25 χρόνια Wikipedia και ο ιδρυτής της, δεν θα άλλαζε τίποτα

Αν ψάξετε για το λήμμα του Jimmy Donal Wales στην Wikipedia, θα καταλάβετε πως ο λόγος για τον οποίο έχετε πρόσβαση στην πληροφορία αυτή, ανήκει στον ίδιο. Ο κύριος Wales, ή Jimbo, για τους φίλους στο Χάντσβιλ της Αλαμπάμα, κυοφορούσε μια ιδέα, 25 χρόνια πριν.

Η σύλληψη έγινε στο Πανεπιστήμιο της Ιντιάνα, όταν ο μεταπτυχιακός φοιτητής τότε Jimmy, είχε έρωτα με το «Μανιφέστο του Emacs» του Richard Stallman, το οποίο προωθούσε το ελεύθερο λογισμικό και μια οικονομία διαμοιρασμού.

Σημαντικό ρόλο έπαιξε επίσης και το δοκίμιο του οικονομολόγου της Αυστριακής Σχολής Friedrich Hayek, «η χρήση της γνώσης στην κοινωνία». Μέσα από αυτό, άνοιξε ένα νέο λήμμα στο κεφάλι του Wales, για το «πώς να διαχειριστεί το εγχείρημα της Wikipedia» αλλά και για το γεγονός ότι κάθε άτομο γνωρίζει μόνο ένα μικρό κλάσμα όσων είναι συλλογικά γνωστά. Άρα, όλες οι αποφάσεις λαμβάνονται καλύτερα από εκείνους που διαθέτουν τοπική γνώση, παρά από μια κεντρική αρχή.

Σύμφωνα με ανάλυση του Economist, η Wikipedia «έχει τις ρίζες της στην τεχνο-αισιοδοξία που χαρακτήριζε το διαδίκτυο στα τέλη του 20ου αιώνα. Υποστήριζε ότι οι απλοί άνθρωποι μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τους υπολογιστές τους ως εργαλεία απελευθέρωσης, εκπαίδευσης και διαφώτισης».

Ας μη μακρηγορούμε. 25 χρόνια μετά από εκείνο τον Γενάρη, η διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια που όλοι αγαπήσαμε περιλαμβάνει σήμερα περισσότερα από επτά εκατομμύρια λήμματα και αποτελεί την πιο πολυσύχναστη νησίδα για όλους εκείνους που αναζητούν πληροφορίες.

Το εγχείρημα στηρίζεται επίσημα από το ίδρυμα Wikimedia, ένα μη κερδοσκοπικό οργανισμό με έδρα το Σαν Φρανσίσκο της Καλιφόρνια, με περίπου 700 εργαζομένους.

Όσον αφορά την Wikipedia, εξακολουθεί να βασίζεται αποκλειστικά σε άμισθους εθελοντές για τη συγγραφή και την επιμέλεια των λημμάτων της. Για τους λάτρεις της στατιστικής, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι συνεισφέρουν στον ιστότοπο κάθε μήνα, ακολουθώντας πιστά ένα σύνολο κανόνων που έχουν αναπτυχθεί από την κοινότητα, ώστε να αντιμετωπίζονται οι διαφωνίες, να περιορίζεται η αυτοπροβολή και να επιτυγχάνεται συναίνεση.

Στο βιβλίο του Wales, The Seven Rules of Trust, που κυκλοφόρησε τον περασμένο Οκτώβριο, ο συγγραφέας αφηγείται την ιστορία της δημιουργίας της Wikipedia και το πώς το εγχείρημα αναδεικνύει μαθήματα σχετικά με την απόκτηση και τη διατήρηση της εμπιστοσύνης. Σε συνέντευξη που έδωσε πρόσφατα στο Nature ο Wales, δήλωσε περήφανα μεταξύ άλλων ότι 25 Γενάρηδες μετά, δεν θα άλλαζε τίποτα.

«Είμαι παθολογικά αισιόδοξος, οπότε πάντα πιστεύω ότι όλα πάνε καλά. Το μοντέλο εξακολουθεί να βγάζει θεμελιώδες νόημα. Με όλο τον θόρυβο στον κόσμο, βρισκόμαστε σε ένα ασυνήθιστο και επικίνδυνο σημείο της παγκόσμιας πολιτικής και της δημοκρατίας. Βλέπουμε την άνοδο του αυταρχισμού σε όλο τον κόσμο και τη διάβρωση μακροχρόνιων δημοκρατικών κανόνων. Είναι εύκολο να απελπιστεί κανείς. Αλλά εξακολουθούμε να είμαστε άνθρωποι. Είμαστε ευφυείς και είμαστε ένα χάος. Πρέπει να σκεφτόμαστε την εμπιστοσύνη, το να είμαστε άξιοι εμπιστοσύνης και το να χτίζουμε σχέσεις εμπιστοσύνης. Αυτό είναι όλο το νόημα του βιβλίου», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Στην εγχώρια αθλητική πραγματικότητα, υπάρχει το διαχρονικό meme του να ντύνεις τον μεταγραφικό στόχο της αγαπημένης σου ομάδας στα χρώματα της, επεξεργάζοντας το λήμμα του παίκτη στη Wikipedia και τοποθετώντας τον σύλλογο της αρεσκείας σου στη τελευταία χρονικά δουλειά στο cv του αθλητή.

Είναι κάπως fun αυτό. Πράγματι, «είναι αλήθεια ότι δεν χρειάζεται να είσαι ειδικός για να γράψεις ένα λήμμα στη Wikipedia», εξηγεί ο Wales και συμπληρώνει:

«Για πολλά θέματα όμως, το ερασιτεχνικό πάθος είναι ένας εξαιρετικός τρόπος για να ξεκινήσει κανείς. Είναι όπως η δημοσιογραφία: οι δημοσιογράφοι συχνά γράφουν για θέματα στα οποία δεν είναι ειδικοί, αλλά ιδανικά συμβουλεύονται και παραθέτουν τους ειδικούς. Έπειτα, ο δημοσιογράφος μπορεί να δώσει νόημα στο υλικό», καταλήγει.

Η Wikipedia υποστηρίζει ότι παρουσιάζει πάντα ισορροπημένες απόψεις. Για εκείνον, αυτός θα είναι πάντα ένας αγώνας.

«Σκεφτόμαστε πολύ τη λεγόμενη “φωνή της Wikipedia”: πότε μιλάμε με τη φωνή της Wikipedia; Το να δηλώσεις “αυτό είναι γεγονός” ενέχει μεγάλο ρίσκο. Αναζητούμε συναίνεση όχι μόνο στις πηγές, αλλά και στην κοινότητα των Wikipedians. Αν έχεις Wikipedians με καλή φήμη που συζητούν και επεξεργάζονται καλή τη πίστει, και κανείς δεν είναι διατεθειμένος να πει “στην πραγματικότητα, νομίζω ότι τα στοιχεία είναι ακόμη αμφιλεγόμενα”, τότε μπορείς να χρησιμοποιήσεις τη φωνή της Wikipedia.

Είναι πολύ σημαντικό να είμαστε όσο το δυνατόν πιο διανοητικά πολυποίκιλοι. Αν ρωτήσεις έναν αγγλόφωνο ποιος εφηύρε το αεροπλάνο, θα πει οι αδελφοί Ράιτ, σαν να είναι ένα απλό γεγονός που όλοι μάθαμε στα έξι μας χρόνια. Αν όμως ρωτήσεις έναν Γάλλο, μπορεί να σου πει κάτι διαφορετικό: έναν Βραζιλιάνο εφευρέτη (τον Alberto Santos-Dumont) που ζούσε στη Γαλλία. Προσπαθούμε να λαμβάνουμε υπόψη όλες τις πλευρές ενός ζητήματος. Αν δεν γνωρίζουμε καν όλες τις πλευρές, τότε γίνεται ακόμη πιο δύσκολο», απαντά.

Ο Wales ψάχνει συνεχώς όλο και περισσότερους διαφορετικούς μεταξύ τους ανθρώπους για να εκτελέσουν χρέη editors. Την ίδια ώρα, μποτάκια τεχνητής νοημοσύνης κάνουν την ίδια δουλειά.

«Πρέπει να είμαστε σε εγρήγορση, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχει αποτελέσει μεγάλο πρόβλημα. Ο τεράστιος όγκος δεν είναι πραγματικά ο τρόπος λειτουργίας της Wikipedia. Αν αρχίσεις να κάνεις δέκα επεξεργασίες το λεπτό, αποκλείεσαι αμέσως. Αυτό είναι προφανώς ένα bot που κάνει κάτι κακόβουλο.

Στην πραγματικότητα, δεν απαγορεύουμε τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης. Λέμε όμως να είστε πολύ προσεκτικοί με αυτήν και είστε υπεύθυνοι για ό,τι δημοσιεύετε στη Wikipedia», αναφέρει και απαντάει στο αν βλέπει το AI να απειλεί την εμπιστοσύνη, γενικώς.

«Οι προτάσεις που παράγουν τα chatbots ακούγονται πολύ πειστικές, οπότε πιστεύω ότι αυτό αποτελεί πρόβλημα για την εμπιστοσύνη. Ελπίζω ότι η αντίδραση του κόσμου θα είναι ένα ανανεωμένο ενδιαφέρον για τη δημοσιογραφία, τον παραδοσιακό έλεγχο γεγονότων και την ανθρώπινη επίβλεψη. Αν οι άνθρωποι πιστέψουν ότι τα μεγάλα ειδησεογραφικά μέσα είναι απλώς “μέρος μιας συνωμοσίας”, τότε έχουμε χαθεί.

Ίσως η τεχνητή νοημοσύνη να μπορούσε να μας βοηθήσει συνοψίζοντας τις συζητήσεις με τρόπο σαφή. Πρέπει να είναι ακριβής και δίκαιη. Αλλά είναι μια ενδιαφέρουσα προοπτική. Έχουμε μια ομάδα μηχανικής μάθησης στο Ίδρυμα Wikimedia που εργάζεται πάνω σε αυτό και σε άλλες ιδέες. Αν θέλεις να μάθεις γιατί ένα συγκεκριμένο λήμμα είναι γραμμένο με έναν συγκεκριμένο τρόπο, μπορείς να πας στη σελίδα συζήτησής του και να τα διαβάσεις όλα. Όμως, μερικές φορές αυτό σημαίνει 100 σελίδες συζήτησης. Ποιος έχει χρόνο να διαβάσει 100 σελίδες;», αναρωτιέται ο Wales και σκέφτεται αν μπορεί η τεχνολογία να βοηθήσει τους ανθρώπους να βρουν κοινά σημεία μεταξύ τους, σε ένα κόσμο που διχάζεται καθημερινά όλο και περισσότερο.

«Έχουμε μεγάλη εμπειρία με ανθρώπους που διαφωνούν σε θεμελιώδη ζητήματα, αλλά μπορούν να συνεργαστούν παραγωγικά. Ελπίζουμε ότι μπορούμε να σχεδιάσουμε συστήματα που δεν θα είναι τόσο τοξικά όσο μεγάλο μέρος των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, όπου οι άνθρωποι ανταμείβονται επειδή προκαλούν αναστάτωση. Ο αλγόριθμος αγαπά την αλληλεπίδραση, επειδή αυτό σημαίνει περισσότερα διαφημιστικά έσοδα. Δεν χρειάζεται να είναι έτσι.

Έχω ένα μικρό πιλοτικό εγχείρημα που ονομάζεται Trust Café. Θα είναι μια μορφή κοινωνικής δικτύωσης που στοχεύει να δίνει προτεραιότητα στο περιεχόμενο με βάση την εμπιστοσύνη. Πρέπει ακόμη να λάβουμε υπόψη την αλληλεπίδραση, γιατί κανείς δεν θα χρησιμοποιήσει την πλατφόρμα αν είναι βαρετή. Αλλά μπορούμε να ανταμείψουμε τους ανθρώπους για τη δημιουργία ουσιαστικού διαλόγου; Ένα μεγάλο γλωσσικό μοντέλο ίσως βοηθήσει σε αυτό. Μιλάω για το εγχείρημα μόνο σε μέσα που πιστεύω ότι έχουν κοινό με τους κατάλληλους ανθρώπους», εξηγεί.

Όταν ρωτήθηκε για το πού πηγαίνει αυτός ο πλανήτης στο κομμάτι επιλογών και εμπιστοσύνης, δεν απαντάει ακριβώς, αλλά προτείνει περισσότερα φίλτρα στις αναζητήσεις και λιγότερη τυφλή εμπιστοσύνη.

«Ποιον θα εμπιστευτείς για τα εμβόλια; Τους επιστήμονες; Πολλοί άνθρωποι εμπιστεύονται τον γιατρό τους, κάτι που είναι εντάξει, είναι ένα άτομο με το οποίο έχουν χτίσει σχέση. Όλοι ξέρουμε ότι οι πολιτικοί έχουν απόψεις και δεν χρειάζεται να συμφωνούμε μαζί τους. Κανονικά θα έλεγα «εμπιστευτείτε τις αρχές», αλλά οι αρχές πρέπει να είναι αξιόπιστες.

Όλοι, και δικαίως, χρησιμοποιούμε μεθόδους, μερικές φορές εξαιρετικές και μερικές φορές ελαττωματικές, για να παίρνουμε αποφάσεις, και νομίζω ότι πρέπει να το έχουμε αυτό κατά νου. Πρέπει να σκεφτόμαστε όχι μόνο “ποιος το λέει αυτό”, αλλά και πώς και γιατί μου έρχεται αυτή η πληροφορία. Αν η απάντηση είναι επειδή έγινε viral στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, επειδή τράβηξε πολλή προσοχή και ο κόσμος τσακώνεται γι’ αυτό, τότε αυτό δεν είναι και τόσο καλή σύσταση», καταλήγει.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ