Η Meta πόσταρε ωμό victim-blaming στη δίκη για τον εθισμό στα social media και έχασε

Σε περίπτωση που δεν τα έμαθες, και δεν σε αδικούμε για αυτό – πολλά καλά νέα μπορεί να «χαθούν» στο αέναο scrolling -, πριν λίγες ημέρες, δικαστήριο του Λος Άντζελες εξέδωσε μία ιστορική δικαστική απόφαση σε βάρος της Meta και του YouTube, κρίνοντας πως οι εταιρείες σχεδίαζαν σκοπίμως εθιστικά προϊόντα. Ναι, για τις πλατφόρμες που σπαταλάς αρκετές ώρες την ημέρα λέμε.

Η επιτροπή ενόρκων έκρινε μεταξύ άλλων, ότι οι εταιρείες τεχνολογίας έδειξαν αμέλεια και δεν παρείχαν επαρκείς προειδοποιήσεις σχετικά με τους πιθανούς κινδύνους των προϊόντων τους, επιδικάζοντας αποζημίωση ύψους 6 εκατ. δολαρίων για ηθική βλάβη και ζημία σε μία 20χρονη χρήστη, γνωστή ως Kaley ή KGM, η οποία ανέπτυξε κατά την παιδική της ηλικία εθισμό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η Meta καλείται να καταβάλλει το 70% της αποζημίωσης και το YouTube το υπόλοιπο.

Φυσικά, οι δύο τεχνολογικοί κολοσσοί δεν «έπεσαν» εύκολα. Ήδη δήλωσαν ότι προτίθενται να ασκήσουν έφεση κατά της απόφασης, η οποία θα μπορούσε να δημιουργήσει νομικό προηγούμενο και να έχει ευρείες συνέπειες. Κατά τη διάρκεια της δίκης – ορόσημο λοιπόν, μάρτυρας της οποίας υπήρξε για πρώτη φορά ο ίδιος ο Mark Zuckerberg, η Meta υποστήριξε ότι η δύσκολη παιδική ηλικία της Kaley και ο τρόπος ανατροφής της από τη μητέρα της προκάλεσε τα προβλήματα ψυχικής υγείας της, και όχι τα προϊόντα και η έκθεσή της σε επιβλαβές περιεχόμενο στο Instagram.

Τι έκανε με άλλα λόγια; Ένα ξεγυρισμένο victim blaming.

Σε υπόμνημα που κατατέθηκε πριν από την έναρξη της δίκης, οι δικηγόροι της Meta ανέφεραν αποσπάσματα από μηνύματα κειμένου της Kaley κατά την εφηβεία της, προσωπικά κείμενα και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στα οποία παραπονιόταν για τη μητέρα της. Εξέτασαν λεπτομερώς τις σημειώσεις της ψυχοθεραπείας και κάλεσαν γιατρούς να καταθέσουν για περιπτώσεις προσωπικών συγκρούσεων. Καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, η ομάδα επικοινωνίας της Meta έστελνε στους δημοσιογράφους επαναλαμβανόμενες ενημερώσεις από τη δίκη και αποσπάσματα από καταθέσεις που υπογράμμιζαν τα οικογενειακά της προβλήματα. Αντί να προκαλεί βλάβη, ισχυρίστηκαν ότι το Instagram προσέφερε μια χρήσιμη ανάπαυλα από τον πραγματικό και δύσκολο κόσμο της.

Όμως τα επιχειρήματα της Meta δεν έπεισαν τους ενόρκους.

Με ψήφους 10 προς 2 υπέρ των ενάγοντων έκριναν ότι η Meta σχεδίασε σκόπιμα ένα εθιστικό προϊόν που προκάλεσε εθισμό στην 20χρονη σήμερα Kaley, προκαλώντας της σωματική δυσμορφία και αυτοτραυματισμό.

Η ήττα των εταιριών ανέδειξε και κάτι πιο βαθύ: ένα διάχυτο κλίμα δυσπιστίας απέναντι στις εταιρείες κοινωνικών μέσων και στον τρόπο με τον οποίο τα προϊόντα τους επηρεάζουν την κοινωνία. Όσο κι αν προσπάθησε να μεταφέρει την ευθύνη στους χρήστες και τις οικογένειές τους, το αφήγημα δεν πέρασε.

Παρότι ολοένα και περισσότεροι Αμερικανοί συνεχίζουν να χρησιμοποιούν τις πλατφόρμες, η εικόνα που έχουν γι’ αυτές παραμένει σταθερά αρνητική.

Σύμφωνα με έρευνα της Pew Research την περασμένη χρονιά, περίπου το 64% των ενηλίκων στις ΗΠΑ θεωρεί ότι τα social media έχουν αρνητική επίδραση στη χώρα. Ένα ποσοστό που δεν έχει αλλάξει ουσιαστικά τα τελευταία πέντε χρόνια, παρά τις επιμέρους διαφοροποιήσεις ανάλογα με την πολιτική τοποθέτηση.

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις πλατφόρμες, αλλά επεκτείνεται και στα πρόσωπα πίσω από αυτές. Περίπου δύο στους τρεις Αμερικανούς δηλώνουν ότι έχουν αρνητική άποψη για τον Mark Zuckerberg, σύμφωνα με έρευνα της Pew το 2024, μεταξύ των οποίων το 26% έχει πολύ αρνητική άποψη για τον συνιδρυτή του Facebook.

Παραδοσιακά, υπήρχε ένα χάσμα, καθώς οι νεότεροι έβλεπαν τα social media πολύ πιο θετικά σε σχέση με τους μεγαλύτερους και τους γονείς τους, όμως και αυτό φαίνεται να αλλάζει τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με έρευνα της Pew το 2024, περίπου το 48% των εφήβων θεωρεί πλέον ότι τα social media βλάπτουν ανθρώπους της ηλικίας τους. Ένα ποσοστό αισθητά αυξημένο σε σχέση με μόλις δύο χρόνια πριν, όταν αυτή την άποψη συμμεριζόταν το 32%.

«Αυτά τα αποτελέσματα σηματοδοτούν ένα αναμενόμενο σημείο καμπής», δήλωσε ο Mike Proulx, διευθυντής έρευνας στην εταιρεία έρευνας αγοράς Forrester. «Η αρνητική στάση απέναντι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εντεινόταν εδώ και χρόνια, και τώρα τελικά έφτασε στο αποκορύφωμά της».

Η γενική αποστροφή προς τις εταιρείες κοινωνικών μέσων και η ανησυχία για τις επιπτώσεις τους έχουν αρχίσει να εκδηλώνονται τόσο σε πολιτικές που στοχεύουν τις εταιρείες αυτές όσο και σε δικαστικές υποθέσεις. Για παράδειγμα, η Αυστραλία έγινε η πρώτη χώρα που θέσπισε εθνική απαγόρευση χρήσης των κοινωνικών μέσων για παιδιά κάτω των 16 ετών, μια πολιτική που εξετάζουν να υιοθετήσουν και άλλες χώρες.

Η απόφαση – σταθμός θα μπορούσε να δημιουργήσει προηγούμενο για χιλιάδες παρόμοιες δίκες που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη εναντίον εταιρειών κοινωνικών μέσων, με τη Sacha Haworth, εκτελεστική διευθύντρια της μη κερδοσκοπικής ομάδας υπεράσπισης The Tech Oversight Project, να αναφέρει πως «αυτή η δίκη ήταν η απόδειξη ότι αν φέρεις CEO όπως τον Μαρκ Ζάκερμπεργκ στο εδώλιο μπροστά σε έναν δικαστή και μια επιτροπή ενόρκων, η αδικαιολόγητη αδιαφορία της βιομηχανίας της τεχνολογίας για τους ανθρώπους θα εκτεθεί πλήρως», εξηγώντας πως ακολουθούν το παράδειγμα των μεγάλων καπνοβιομηχανιών.

Κατηγορούν το θύμα, κατηγορούν τους γονείς, κατηγορούν το παιδί, κατηγορούν οποιονδήποτε εκτός από τα προϊόντα που σχεδίασαν οι ίδιοι.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ