Είναι το 2064 η χρονιά που θα μείνουμε οι μισοί στον πλανήτη;

Κανονικά, τέτοια εποχή τα μόνα υπαρξιακά άγχη που θα έπρεπε να μας απασχολούν είναι εάν θα λειτουργεί το air condition στο γραφείο ή αν υπολόγισες καλά τις ημέρες της άδειας για το απαραίτητο ετήσιο reset. Δεν είναι ώρα για κινδυνολογίες και δυστοπικά σενάρια για το τέλος του κόσμου. Εκτός κι αν ζεις στην πιο ευάλωτη χώρα της Ευρώπης στην υπερθέρμανση του πλανήτη. Οπότε κι αυτό δυστοπία είναι.

Οι παγκόσμιες περιβαλλοντικές κρίσεις που συνεχίζουν να επιδεινώνονται είναι και αυτές που έκαναν μια ομάδα επιστημόνων να αφήσει στην άκρη τα καλοκαιρινά πλάνα της και να πιάσει τα κομπιούτερακια.

Μια έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Chaos, Solitons & Fractals έρχεται να ταράξει τα νερά των δημογραφικών προβλέψεων, καθώς σύμφωνα με το νέο μαθηματικό μοντέλο που ανέπτυξαν οι ερευνητές, ο παγκόσμιος πληθυσμός θα μπορούσε να μειωθεί στο μισό μέχρι το 2064. Μέσα σε λιγότερο από σαράντα χρόνια, δηλαδή, η Γη ίσως έχει τους μισούς ανθρώπους από όσους έχει σήμερα.

Πριν αρχίσεις όμως να ετοιμάζεις το καταφύγιό σου, ας δούμε τι ακριβώς υποστηρίζουν οι επιστήμονες και γιατί δεν πρέπει να πανικοβάλλεσαι. Ακόμα.

Η έρευνα παρουσιάζει ένα μη γραμμικό μοντέλο «ανάδρασης ρυθμού» (rate-feedback model) για την παγκόσμια πληθυσμιακή ανάπτυξη, το οποίο είχε αρχικά αναπτυχθεί από τους ερευνητές σε διαφορετικό επιστημονικό πεδίο, αυτό της φυσικής των άμορφων υλικών. Προέκυψε λοιπόν, ότι τα ίδια μαθηματικά μοντέλα μπορούν να αναπαράγουν πολλά από τα βασικά πρότυπα πληθυσμιακής ανάπτυξης που παρατηρήθηκαν τα τελευταία 12.000 χρόνια, από τη Νεολιθική εποχή έως τη σύγχρονη εποχή.

Σε αντίθεση με τα κλασικά δημογραφικά μοντέλα, τα οποία αντιμετωπίζουν την πληθυσμιακή ανάπτυξη είτε ως εκθετική είτε ως λογιστική, το νέο πλαίσιο μπορεί να μεταβαίνει φυσικά ανάμεσα σε διαφορετικά ιστορικά καθεστώτα ανάπτυξης χρησιμοποιώντας μία μόνο παράμετρο. Έτσι, το ίδιο μοντέλο μπορεί να περιγράψει τόσο περιόδους αργής και σταθερής αύξησης του ανθρώπινου πληθυσμού όσο και περιόδους εκρηκτικής ανάπτυξης.

Το μοντέλο επανεξετάζει επίσης μία από τις πιο γνωστές προβλέψεις στην επιστήμη του πληθυσμού: το «doomsday scenario» που πρότειναν το 1960 ο Heinz von Foerster και οι συνεργάτες του, οι οποίοι είχαν προβλέψει μαθηματικά ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός θα αποκλίνει προς το άπειρο γύρω στο 2026.

Η ανθρωπότητα απέφυγε ένα τέτοιο σενάριο καθώς τα ποσοστά γονιμότητας μειώθηκαν παγκοσμίως. Ωστόσο, η νέα μελέτη υποστηρίζει ότι τα υποκείμενα μαθηματικά της ανεξέλεγκτης ανάπτυξης μπορούν να επανεμφανιστούν υπό συγκεκριμένες συνθήκες.

Για να ελέγξουν τη θεωρία, οι ερευνητές συνέκριναν την εξίσωση, η οποία αναφέρεται ως εξίσωση Trachenko-Zaccone, με εμπειρικά δεδομένα πληθυσμού από διαφορετικές ιστορικές περιόδους και διαπίστωσαν ότι το μοντέλο αναπαράγει με επιτυχία τόσο φάσεις «συμπιεσμένης εκθετικής» ανάπτυξης, όπως η ταχεία επέκταση της βιομηχανικής εποχής, όσο και το πιο αργό καθεστώς «εκτεταμένης εκθετικής» ανάπτυξης που χαρακτηρίζει την παγκόσμια πληθυσμιακή αύξηση από το 1970 περίπου.

Οι επιστήμονες εξέτασαν μια σειρά υποθετικών μελλοντικών σεναρίων, και στη βασική ανάλυση προέκυψε πως η τρέχουσα παγκόσμια τάση δεν οδηγεί σε μια καταστροφική ιδιομορφία όπως αυτή που προέβλεψαν ο von Foerster και οι συνεργάτες του, καθώς οι βασικές παράμετροι του συστήματος παραμένουν σταθεροποιητικές. Ωστόσο, προσομοίωσαν το τι θα μπορούσε να συμβεί αν μεγάλες περιβαλλοντικές κρίσεις, όπως κλιματική κατάρρευση, πανδημίες, συγκρούσεις ή ελλείψεις πόρων, περιόριζαν απότομα τη φέρουσα ικανότητα του πλανήτη. Αν η ικανότητα πέσει απότομα στα 2 δισεκατομμύρια άτομα, το μοντέλο προέβλεψε μια ραγδαία μείωση του παγκόσμιου πληθυσμού, με τον αριθμό των ανθρώπων να μειώνεται κατά το ήμισυ μέχρι το 2064.

Φυσικά, όπως τονίζουν οι επιστήμονες, δεν πρόκειται πρόβλεψη, αλλά για ένα μαθηματικό σενάριο που αποσκοπεί να δείξει πόσο ευαίσθητη μπορεί να είναι η δυναμική των πληθυσμών σε απότομες περιβαλλοντικές ή κοινωνικές αλλαγές.

Το ενδιαφέρον είναι ότι η χρονιά 2064 δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά. Το 2020, η δημογραφική μελέτη του ινστιτούτου Health Metrics and Evaluation (IHME) είχε κυκλώσει το ίδιο ακριβώς έτος, υποστηρίζοντας ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός ενδέχεται να φτάσει στο ανώτατο όριο των 9,7 δισεκατομμυρίων το 2064, πριν μειωθεί στα 8,8 δισεκατομμύρια μέχρι το τέλος του αιώνα.

Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον βασίζουν την πρόβλεψή τους στη μείωση του συνολικού δείκτη γονιμότητας, καθώς τα κορίτσια έχουν καλύτερη πρόσβαση στην εκπαίδευση και την αντισύλληψη.

Ο προβλεπόμενος δείκτης γονιμότητας δείχνει ότι έως το 2100, 183 από τις 195 χώρες δεν θα είναι σε θέση να διατηρήσουν τον σημερινό πληθυσμό τους, με τις προβλέψεις να δείχνουν 2,1 γεννήσεις ανά γυναίκα. Επίσης, σύμφωνα με τους ερευνητές, σε περίπου 23 χώρες, μεταξύ των οποίων η Ιαπωνία, η Ταϊλάνδη, η Ιταλία και η Ισπανία, ο πληθυσμός θα μειωθεί κατακόρυφα κατά περισσότερο από 50% μέχρι το τέλος του αιώνα.

Αντίθετα, ο πληθυσμός της υποσαχάριας Αφρικής ενδέχεται να τριπλασιαστεί, από τα 1,03 δισεκατομμύρια που εκτιμάται ότι ήταν το 2017 σε 3,07 δισεκατομμύρια, λόγω της μείωσης του ποσοστού θνησιμότητας και του αυξανόμενου αριθμού γυναικών που εισέρχονται στην αναπαραγωγική ηλικία.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ