Υπάρχει τρόπος να κερδίσεις τη Eurovision. Το κακό είναι ότι τον ξέρουν σχεδόν όλοι

Υπάρχουν μερικές συνταγές που αν τις ακολουθήσεις κατά γράμμα είναι πολύ πιθανό να στεφθούν με απόλυτη επιτυχία. Για να σε προλάβουμε, δεν αναφερόμαστε ούτε στη συνταγή για την τέλεια σχέση, ούτε σε αυτή για τα κεφτεδάκια της γιαγιάς σου που παλεύεις να πετύχεις.

Όσο λοιπόν κάποιοι πιστεύουν ότι η επιτυχία είναι θέμα τύχης, υπάρχουν και πολλοί άλλοι που έχουν εμμονή με τις συνταγές επιτυχίας, που δεν πάνε πουθενά χωρίς ένα how-to, έναν μπούσουλα ή μία λίστα με βήματα που υπόσχεται ότι αν τα ακολουθήσεις, η επιτυχία θα σε βρει, ακόμα και στα πιο απίστευτα μέρη.

Στη σκηνή της Eurovision για παράδειγμα.

Τραγούδα στα αγγλικά, ιδανικά κάτι pop, φρόντισε το ρεφρέν να είναι αρκετά catchy και να μένει και γενικά κάνε τον κόσμο να κουνηθεί. Καλοκαίρι έρχεται, τι θα χορεύει ο κόσμος στα κλαμπ;

Αυτή είναι η συνταγή της επιτυχίας για μία νίκη στη Eurovision, σύμφωνα με μία νέα μελέτη που ανέλυσε σχεδόν 70 χρόνια και πάνω από 1.700 τραγούδια από τον πιο δημοφιλή μουσικό διαγωνισμό στον κόσμο.

Πριν μας πάρει και κανένα μάτι κάποιου που έχει όνειρο να εκπροσωπήσει την Ελλάδα στην επόμενη Eurovision, η έρευνα δεν υπόσχεται θαύματα. Βασικό συμπέρασμα είναι ότι τα παραπάνω χαρακτηριστικά αποτελούν απλώς το ελάχιστο απαιτούμενο για ένα καλό πλασάρισμα στην αριστερή πλευρά της τελικής κατάταξης και όχι μια εγγυημένη νίκη.

Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο Royal Society Open Science, αποκάλυψε επίσης και κάτι ακόμα πιο ενδιαφέρον: τέσσερις χώρες, η Γαλλία, η Ιταλία, η Πορτογαλία και η Ισπανία, φαίνεται πως αγνοούν παραδοσιακά ένα από τα «σιγουράκια» της συνταγής, που είναι η γλώσσα.

Ενώ οι αγγλικοί στίχοι συνδέονται σταθερά με καλύτερες επιδόσεις, οι τέσσερις αυτές χώρες επιμένουν να τραγουδούν στη γλώσσα τους, με τους ερευνητές να υποστηρίζουν ότι αυτό έχει να κάνει με την προτεραιότητα που δίνεται στην προώθηση της εθνικής κουλτούρας και γλώσσας έναντι της καθαρά ανταγωνιστικής διάστασης, μια στάση που ενδεχομένως αντανακλά ευρύτερες αντιλήψεις σχετικά με την αγγλοσαξονική πολιτιστική επιρροή, πέρα από τα όρια ενός διαγωνισμού τραγουδιού.

Πώς οι ερευνητές «έσπασαν» τον κώδικα της Eurovision

Η ομάδα πίσω από την έρευνα, με επικεφαλής τον Luis A. Nunes Amaral του Πανεπιστημίου Northwestern σε συνεργασία με τους Arthur Capozzi και Dirk Helbing από το ETH Zürich, έκατσε και εξέτασε κάθε διαγωνισμό της Eurovision από το 1956 έως το 2024. Ναι, όλους σχεδόν. Μιλάμε για 1.763 τραγούδια από 51 χώρες. Στη συνέχεια, χρησιμοποίησαν τα ηχητικά δεδομένα του Spotify για να μετρήσουν χαρακτηριστικά, όπως το πόσο χορευτικό είναι ένα κομμάτι ή ποια είναι η ακουστική του ποιότητα, και με τη βοήθεια ενός AI μοντέλου ταξινόμησαν τα μουσικά είδη, επιστρατεύοντας ένα μεγάλο γλωσσικό μοντέλο για να προσδιορίσουν τα συναισθηματικά themes στους στίχους κάθε τραγουδιού.

Γιατί τραγουδάνε σχεδόν όλοι στα αγγλικά

Στις πρώτες δεκαετίες της Eurovision, τα τραγούδια παρουσιάζονταν σε διάφορες ευρωπαϊκές γλώσσες, με τα γαλλικά να κυριαρχούν μεταξύ των νικητήριων τραγουδιών. Μέχρι τη δεκαετία του 1970, περίπου το 40 έως 60% των νικητήριων τραγουδιών ήταν ήδη στα αγγλικά, ακόμη και όταν οι κανόνες απαιτούσαν συμμετοχές στη μητρική γλώσσα. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, το ποσοστό αυτό είχε φτάσει περίπου το 80% μεταξύ των συμμετοχών που τερμάτισαν πρώτες.

Όταν μια αλλαγή στους κανονισμούς το 1999 επέτρεψε τη χρήση οποιασδήποτε γλώσσας, περίπου το 80% όλων των τραγουδιών που διαγωνίζονταν πέρασαν στα αγγλικά ή σε ένα μείγμα αγγλικών και της μητρικής γλώσσας σχεδόν από τη μια μέρα στην άλλη. Οι χώρες παρακολουθούσαν τους νικητές εδώ και χρόνια και κατέληξαν στο ίδιο συμπέρασμα: οι αγγλικοί στίχοι σήμαιναν περισσότερες πιθανότητες να φτάσουν στην κορυφή.

Η Γαλλία, η Ιταλία, η Πορτογαλία και η Ισπανία όμως αντιστάθηκαν σε αυτή την τάση. Ακόμη και μετά την άρση των περιορισμών, οι χώρες αυτές υπέβαλαν κυρίως τραγούδια στη δική τους γλώσσα, προτεραιοποιώντας την ανάδειξη της πολιτιστικής ταυτότητας έναντι της νίκης. Επίσης, μιας και τα γαλλικά, τα ισπανικά και τα πορτογαλικά ομιλούνται από μεγάλες πληθυσμιακές ομάδες σε όλο τον κόσμο, η προώθηση της εκάστοτε γλώσσας μοιάζει λογική.

Ποπ τραγούδια και πολλοί στίχοι

Εκτός από τη γλώσσα, οι ερευνητές παρακολούθησαν πώς άλλαξαν ηχητικά τα τραγούδια της Eurovision. Οι πρώτοι διαγωνισμοί χαρακτηρίζονταν από ακουστικές ερμηνείες με ορχήστρες. Με την πάροδο του χρόνου, αυτό έδωσε τη θέση του στην ηλεκτρονική παραγωγή και σε πιο χορευτικά τραγούδια. Στατιστικά μοντέλα επιβεβαίωσαν ότι οι χώρες προσαρμόζουν τις συμμετοχές τους με βάση τον μέσο όρο του πόσο χορευτικά ήταν τα πέντε κορυφαία τραγούδια των πέντε προηγούμενων ετών, με το μοτίβο αυτό να είναι στατιστικά σημαντικό για οκτώ χώρες.

Η ποπ έχει κατακτήσει σταδιακά την πρώτη θέση, αν και όχι τόσο ολοκληρωτικά όσο η αγγλική μουσική. Περίπου τα μισά από τα πρόσφατα τραγούδια με τις καλύτερες επιδόσεις κατατάσσονται στην κατηγορία της ποπ, αλλά το ροκ και άλλα μουσικά είδη εξακολουθούν να εμφανίζονται μεταξύ των νικητήριων τραγουδιών, πράγμα που σημαίνει ότι ο διαγωνισμός διατηρεί κάποια μουσική ποικιλία.

Με τα χρόνια και οι στίχοι εξελίχθηκαν. Ο μέσος αριθμός λέξεων παρέμεινε σταθερός γύρω στις 230 κατά το μεγαλύτερο μέρος του τέλους του 20ού αιώνα, για να αυξηθεί στη συνέχεια κατά περίπου 20% γύρω στο 1999. Τα τρία κορυφαία τραγούδια είχαν ήδη την τάση να γίνονται μακρύτερα από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, γεγονός που υποδηλώνει ότι τα τραγούδια με περισσότερους στίχους είχαν ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, το οποίο οι χώρες σταδιακά αντιλήφθηκαν και μιμήθηκαν.

Άλλαξε όμως και το συναισθηματικό περιεχόμενο των τραγουδιών. Η νοσταλγία, που κάποτε κυριαρχούσε, παρουσιάζει απότομη πτώση, πιθανώς λόγω της απομάκρυνσης από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και της βελτίωσης των οικονομικών συνθηκών, όπως υποδεικνύουν οι ερευνητές. Ο πόνος, η εξέγερση και η απελπισία έχουν σημειώσει άνοδο. Από το 2010 περίπου, τα τραγούδια με τις καλύτερες επιδόσεις αναδεικνύουν τον πόνο περισσότερο από τον μέσο όρο των ανταγωνιστικών συμμετοχών, μια τάση που, όπως σημειώνουν οι ερευνητές, ενδέχεται να μην είναι τυχαία, δεδομένων των συνεπειών της Μεγάλης Ύφεσης.

Το φαινόμενο της «Κόκκινης Βασίλισσας»

Ενώ λοιπόν κάθε χρόνο παρακολουθούμε πιο εξελιγμένες εκδοχές συμμετοχών που βρέθηκαν στις υψηλές θέσεις της τελικής κατάταξης και οι χώρες μοιάζουν με μαθητές που αντιγράφουν από τον απουσιολόγο της τάξης, αυτά τα χαρακτηριστικά που αναλύσαμε πιο πάνω έπαψαν με τα χρόνια να αποτελούν πλεονεκτήματα και μετατράπηκαν σε βασικές προϋποθέσεις.

Οι ερευνητές το αποκαλούν αυτό το «φαινόμενο της Κόκκινης Βασίλισσας»: οι χώρες πρέπει να συνεχίσουν να τρέχουν απλά και μόνο για να παραμείνουν στη θέση τους. Τα τραγούδια με τις καλύτερες επιδόσεις δεν αρκούνται απλώς στο να πληρούν τις βασικές προϋποθέσεις. Αποκλίνουν από τον κανόνα με τρόπους που θέτουν νέα πρότυπα τα οποία πρέπει να ακολουθήσουν όλοι οι άλλοι.

Εσύ, Akylla μην μασάς. Ferto.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ