Ένας εκπαιδευτής εξηγεί τα Do’s και Dont’s για σωστή εκπαίδευση σκύλων
Συγκεντρώσαμε τα πιο συνηθισμένα «προβλήματα» που απαντώνται στη συμπεριφορά σκύλων και ζητήσαμε από έναν έμπειρο εκπαιδευτή-συμπεριφοριστή να δώσει απαντήσεις. Τι πρέπει να κάνουμε και τι όχι.
- 7 ΜΑΙ 2026
Όταν χτυπάει το τηλέφωνο ενός επαγγελματία εκπαιδευτή σκύλων, το αίτημα σπανίως αφορά βασικές εντολές και υπακοή. Σχεδόν πάντα, θα έχει δημιουργηθεί ήδη το «πρόβλημα» και θα ζητούν από εκείνον να το λύσει ως διά μαγείας, περίπου όπως θα ζητούσαν από έναν υδραυλικό να διορθώσει μια διαρροή στις σωληνώσεις.
Εκδηλώνουν μάλλον ένα παράπονο, παρά ενδιαφέρον για το πώς θα βοηθήσουν τον σκύλο και τους ίδιους.
«Περιμένουν ότι μέσα σε μια ή δύο εβδομάδες θα αλλάξει συνήθειες ένας σκύλος», μεταφέρει ο Μάρκος Μυλωνάς που δραστηριοποιείται στον κλάδο τα τελευταία οκτώ χρόνια, έχοντας από μικρός εμπειρία από σκυλιά. «Προσπαθώ να τους εξηγήσω ότι στην ουσία η εκπαίδευση αφορά περισσότερο τους ίδιους τους κηδεμόνες προκειμένου να μάθουν να παρατηρούν και να προσαρμόζουν τη στάση τους απέναντι στον σκύλο, για να έχουν το επιθυμητό αποτέλεσμα. Μην ξεχνάμε άλλωστε ότι δεν υπάρχει σωστό και λάθος στη συμπεριφορά ενός σκύλου – μόνο επιθυμητή και μη επιθυμητή συμπεριφορά, με βάση τα δεδομένα των ανθρώπων».
«Πρέπει να οπλιστούν με υπομονή και να δείξουν συνέπεια για να δουλέψει η εκπαίδευση, τουλάχιστον στην δική μας προσέγγιση».
Υπάρχουν διάφορες προσεγγίσεις εκεί έξω, ορισμένες από τις οποίες αγγίζουν πρακτικές μέχρι και κακοποιητικές (όπως η χρήση πνίχτη για τιμωρία). Από την άλλη, ο Μάρκος Μυλωνάς ανήκει στους εκπαιδευτές που ασπάζονται τις πιο σύγχρονες και επιστημονικά τεκμηριωμένες προσεγγίσεις που δίνουν έμφαση στην ευημερία του σκύλου. Κατέχει δίπλωμα από τη σχολή εκπαιδευτών σκύλων του Δρ. Χρήστου Καραγιάννη (του πρώτου Έλληνα κτηνιάτρου με ειδίκευση στον συμπεριφορισμό), ενώ συνέχισε την εκπαίδευσή του στον κλάδο μέσω διαδικτυακών και διά ζώσης σεμιναρίων στην Αγγλία, αποκτώντας μια επιπλέον ειδίκευση στο Game-based Training, δηλαδή την εκπαίδευση μέσω παιχνιδιού.
Αντιλαμβάνεται κάθε σκύλο ως ξεχωριστό πλάσμα, δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην παρατήρηση της συμπεριφοράς σε συνάρτηση με τα ένστικτα του ζώου και στηρίζει την εκπαίδευση στη θετική ενίσχυση. Αφού μιλήσαμε με φίλους και γνωστούς που έχουν σκύλους συγκεντρώνοντας τα πιο συνηθισμένα «προβλήματα», ζητήσαμε από εκείνον να απαντήσει πώς πρέπει να κινηθούμε – τι να κάνουμε και τι όχι.
Πήρα νέο σκύλο και κατουράει μέσα στο σπίτι. Πώς θα μάθει να κάνει έξω την τουαλέτα του;
Don’t: Μην τον μαλώνεις υποδεικνύοντας το σημείο που λέρωσε, δεν πρόκειται να καταλάβει το «λάθος» του.
Do: Τήρησε το παρακάτω πρόγραμμα, ανάλογα με τις ανάγκες ούρησης του σκύλου.
«Είναι στάνταρ ο μπούσουλας για να ρυθμίσουμε τις συνήθειες ούρησης. Καταρχάς, πρέπει να γνωρίζουμε πόσο περίπου αντέχει η κύστη του σκύλου μας – όσο μικρότερο είναι ένα κουτάβι, τόσο μικρότερη είναι η κύστη του, άρα και ο χρόνος που μπορεί να την ελέγξει. Πρέπει να γνωρίζουμε, επίσης, πότε είναι πιο πιθανό να θέλει το κουτάβι μας τουαλέτα, που είναι πολύ βασική πληροφορία. Θα θέλει να ουρήσει έπειτα από κάποια στάνταρ πράγματα: μετά το φαγητό, μερικά λεπτά αφότου ξυπνήσει, ίσως μετά το παιχνίδι».
«Γνωρίζοντας όλες αυτές τις πληροφορίες, λοιπόν, είμαστε υποψιασμένοι για το πότε θα έχει ανάγκη τουαλέτας και φροντίζουμε να τον βγάζουμε τότε βόλτα, μήπως τυχόν συγχρονιστούμε. Άπαξ και ουρήσει στη βόλτα, επιβραβεύουμε τη συμπεριφορά με λιχουδιά και σταδιακά οικοδομούμε τη νέα συνήθεια».
Μου κάνει ζημιές στο σπίτι, όσο λείπω. Τρώει καναπέδες, παπούτσια, έπιπλα.
Don’t: Σταμάτα να πιστεύεις ότι το κάνει από εκδίκηση, ερμηνεύοντας λανθασμένα ότι οι αντιδράσεις του δηλώνουν τύψεις.
Do: Κράτα μια ρουτίνα στις βόλτες ανάλογα (και πάλι) με τις ανάγκες του σκύλου.
«Τις περισσότερες φορές, οι καταστροφές στο σπίτι σχετίζονται με την ανάγκη εκτόνωσης. Είναι ένα ισχυρό σημάδι για το ότι ο σκύλος ότι χρειάζεται πιο συχνές και πιο πλούσιες βόλτες. Τι εννοούμε; Δεν αρκεί να κάνουμε απλώς μια γύρα το τετράγωνο, μέχρι το κοντινό παρκάκι για να κάνει την ανάγκη του. Κάτι τέτοιο δεν καλύπτει τις ανάγκες του σκύλου. Κατά τη διάρκεια της βόλτας, θέλουμε το ζώο να έρθει σε επαφή με το είδος του, έστω από απόσταση, να παίξει, να περπατήσει σε χώμα, να μυρίσει, να τρέξει».
«Ειδάλλως, δεν θα εκτονωθεί – θα γυρίσει σπίτι και αντί για ένα κλαδί ή ένα κουκουνάρι, θα μασουλήσει το πόδι του καναπέ. Είναι απολύτως φυσιολογικό».
Βγαίνουμε συχνές βόλτες, αλλά και πάλι δεν ηρεμεί. Έχει πολλή ενέργεια.
Don’t: Μην αδιαφορείς, περιμένοντας ότι «θα μεγαλώσει και θα περάσει».
Do: Δούλεψε και την πνευματική εκτόνωση, εκτός από τη σωματική.
«Πολύ συχνά, οι κηδεμόνες παραγνωρίζουν το γεγονός ότι η εγκεφαλική άσκηση είναι εξίσου σημαντική με τη σωματική για έναν σκύλο. Μπορούμε να εντάξουμε στο πρόγραμμα περισσότερη ώρα εκπαίδευσης ή ακόμη και μικρά κόλπα για την ενεργοποίηση του μυαλού, όπως π.χ. μετατρέποντας τη διαδικασία σίτισης σε ένα μικρό παιχνίδι: αντί να βάζουμε το φαγητό σε ένα μπολάκι, μπορούμε να το κρύβουμε μέσα σε παιχνίδια τύπου puzzle feeder όπου χρειάζεται η διάδραση του ζώου για να εμφανιστεί η τροφή».
«Έτσι, χρησιμοποιεί τις αισθήσεις του, χρησιμοποιεί το μυαλό του και εκτονώνεται καλύτερα».
Μερικές φορές, γαβγίζει ακόμη και στον τοίχο, ενώ δεν συμβαίνει τίποτα.
Don’t: Μην τον αγνοείς, θεωρώντας ότι «δεν είναι τίποτα, θα περάσει».
Do: Απόσπασε ήρεμα την προσοχή του και άλλαξε τη διάθεση.
«Ίσως σχετίζεται με τη βόλτα και την εκτόνωση που αναφέραμε παραπάνω, ίσως είναι κάτι τελείως διαφορετικό. Το γαύγισμα είναι πολυπαραγοντικό, αυτός είναι ο ρόλος μας ως επαγγελματίες εκπαιδευτές: να εξετάσουμε κάθε περίπτωση ξεχωριστά για να εντοπίσουμε την αιτία πίσω από κάθε συμπεριφορά. Γενικώς, οι σκύλοι στρεσάρονται αρκετά εύκολα και αρκετά συχνά. Και όταν στρεσάρονται, εκδηλώνουν διάφορες συμπεριφορές – τρέχουν πανικόβλητοι, γαβγίζουν στο κενό».
«Πολλές φορές δεν μπορείς να κάνεις κάτι για να αλλάξεις τη πηγή του στρες (όπως έναν δυνατό ήχο μηχανής που πήρε μπρος), αλλά μπορείς να αποσπάσεις με τρόπο την προσοχή του σκύλου και να αλλάξεις έτσι τη διάθεσή του».
Γρυλίζει και αρνείται να εγκαταλείψει τον καναπέ, ειδικά όποτε έρχονται καλεσμένοι.
Don’t: Μην αγνοείς το γρύλισμα, παροτρύνοντας τους καλεσμένους να μη φοβούνται.
Do: Βρες μια εναλλακτική για να καλύψεις την ανάγκη του, παράλληλα με τη δική σου.
«Ένα βασικό στοιχείο που διατηρείται στο DNA του σκύλου είναι η φύλαξη των πόρων (resource guarding). Στην ουσία, έχει την έμφυτη τάση να προστατεύει ό,τι αντιλαμβάνεται ως πολύτιμο για την επιβίωσή του – μπορεί να είναι το νερό, το φαγητό, ένα αγαπημένο παιχνίδι, τον ίδιο τον κηδεμόνα ή το σημείο μέσα στο σπίτι που θεωρεί δικό του. Σε περίπτωση που θέλουμε να τον απομακρύνουμε από εκεί, οφείλουμε να του δώσουμε μια θελκτική εναλλακτική: π.χ. ένα ευρύχωρο, μαλακό κρεβαττάκι δίπλα στον καναπέ που θα στοχεύσουμε να αντιληφθεί σταδιακά ως δικό του».
«Έτσι, θα καλύψουμε τη δική του ανάγκη για προσωπικό χώρο, και τη δική μας για άραγμα στον καναπέ».
Φοβάται πολύ τα αυτοκίνητα στη βόλτα. Δεν μπορεί να τα συνηθίσει με τίποτα.
Don’t: Μην τον ζορίζεις ακόμα παραπάνω, πιστεύοντας ότι «έτσι θα μάθει». Είναι σαν να τον πετάς στα βαθιά ενώ δεν ξέρει κολύμπι.
Do: Πρέπει να καλλιεργήσεις συνθήκες ηρεμίας μέσα του. Και αυτό θέλει υπομονή.
«Αυτό είναι ίσως το βασικό ζητούμενο στην πλειοψηφία των περιπτώσεων που δουλεύουμε: να προετοιμάσουμε έναν σκύλο για να τα καταφέρει στην Αθήνα. Να εξηγήσουμε ότι η πόλη είναι μια πολύ δύσκολη πίστα για τους σκύλους, δεν είναι σχεδιασμένοι να ζουν μέσα σε τόσα πολλά ερεθίσματα. Θόρυβος, κορναρίσματα, αμάξια, περαστικοί, πατίνια. Από την πλευρά μας, πρέπει να τον προστατέψουμε, ακολουθώντας ένα πρόγραμμα σταδιακής και κλιμακωτής έκθεσης στον πανικό. Όχι απευθείας. Πάντα με ενθάρρυνση και με βάση τα δικά του όρια κάθε φορά».
Γίνεται πολύ επιθετικός στο πάρκο. Γαβγίζει στα σκυλιά, στους ανθρώπους.
Don’t: Μην τον μαλώνεις και τον τραβάς απότομα με το λουρί τη στιγμή που γαβγίζει – τα κάνεις χειρότερα.
Do: Δούλεψε την κοινωνικοποίηση με ανταμοιβή. Αλλιώς, σεβάσου την επιθυμία του.
«Να ξεκαθαρίσουμε ότι αυτό που μεταφράζουμε ως επιθετικότητα, στην ουσία είναι το συναίσθημα του φόβου που εκδηλώνει ο σκύλος – γαβγίζει επειδή θέλει να απωθήσει, επειδή φοβάται, επειδή δεν εμπιστεύεται. Σε αυτή την περίπτωση, προσπαθούμε να κάνουμε τροποποίηση του συναισθήματος. Να βοηθήσουμε δηλαδή τον σκύλο μας να αλλάξει τη συναισθηματική του αντίδραση, ώστε να αντιλαμβάνεται την κοινωνικοποίηση και την επαφή όχι ως απειλή, αλλά αρχικά ως ουδέτερη εμπειρία και σταδιακά ως κάτι θετικό. Δεν θα τα καταφέρουν όλοι οι σκύλοι να φτάσουν στο αντίθετο συναίσθημα – όλοι θα βοηθηθούν από την εκπαίδευση αλλά δεν θα έχουν πάντα το ίδιο αποτέλεσμα. Στο τέλος της ημέρας, ίσως χρειαστεί να σεβαστούμε την επιθυμία του ότι δεν θέλει να συναντά κόσμο στη βόλτα του».
Γαβγίζει ασταμάτητα όσο λείπω από το σπίτι. Παραπονιέται όλη η πολυκατοικία.
Don’t: Αγνόησέ τους, λέγοντας ότι «γαβγίζοντας, ο σκύλος φυλάει το σπίτι».
Do: Δούλεψε το άγχος αποχωρισμού (που πιθανότατα εσύ δημιούργησες από λάθος).
«Το συγκεκριμένο ζήτημα έγινε ιδιαίτερα έντονο το πρώτο διάστημα μετά την πανδημία. Τι συνέβη; Πολύ κόσμος αποφάσισε να υιοθετήσει σκύλο την περίοδο της καραντίνας, επί τη ευκαιρία που ήταν όλη μέρα στο σπίτι. Τα ζώα συνήθισαν σε ένα πρόγραμμα και αργότερα, όταν επιστρέψαμε εμείς στο πρόγραμμά μας, έμειναν ξαφνικά μόνα στο σπίτι ενώ δεν είχε συμβεί ποτέ αυτό, βιώνοντας έτσι έντονο άγχος αποχωρισμού. Κανονικά, θα έπρεπε να υπήρχε πρόβλεψη από πλευράς των κηδεμόνων και να είχαν ασχοληθεί για να εξοικειωθεί σταδιακά ο σκύλος με τη μοναχικότητα. Να μην αισθάνεται ότι το εγκατέλειψαν».
«Εφόσον αυτό δεν συνέβη, οι κηδεμόνες είναι εκείνοι που πρέπει και πάλι να δώσουν λύση το χρονικό διάστημα που λείπουν (π.χ. βοήθεια από τρίτο πρόσωπο), ενώ παράλληλα δουλεύουν το άγχος αποχωρισμού με εκπαίδευση».
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.