«Το καλό συχνά προκαλεί κακό»: Ο J.R.R. Tolkien για την πιο τραγική στιγμή του The Lord of the Rings
- 8 ΟΚΤ 2026
«Αν ερχόταν σε μένα ένας μάγος όταν ήμουν μικρό αγόρι, η κατάσταση θα ήταν τελείως διαφορετική από εκείνη στο Hobbit», αποκάλυψε ο Tolkien στη σπάνια συνέντευξη. «Θα έβρισκα κάποια δικαιολογία για να μην πάω… Δεν είχα καμία απολύτως επιθυμία να βάλω τον εαυτό μου σε δύσκολη θέση, μόνο και μόνο για χάρη μιας περιπέτειας».
Άλλωστε, πρόσθεσε, «με είχαν μεγαλώσει πολύ σωστά, ώστε να αποφεύγω τις συζητήσεις με ύποπτους ηλικιωμένους κυρίους».
Κι όμως, αυτό το απόσπασμα της συνέντευξής του δεν μεταδόθηκε ποτέ. Για την ακρίβεια, το μεγαλύτερο μέρος της συνέντευξης παρέμενε βαθιά θαμμένο στο αρχείο του BBC, μέχρι που ανασύρθηκε για μία ραδιοφωνική εκπομπή το 2019. Το υλικό, που μέχρι τότε δεν είχε προβληθεί ούτε ακουστεί, περιλαμβάνει εντυπωσιακές στιγμές ειλικρίνειας από τον συγγραφέα του Hobbit και του Lord of the Rings και αποκαλύπτει τις σκέψεις του Tolkien για βασικούς χαρακτήρες των πολυδιαβασμένων βιβλίων του.
Αρχικά, ο Tolkien είχε μιλήσει στο BBC για ένα πεζοπορικό ταξίδι στην Ελβετία το 1911, όταν ήταν μόλις 19 ετών, το οποίο ενέπνευσε το πολυαγαπημένο του έπος.
«Ένα από τα βασικά στοιχεία του Hobbit προέρχεται από μία από τις ελάχιστες περιπέτειες που έζησα ποτέ στη ζωή μου», είπε. «Διασχίσαμε πολλά ορεινά περάσματα… Κουβαλούσαμε μόνο σακίδια στην πλάτη. Κοιμηθήκαμε στα πιο απίθανα μέρη. Γλιτώσαμε παρά τρίχα τον θάνατο αρκετές φορές, κάπως σαν εκείνη τη σκηνή με τους βράχους από τους γίγαντες και ούτω καθεξής. Και νομίζω ότι γι’ αυτό, στην πραγματικότητα, το ταξίδι του [Bilbo] είναι μια αληθινή προσωπική εμπειρία — αλλαγμένη, φυσικά. Goblin πάντως δεν συναντήσαμε».
Ίσως η πιο αποκαλυπτική στιγμή της συνέντευξης, ωστόσο, προέκυψε όταν ο Tolkien μίλησε για τον Gollum. Ο συγγραφέας περιέγραψε τον χαρακτήρα ως «ένα παράδειγμα διαφθοράς» και έδειξε να ζωντανεύει όταν ρωτήθηκε για μία κομβική σκηνή στο Lord of the Rings – όταν ο Gollum βρίσκεται μαζί με τον ήρωα του μυθιστορήματος, τον Frodo, και φτάνει πολύ κοντά στο να μετανοήσει.
«Οι άνθρωποι με έχουν ρωτήσει συχνά τι είναι αυτό που με συγκινεί περισσότερο», είπε ο Tolkien. «Νομίζω πως το τραγικότερο σημείο ολόκληρης της ιστορίας είναι η φοβερή ειρωνεία πως το καλό συχνά μπορεί να προκαλέσει κακό. Η πιο τραγική στιγμή είναι όταν ο Sam, στην προσπάθειά του να προστατεύσει τον Frodo, λέει, “πάρε τα χέρια σου από πάνω του”. Και έτσι καταστρέφει τη μετάνοια του Gollum. Κάτι τέτοιο μοιάζει πολύ αληθινό ως προς τη ζωή».
Παρότι ο Sam προσπαθεί όντως απλώς να προστατεύσει τον φίλο του, η πράξη του οδηγεί τον Gollum πίσω στη σκοτεινή του πλευρά. Στη μυθολογία και την κοσμοθεωρία του Tolkien βλέπεις, το καλό μπορεί μερικές φορές να προκαλέσει κακό χωρίς να το επιδιώκει.
Στο υλικό του BBC, ο δημοσιογράφος σχολίασε επίσης πως η ηθική στα βιβλία του Tolkien δεν είναι τόσο απλή όσο μια μάχη καλού και κακού. «Οι γενικές γραμμές είναι μάλλον απλές», του απάντησε ο συγγραφέας. «Αλλά φυσικά, στην πραγματικότητα δεν είναι τόσο απλό, έτσι δεν είναι; Βλέπεις το κακό και στην πλευρά του καλού. Δεν είναι απλώς οι goodies εναντίον των baddies, όπως λένε στη σύγχρονη γλώσσα».
Μιλώντας για γλώσσες, ο Tolkien είχε αναφερθεί επίσης και στις επινοημένες γλώσσες των μυθιστορημάτων φαντασίας του. Οι απαρχές τους εντοπίζονται, σύμφωνα με τον ίδιο, στην εποχή που έκανε τις κλασικές του σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, και είχε αποσπαστεί από ένα μάλλον ασυνήθιστο χόμπι: τη μελέτη της φινλανδικής γλώσσας.
«Η δομή της, η ηχητική της υφή, είναι πραγματικά αξιοσημείωτες», είπε. «Σχεδόν με μεθούν. Απλώς παρασύρθηκα και άρχισα να τη μαθαίνω, ενώ θα έπρεπε να ασχολούμαι με άλλα πράγματα, και οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να καταλάβουν γιατί οι εργασίες μου πάνω στο αρχαίο ελληνικό δράμα γίνονταν όλο και χειρότερες».
Η αγάπη του Tolkien για τις γλώσσες είχε ξεκινήσει από πολύ μικρή ηλικία και συνεχίστηκε όταν επέστρεψε από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και έπιασε δουλειά ως βοηθός στο Oxford English Dictionary.
«Η δουλειά μου ήταν να ασχολούμαι με ετυμολογίες και εκείνη την περίοδο έπεσα πάνω σε αρκετές πολύ ενδιαφέρουσες», είπε το 1968. «Winter, walrus, wampum και διάφορα άλλα παρόμοια. Επειδή χρειάστηκε να κάνω την ετυμολογία της λέξης “wampum”, ήρθα για πρώτη φορά σε επαφή με τις αλγκονκικές γλώσσες της ανατολικής Αμερικής. Οπότε, ένα λεξικό είναι πραγματικά ένας υπέροχος τόπος».
Αυτό το πάθος πέρασε τελικά και στις γλώσσες της Μέσης Γης, όπως εξήγησε. «Στην αρχή βασιζόταν σε εξαιρετικά μεγάλο βαθμό στα φινλανδικά… Θα μπορούσε να πει κανείς ότι έχει φινλανδική βάση, με μια ορισμένη δόση ελληνικών και άλλων γλωσσών που έμαθα αργότερα».
Στο πλαίσιο των παραπάνω, μπορείς να (ξαν)ακούσεις το επεισόδιο του POP για τις Δύσκολες Ώρες με καλεσμένη την Καθηγήτρια Φαντασίας και Παιδικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης, Δήμητρα Φήμη, συν-διευθύντρια του Κέντρου για τη Φανταστική Λογοτεχνία στο εν λόγω Πανεπιστήμιο και συγγραφέα βραβευμένων βιβλίων πάνω στον Tolkien. Μαζί είχαμε προσπαθήσει να απαντήσουμε στην ερώτηση των εκατομμυρίων: Σε τελική ανάλυση, θα άρεσαν στον Tolkien οι μεταφορές του Lord of the Rings;
ΑΚΟΥ ΤΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ:
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.