγάλης κινηματογραφικής σχολής αναγνωρίζεται με έναν τόσο mainstream τρόπο, με το όνομά του να μπαίνει μια για πάντα ανάμεσα στους σπουδαίους. Η ιρανική σχολή μας έχει δώσει αριστουργήματα κάτω από ένα καθεστώς καταπίεσης και ελέγχου, και είναι εξαιρετικό το να βρίσκει ένας σκηνοθέτης σαν τον Panahi ακροατήριο ακόμα και στην καρδιά του Χόλιγουντ.

Ποια θα είναι η κληρονομιά αυτής της υποψηφιότητας: Στο μέλλον αυτή η ταινία θα θεωρείται πολύ σπουδαία. Ήδη θεωρείται δηλαδή, αλλά εννοώ ‘παντού σε λίστες δεκαετίες’ σπουδαία.

The Secret Agent

Χώρα: Βραζιλία! Η κάτοχος δηλαδή, μετά το I’m Still Here πέρσι. Πάμε για το ριπίτ; Κανένα ποδόσφαιρο, μόνο σινεμά.

Τι περγαμηνές έχει: Βραβεία Σκηνοθεσίας και Ανδρικής Ερμηνείας στις Κάννες, Χρυσές Σφαίρες Ανδρικής Ερμηνείας και Μη Αγγλόφωνης Ταινίας. Από τις πιο αναγνωρισμένες ταινίες της χρονιάς.

---

Πόσο πολύ μας θυμίζει ότι ζούμε το τέλος του κόσμου; Μπόλικα. Ένα καταπιεστικό καθεστώς κι εδώ, που όμως το κοιτάμε από το παρόν. Αυτό δημιουργεί μια συχνά σοκαριστική αίσθηση, καθώς τα πάντα μοιάζουν ταυτόχρονα πολύ κοντά και πολύ μακριά.

Για πόσα Όσκαρ είναι υποψήφιο: Για 4! Καλύτερη Ταινία, Α’ Ανδρικού Ρόλου, Κάστινγκ(!) και Διεθνούς Φιλμ.

Γιατί είναι σημαντικό που βρίσκεται εδώ: Είναι μια βαθύτατα παράξενη ταινία, σίγουρα όχι το ακαδημαϊκό ιστορικό δράμα που έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε. Παίρνει αντισυμβατικές αποφάσεις, είτε στη δομή της ιστορίας, είτε στην αισθητική προσέγγιση και το ύφος, και το ότι έχει αναγνωριστεί τόσο καθολικά δείχνει ένα industry πολύ πιο ανοιχτό στο διαφορετικό από ό,τι ίσως περιμέναμε. Επίσης, η υποψηφιότητα για το Κάστινγκ είναι μια πάρα πάρα πολύ δυνατή υποψηφιότητα και μπράβο στην Ακαδημία.

Ποια θα είναι η κληρονομιά αυτής της υποψηφιότητας: Νιώθω πως θα ξεπεράσει σε βαρύτητα και αναγνώριση ακόμα και το I’m Still Here, ακόμα κι αν δεν κερδίσει το Όσκαρ. Ο Wagner Moura θα γίνει αληθινός σούπερ σταρ του παγκόσμιου σινεμά. Η επόμενη ταινία του σκηνοθέτη Kleber Mendonca Filho θα κερδίσει Χρυσό Φοίνικα ή/και 4 Όσκαρ. Το Secret Agent θα γίνει μια από τις σπάνιες ταινίες-τομές ανάμεσα στο πρεστίζ και το καλτ.

Sentimental Value

Χώρα: Νορβηγία.

Τι περγαμηνές έχει: Μεγάλο Βραβείο στις Κάννες, 6 νίκες(!) στα βραβεία Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου, Χρυσή Σφαίρα Β’ Ανδρικού Ρόλου για τον Stellan Skarsgard.

Πόσο πολύ μας θυμίζει ότι ζούμε το τέλος του κόσμου; Καθόλου! Ζωάρα στη Σκανδιναβία.

Για πόσα Όσκαρ είναι υποψήφιο: 9! Πάταγος. Ταινία, Σκηνοθεσία, Σενάριο, Διεθνές ΦΙλμ, Μοντάζ, 4 ερμηνευτικά. Κι ενώ είναι για πολλούς ακόμα το φαβορί για αυτό το Όσκαρ, δε θα μας σοκάρει αν φύγει με 0 στα 9.

Γιατί είναι σημαντικό που βρίσκεται εδώ: Δεν είναι σημαντικό που μπορούν να κάνουν awards-bait κι οι Ευρωπαίοι; Τι, μόνο τα στούντιο στην Αμερική; Η ταινία του Trier πήγε στις Κάννες έχοντας ήδη πάνω της το hype του μεγάλου οσκαρικού παίχτη ακόμα και πριν το δούμε, και πράγματι επιβεβαίωσε: Άρεσε πολύ, κέρδισε ένα τσουβάλι βραβεία και τώρα φτάνει στα Όσκαρ σα να μην είχε καμία διαφορά το ότι προέρχεται εκτός χολιγουντιανού συστήματος.

Ο Joachim Trier επιβεβαιώνει το status του μετά το Worst Person in the World, η Reinsve έχει μεγάλα πράγματα μπροστά της, κι ο Skarsgard –ένας από τους πιο αγαπητούς ηθοποιούς του παγκόσμιου σινεμά– μπήκε στην οσκαρική γιορτή ακόμα κι αν τελικά φαίνεται πως δεν θα τιμηθεί (όπως ήλπιζα, για να είμαι ειλικρινής).

Ποια θα είναι η κληρονομιά αυτής της υποψηφιότητας: Δίχως αμφιβολία είναι μια ωραία ταινία αλλά νιώθω πως στην κλίμακα Trier/Reinsve δεν είναι αυτή που θα έχει την καλύτερη υστεροφημία – το Worst Person in the World είναι εκείνο που θα αναφέρεται πιο πολύ στο μέλλον. Ωστόσο οι 9 υποψηφιότητες (και τα 1-2 πιθανά Όσκαρ) αυτής της ταινίας βάζουν και τον σκηνοθέτη και την πρωταγωνίστρια για τα καλά στην τροχιά μελλοντικών θριάμβων. Ό,τι κι αν κάνουν μετά, θα είναι μεγάλη είδηση.

Sirat

Χώρα: Ισπανία. Αλλά στα αλήθεια, ο κόσμος.

Τι περγαμηνές έχει: Ειδικό Βραβείο στις Κάννες, 5 νίκες στα Βραβεία Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου, 2 υποψηφιότητες για Χρυσές Σφαίρες, 6 νίκες σε 11 υποψηφιότητες στα ισπανικά βραβεία Γκόγια.

Πόσο πολύ μας θυμίζει ότι ζούμε το τέλος του κόσμου; Απόλυτα. Με ρώτησε τις προάλλες μια συνάδελφος γιατί μου άρεσε το Sirat και το πρώτο πράγμα που μου ήρθε να απαντήσω ήταν: «γιατί έτσι νιώθω τις μισές μέρες».

Για πόσα Όσκαρ είναι υποψήφιο: 2. Διεθνές Φιλμ και Ήχος (όπου προφανώς και θα έπρεπε να κερδίσει, αλλά τι να κάνεις). Είναι πολύ εντυπωσιακό δηλαδή ότι 4 από τις 5 ταινίες της Διεθνούς Κατηγορίας είναι υποψήφιες και για τουλάχιστον ένα ακόμα Όσκαρ εκτός από αυτό – κάτι που δεν έχει ξανασυμβεί ποτέ στην Ιστορία.

Γιατί είναι σημαντικό που βρίσκεται εδώ: Δύσκολη, ασφυκτική, δυσοίωνη ταινία, που δεν έχει καν τη βοήθεια κάποιου τεράστιου βραβείου (όπως Χρυσός Φοίνικας) ή το όνομα κάποιου τεράστιου auteur για να της δώσει ώθηση στο ευρύτερο σώμα των ψηφοφόρων.

Όχι, μια αυθεντικά σκληρή, στρυφνή, αλλόκοτη ταινία που δεν έχει κανένα απολύτως σύνηθες «οσκαρικό» χαρακτηριστικό κέρδισε την Ακαδημία. Σε αυτή την κατηγορία κάποτε είχαμε κινηματογραφικά συμβατικές μελοδραματικές ιστορίες και τώρα έχουμε ταινίες σαν το Sirat!

Ποια θα είναι η κληρονομιά αυτής της υποψηφιότητας: Αληθινά εντυπωσιακή υποψηφιότητα. Δεν την χρειαζόταν η ταινία – είναι από εκείνα τα φιλμ που θα έχουν τη δική τους ξεχωριστή υστεροφημία. Είναι περισσότερο μια υποψηφιότητα που κάνει τα Όσκαρ να φαίνονται πιο κουλ.

The Voice of Hind Rajab

Χώρα: Τυνησία. Και spiritually Παλαιστίνη.

Τι περγαμηνές έχει: Μεγάλο Βραβείο στο φεστιβάλ Βενετίας, αν και στο μυαλό των περισσότερων ήταν η ταινία που έπρεπε να έχει πάρει το Χρυσό Λιοντάρι. Υποψήφια για Χρυσή Σφαίρα Μη Αγγλόφωνης Ταινίας.

Πόσο πολύ μας θυμίζει ότι ζούμε το τέλος του κόσμου; Ε, αυτή κι αν το θυμίζει. Η πιο συνταρακτική κινηματογραφική εμπειρία της χρονιάς.

Για πόσα Όσκαρ είναι υποψήφιο: Μόνο για ένα, αυτό εδώ. Είναι όμως πάρα πολύ μεγάλη υπόθεση αυτή η μία υποψηφιότητα. Την ταινία, προφανώς λόγω θέματος, δεν ήθελε να την αγγίξει κανείς από τους μεγάλους διανομείς στις ΗΠΑ και εν τέλει κυκλοφόρησε από μια πολύ μικρή και εντελώς ανεξάρτητη εταιρεία παραγωγής και διανομής (Willa) που διανέμει αποκλειστικά πολιτικής σημασίας indie ταινίες.

Η Willa απασχολεί κάτι σαν μια ντουζίνα εργαζόμενους – απέναντί της, διανομείς όπως η Neon, το Mubi, η Α24 ή το Netflix ξοδεύουν εκατομμύρια για την κάθε ταινία. Μια υποψηφιότητα επί της ουσίας πλήρως οργανική (ψήφος πάθους, επιμέρους screenings, μεγάλα ονόματα που σπρώχνουν την ταινία στον κύκλο τους) είναι κάτι αληθινά σπάνιο.

Γιατί είναι σημαντικό που βρίσκεται εδώ: Μια από τις ανατριχιαστικές ιστορίες της τρέχουσας γενοκτονίας στη Γάζα όχι απλώς κυκλοφορεί ευρύτερα μέσω της δύναμης και του reach του κινηματογράφου, αλλά γίνεται και με έναν τρόπο έξω από τα συμβατικά mainstream στρογγυλέματα. Η ταινία πρακτικά σε κρατά όμηρο, βγάζοντας όλη της την οργή και την απόγνωση.

Ταυτόχρονα, χάρη στις διάφορες επιμέρους βραβεύσεις και υποψηφιότητες της ταινίας, η σκηνοθέτρια Kaouther Ben Hania (που έχει προταθεί ξανά για τις 2 προηγούμενες ταινίες της για Όσκαρ) κινείται και συχνά δίνει ομιλίες μέσα σε χώρους που δε θα ήταν απαραιτήτως πολύ φιλικοί απέναντι στο μήνυμα που έχει να μεταφέρει – και στην αμεσότητα και την ένταση με την οποία το κάνει.

Ποια θα είναι η κληρονομιά αυτής της υποψηφιότητας: Μια από τις σημαδιακές πολιτικές ταινίες της εποχής μας. Θα ήταν και χωρίς την υποψηφιότητα στα Όσκαρ, αλλά προσθέτει στο παλμαρέ και μεγαλώνει το πιθανό ακροατήριο για την ταινία, αλλά και για την ίδια την δημιουργό της. Είναι ένα πολύ σημαντικό προηγούμενο να έχει υπάρξει. Μια πεποίθηση πως ακόμα και η πιο ευθεία απεικόνιση μιας φρίκης (που θεσμικά υποστηρίζεται από τις περισσότερες χώρες της Δύσης) μπορεί να βρει ακροατήριο.

***

Εν ολίγοις, μόνο μεγάλου βεληνεκούς ταινίες που θα θυμόμαστε στο μέλλον. Με όλα αυτά θέλουμε να πούμε ότι… θυμάστε ότι κάποτε αυτή την κατηγορία την είχε κερδίσει το Mediterraneo; Αυτές οι εποχές έχουν περάσει ανεπιστρεπτί, και με κάποιο παράξενο τρόπο η Ακαδημία των Όσκαρ έχει καταφέρει να διαθέτει τουλάχιστον μία κατηγορία που εκπληρώνει το ρόλο της, και με το παραπάνω.

Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.