Το Yesteryear είναι το (πιο αμφιλεγόμενο) βιβλίο του καλοκαιριού. Και ίσως της χρονιάς

Αν ρίξεις μια γρήγορη ματιά στην πισίνα ενός ξενοδοχείου, σε μια παραλία ή στην καμπίνα ενός αεροπλάνου αυτό το καλοκαίρι, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να δείτε κάποιον τουρίστα βυθισμένο στις σελίδες του Yesteryear. Το πρώτο μυθιστόρημα της Caro Claire Burke, που κυκλοφόρησε τον Απρίλιο, μπορεί να μην έχει ακόμα μεταφραστεί στα ελληνικά, αλλά στο εξωτερικό, όπως γράφει και το BBC, έχει ήδη εξελιχθεί σε εκδοτικό φαινόμενο.

Έχει περάσει εβδομάδες στη λίστα των μπεστ σέλερ των New York Times, ενώ στη Βρετανία βρέθηκε στην κορυφή των πωλήσεων σκληρόδετης μυθοπλασίας των Sunday Times. Στα BookTok και Bookstagram, τα διαδικτυακά σαλόνια των βιβλιόφιλων δηλαδή, η παρουσία του είναι σχεδόν πανταχού παρούσα. Τον Ιούνιο βρέθηκε στην κορυφή του BookTok chart, ως το βιβλίο για το οποίο γινόταν η περισσότερη συζήτηση.

Η ηρωίδα είναι η 32χρονη Natalie Heller Mills, μητέρα πέντε παιδιών και έγκυος στο έκτο. Ζει σε μια φαινομενικά ειδυλλιακή φάρμα στο Αϊντάχο, έκτασης 500 στρεμμάτων και καταγράφει για εκατομμύρια ακολούθους την «παραδοσιακή» οικογενειακή ζωή της, όπου ψήνει καθημερινά προζυμένιο ψωμί, κάνει κατ’ οίκον εκπαίδευση στα παιδιά της, καθώς έχει επιλέξει να μην τα στείλει σε παραδοσιακό σχολείο, πίνει φρέσκο γάλα από την αγελάδα της και μαζεύει καθημερινά αυγά από τις κότες της.

Όλα αυτά, πάντα με ένα λαμπερό χαμόγελο μπροστά στην κάμερα.

Μόνο που η ειδυλλιακή εικόνα είναι προϊόν κατασκευής και μάλιστα ιδιαίτερα επικερδές. Μέχρι τη στιγμή που η Natalie ξυπνά και βρίσκεται στο 1855, στην εποχή που τόσο επίμονα έχει ρομαντικοποιήσει. Εκεί, η φαντασίωση της «παλιάς καλής εποχής» αποδεικνύεται πολύ λιγότερο ελκυστική όταν πρέπει πράγματι να τη ζήσεις.

Αυτό ακριβώς είναι και το ευφυές what if του βιβλίου. Τι θα συνέβαινε αν μια influencer που προβάλλει έναν παρωχημένο τρόπο ζωής αναγκαζόταν να βιώσει τις πραγματικές συνθήκες του; Η απάντηση γίνεται αφορμή για μια σατιρική περιήγηση στην κουλτούρα των social media, στη μητρότητα, τον γάμο, τη θρησκεία, τον φεμινισμό και την εμπορευματοποίηση της γυναικείας ταυτότητας.

Στην επιτυχία του Yesteryear συνέβαλε ασφαλώς και η έντονη εκδοτική καμπάνια, αλλά και η Anne Hathaway, η οποία διάβασε μια πρώιμη εκδοχή του βιβλίου, απέκτησε τα κινηματογραφικά δικαιώματα του και πρόκειται να πρωταγωνιστήσει και να αναλάβει την παραγωγή της ταινίας.

Το μυθιστόρημα, ωστόσο, έχει και έναν καθρέφτη στον πραγματικό κόσμο. Οι αναγνώστες έχουν εντοπίσει ομοιότητες ανάμεσα στη Natalie και τη Hannah Neeleman, γνωστή ως Ballerina Farm, η οποία μοιράζεται με περισσότερους από 10 εκατομμύρια ακολούθους τη ζωή της σε αγρόκτημα της Γιούτα.

Η Neeleman, μητέρα εννέα παιδιών, δεν αυτοπροσδιορίζεται ως tradwife και φαίνεται μάλλον ατάραχη από τον θόρυβο γύρω από το Yesteryear. Όπως είπε στο Vulture, ζει πολλά χρόνια στο ίντερνετ. ώστε να γνωρίζει ότι «ο κόσμος θέλει να ψυχαγωγείται» και, όπως παραδέχεται, εκπλήσσεται που μια ιστορία σαν κι αυτή δεν είχε έρθει νωρίτερα.

Η παρατήρηση αυτή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή η ίδια αυτοσυνειδησία διατρέχει και τη Natalie. Η ηρωίδα γνωρίζει πολύ καλά ότι η επιτυχία μιας influencer δεν εξαρτάται από το αν είναι συμπαθής ή αντιπαθής. Στο βιβλίο το διατυπώνει σχεδόν ως κανόνα του επαγγέλματος. «Ο στόχος της influencer δεν είναι να είναι αξιαγάπητη, ούτε ανυπόφορη. Ο στόχος είναι να είναι και τα δύο ταυτόχρονα. Με άλλα λόγια: εθιστική».

Και εδώ βρίσκεται ίσως η πιο ενδιαφέρουσα αντίφαση. Μια tradwife του 21ου αιώνα εμφανίζεται ως γυναίκα που απορρίπτει την επαγγελματική φιλοδοξία και εξυμνεί τους παραδοσιακούς ρόλους, την ίδια στιγμή όμως μετατρέπει αυτήν ακριβώς την εικόνα σε προσωπικό brand, επιχείρηση και πηγή εισοδήματος. Η αντίφαση δεν είναι απλώς το αντικείμενο της σάτιρας του βιβλίου, είναι και ο μηχανισμός που τροφοδοτεί την ίδια την οικονομία της προσοχής.

Το Yesteryear βέβαια, δεν έχει πείσει τους πάντες. Οι ενστάσεις δεν αφορούν μόνο το ύφος ή την πλοκή, αλλά το κατά πόσο το μυθιστόρημα καταφέρνει να πει κάτι ουσιαστικό για τη γυναικεία ταυτότητα και την κουλτούρα των tradwives.

Κεντρικό ζήτημα είναι η ίδια η Natalie, μια αναξιόπιστη και συχνά αντιπαθητική αφηγήτρια. Η Rachel Sykes, αναπληρώτρια καθηγήτρια Σύγχρονης Λογοτεχνίας και Πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, λέει στο BBV πως θεωρεί ότι η υπερβολικά ασυμπαθής απεικόνισή της δυσκολεύει τον αναγνώστη να κατανοήσει τα κίνητρα πίσω από τις επιλογές και τις πεποιθήσεις της.

Η Sykes θεωρεί επίσης ότι το βιβλίο θα μπορούσε να εμβαθύνει περισσότερο στην πολιτική διάσταση του φαινομένου και όχι μόνο στο τι σημαίνει να υιοθετείς μια συγκεκριμένη εκδοχή της γυναικείας ζωής, αλλά και τι σημαίνει να την πουλάς σε άλλες γυναίκες ως ιδανικό.

Ακόμη πιο αυστηρή είναι η συγγραφέας Leigh Stein, η οποία υποστηρίζει ότι το μυθιστόρημα ανοίγει πολλά ζητήματα, από την οικονομία των influencers και τον φεμινισμό μέχρι τη μητρότητα και τη θρησκεία, χωρίς να καταλήγει σε μια συνεκτική κριτική. Για την ίδια, το βιβλίο μοιάζει τελικά να λέει απλώς πως «όλες οι γυναίκες είναι δυστυχισμένες», μια θέση που θεωρεί υπερβολικά απαισιόδοξη και απλοϊκή.

Ίσως, τελικά, λιγότερη σημασία έχει τι ακριβώς λέει το Yesteryear για τα ζητήματα που θέτει και περισσότερη το γεγονός ότι κάνει τους αναγνώστες να συζητούν γι’ αυτά. «Δεν έχω ακούσει κανέναν να μιλάει γι’ αυτό αδιάφορα ή επιφανειακά», λέει η Sykes. Και αυτό, σε μια εποχή που η αναγνωστική κουλτούρα αναζητά διαρκώς αφορμές για διάλογο, είναι από μόνο του σημαντικό.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ