Ο Bad Bunny παίζει 3-3-2, γι' αυτό η μουσική του είναι τόσο εθιστική

Τον Bad Bunny τον γνωρίζεις σίγουρα. Ο σταρ από το Πουέρτο Ρίκο μετά την εμφάνισή του στο ημίχρονο του Super Bowl έχει μετατραπεί σε παγκόσμιο φαινόμενο. Το tour του Debí Tirar Más Fotos σπάει το ένα ρεκόρ μετά το άλλο και ο ίδιος γράφει τη δική του ιστορία. Αυτό δεν οφείλεται μόνο στα εκπληκτικά shows που «σκηνοθετεί» ή στον ακτιβισμό που κάνει για τη γενέτειρά του, αλλά και στα τραγούδια του, που αρκεί μία φορά να τα ακούσεις για να σου κολλήσουν στο μυαλό. Γιατί συμβαίνει αυτό; Όλα έχουν να κάνουν με τον ρυθμό.

Reggaeton, latin rap, trap (αν δεν έχεις ακούσει trap Bad Bunny, δεν έχεις ακούσει τίποτα), salsa είναι λίγα από τα είδη που περιλαμβάνει η δισκογραφία του, ενώ δεν λείπουν και οι pop πινελιές. Πλέον έχει συνδυάσει ρυθμούς και έχει δημιουργήσει τον δικό του χαρακτηριστικό ήχο.

Ο ρυθμός στη μουσική

Ο ρυθμός μπορεί να οριστεί ως μουσική διάρκεια ή χρονικές ιδιότητες της μουσικής. Πολλοί ρυθμοί προέρχονται από τα πρότυπα της ανθρώπινης ομιλίας και την κίνηση, συμπεριλαμβανομένου του χορού.

Το πόσο «κολλητικός» είναι ένας ρυθμός μπορεί να καθορίσει αν ένα τραγούδι θα γίνει επιτυχία ή όχι. Αυτό ισχύει για όλα τα είδη μουσικής, από κλασική και jazz μέχρι rap.

Ο ρυθμός αποτελεί μία από τις πιο σημαντικές παραμέτρους στην μουσική, μαζί με τον ήχο και το ηχόχρωμα, δηλαδή την ποιότητα των ακουστικών αισθήσεων που παράγονται από τον τόνο ενός ηχητικού κύματος.

Όπως έγραψε ο συνθέτης του 20ου αιώνα Igor Stravinsky, στα προσχέδια του The Rite of Spring: «Υπάρχει μουσική όπου υπάρχει ρυθμός, όπως υπάρχει ζωή, όπου χτυπά ένας παλμός».

Τι είναι αυτό που κάνει έναν ρυθμό ξεχωριστό ή ελκυστικό ώστε να σου μείνει στο μυαλό; Η απάντηση βρίσκεται στο μοτίβο που αποτελεί τη βάση της δομής του. Μεγάλο μέρος της ανθρώπινης δημιουργικότητας, όχι μόνο στον ρυθμό και τη μουσική αλλά και σε άλλους τομείς, διαμορφώνεται από τα μαθηματικά που κρύβονται πίσω από τα μοτίβα.

Το tresillo

Σύμφωνα με το The Conversation, οι χαρακτηριστικοί ρυθμοί της reggaeton του Bad Bunny προέρχονται από το λεγόμενο tresillo, το 3-3-2, ένα μοτίβο που αποτελείται από δύο ομάδες των τριών χτύπων, ακολουθούμενες από μία ομάδα δύο χτύπων. Το μοτίβο αυτό είναι συνδεδεμένο με την μουσική της Αφρικής και της Καραιβικής.

Το tresillo επίσης θα το συναντήσουμε και σε άλλα μουσικά είδη, όπως το tango, την reggaeton και την bossa nova.

To tresillo έγινε γνωστό στη Δύση μέσα από ένα τραγούδι της Carmen, της όπερας του Georges Bizet, “L’amour est un oiseau rebelle”, που είναι ευρύτερα γνωστή με το όνομα “The Habanera”. Έκτοτε, το συγκεκριμένο ρυθμικό μοτίβο διαδόθηκε ευρέως και εμφανίστηκε με πολλούς διαφορετικούς τρόπους στην ποπ κουλτούρα.

«Μέγιστη ομοιομορφία»

Το tresillo αποτελείται από το μοτίβο 3-3-2 σε μία ακολουθία οκτώ χτύπων, όπως προαναφέραμε. Οι τρεις τονισμοί κατανέμονται όσο το δυνατόν πιο ομοιόμορφα μέσα σε αυτούς τους οκτώ χτύπους, χωρίς όμως η κατανομή να είναι απολύτως συμμετρική.

Το tresillo είναι ένα κλασικό παράδειγμα μιας ευρύτερης κατηγορίας ρυθμών που είναι γνωστοί ως «μέγιστα ομοιόμορφοι». Μία διάταξη θεωρείται «μέγιστα ομοιόμορφη» όταν τα στοιχεία της κατανέμονται όσο το δυνατόν πιο ισόποσα μέσα σε ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Στην περίπτωση του tresillo, αυτή η ελαφρώς «ατελής» κατανομή είναι που κάνει τον ρυθμό ταυτόχρονα απλό και ιδιαίτερα ελκυστικό.

Εκτός από τα μοτίβα tresillo που χρησιμοποιεί ο Bad Bunny, ένα ακόμη γνωστό παράδειγμα «μέγιστα ομοιόμορφων ρυθμών» (maximally even rhythms) εμφανίζεται στο τραγούδι των Radiohead, Pyramid Song, από το άλμπουμ “Amnesiac” (2001). Ο τίτλος του τραγουδιού παραπέμπει στους αμφίσημους, πολυσυζητημένους αλλά και υπνωτιστικούς ρυθμούς του, οι οποίοι δημιουργούνται από ακανόνιστη κατανομή των χτύπων και παραπέμπουν στη γεωμετρική δομή μιας πυραμίδας. Οι Radiohead είχαν ήδη χρησιμοποιήσει αυτόν τον τύπο ρυθμού στο επιτυχημένο τραγούδι τους Everything in Its Right Place (2000), γεγονός που δείχνει ότι οι maximally even rhythms αποτελούν βασικό στοιχείο του χαρακτηριστικού μουσικού τους ύφους.

Η αντίληψη του ρυθμού

Η έννοια της μέγιστης ομοιομορφίας επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός μας αντιλαμβάνεται τους ρυθμούς. Όταν ακούμε ένα ρυθμό, ο ανθρώπινος νους είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος στις χρονικές σχέσεις μεταξύ των διαστημάτων που χωρίζουν τις νότες ή τους ήχους μέσα σε αυτό τον ρυθμό.

Συγκεκριμένα, ο εγκέφαλός μας προσπαθεί να εντοπίσει επαναλαμβανόμενα μοτίβα κανονικότητας, ώστε να οργανώσει τον ρυθμό σε διαφορετικές χρονικές κλίμακες. Οι κανονικοί και απλοί ρυθμικοί σχηματισμοί είναι πιθανότερο να αποθηκευτούν στη μνήμη και να ανακληθούν ευκολότερα.

Οι πρώτες έρευνες σχετικά με την αντίληψη του ρυθμού έδειξαν ότι οι συμμετέχοντες θυμούνταν και αναπαρήγαν τους ρυθμούς με μεγαλύτερη ακρίβεια όταν τα χρονικά διαστήματα μεταξύ των ήχων συνδέονταν με αναλογίες, όπως 2:1 ή 1:1.

Αντίθετα, όταν οι ρυθμοί ήταν πιο σύνθετοι και τα χρονικά διαστήματα σχετίζονταν με άλλες αναλογίες, μεγαλύτερες ή μικρότερες από το 2:1, οι συμμετέχοντες συχνά τους αναπαρήγαν σαν να ήταν πιο κοντά στις απλές αναλογίες 2:1 ή 1:1.

Πιο πρόσφατες έρευνες κατέληξαν σε παρόμοια συμπεράσματα, δείχνοντας ότι οι ρυθμοί με απλούστερες αναλογίες μεταξύ των χρονικών διαστημάτων των ήχων απομνημονεύονται και αναπαράγονται ευκολότερα από τους ανθρώπους. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αυτή η «ρυθμική προτίμηση» για τις απλές αναλογίες υπάρχει σε διάφορους πολιτισμούς, αν και η ακριβής αναλογία που προτιμούν οι άνθρωποι διαφέρει από πολιτισμό σε πολιτισμό.

Οι ελκυστικοί και εύκολα αναγνωρίσιμοι ρυθμοί, όπως το tresillo, μπορούν να ερμηνευθούν μέσα από αρχές όπως η μέγιστη ομοιομορφία και ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η ανθρώπινη αντίληψη.

Από τον Bad Bunny και τον Bizet μέχρι τους Radiohead, η μουσική αξιοποιεί αυτές τις κοινές αρχές και τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Χάρη σε αυτά, οι χαρακτηριστικοί ρυθμοί έχουν τη δύναμη να συνδέουν ανθρώπους διαφορετικών πολιτισμών, γλωσσών και γενεών.

Οι πιο αξέχαστοι ρυθμοί, δηλαδή δεν είναι οι πιο απλοί, ούτε και οι πιο περίπλοκοι. Είναι εκείνοι που βρίσκονται κάπου στη μέση: είναι αρκετά προβλέψιμοι ώστε να τους καταλαβαίνει εύκολα ο εγκέφαλος, αλλά και αρκετά διαφορετικοί ώστε να διατηρούν το ενδιαφέρον. Αυτή η ισορροπία είναι ένας από τους σημαντικότερους λόγους που κάποια τραγούδια γίνονται τόσο εθιστικά και μένουν στη μνήμη μας.

Άρα πλέον όταν θα ακούς τον Bad Bunny θα αντιλαμβάνεσαι λίγο διαφορετικά την τεράστια επιτυχία του.