Οδηγός επιβίωσης για να συγκεντρώνεσαι την ώρα που διαβάζεις
- 6 ΑΠΡ 2026
Βιβλιοφάγος, βιβλιομανής ή βιβλιοσκώληκας. Όποιος τύπος αναγνώστη κι αν είσαι – λένε πως υπάρχουν περισσότεροι από δέκα τύποι αναγνωστών – μία φορά τουλάχιστον στη ζωή σου θα αισθάνθηκες πως δεν είσαι απόλυτα συγκεντρωμένος την ώρα που διαβάζεις. Είναι εκείνες οι φορές που χρειάστηκε να διαβάσεις ξανά μία πρόταση ή που όταν το ξανάπιασες την επόμενη μέρα, δεν θυμόσουν αν ξαναδιάβασες αυτές τις γραμμές, κι ας ήταν στη σωστή σελίδα ο σελιδοδείκτης.
Έχουμε καλά και κακά νέα. Με ποια να ξεκινήσουμε;
Στα κακά νέα είναι ότι μακροπρόθεσμα, η νευροεπιστήμη υποδεικνύει ότι αποτελεί πολύ κακό σημάδι για την κατάσταση του εγκεφάλου μας.
Στα καλά νέα είναι αρχικά το ότι δεν είστε οι μόνοι. Και επίσης, αν ακολουθήσεις τα πέντε βήματα που προτείνουν οι επιστήμονες, θα διαβάζεις και πάλι βιβλία χωρίς να χάνεις τη συγκέντρωσή σου.
«Πολλοί άνθρωποι μου έχουν πει τελευταία ότι δεν μπορούν πια να διαβάσουν, κάτι που αντανακλά τη δική μου εμπειρία», ομολόγησε πρόσφατα η συγγραφέας Katherine May.
Λάτρεις της στατιστικής, βγαίνετε!
Πρόσφατη μελέτη διαπίστωσε ότι ο αριθμός των Αμερικανών που διαβάζουν βιβλία σε μια δεδομένη ημέρα μειώθηκε κατά 40 τοις εκατό μεταξύ του 2003 και του 2023.
Αν σκεφτείς με πόσα σύντομα κείμενα που κάποιες φορές δεν ξεπερνούν τις δύο γραμμές, τίτλους, μηνύματα και emails βομβαρδιζόμαστε και διαβάζουμε καθημερινά, βγάζει νόημα.
Όμως, η βαθιά ανάγνωση είναι μια εντελώς διαφορετική ιστορία και εμπειρία.
Μπορεί να μοιάζει απλά απογοητευτικό το να χάνεις την ικανότητα να βυθίζεσαι πραγματικά σε ένα καλό βιβλίο, αλλά για τους νευροεπιστήμονες είναι ανησυχητικό. Μελέτες δείχνουν ότι τα μάτια μας κινούνται με διαφορετικούς τρόπους όταν διαβάζουμε επιφανειακά ένα κείμενο σε σύγκριση με όταν ασχολούμαστε εντατικά με αυτό. Και οι διαφορετικοί τρόποι κίνησης των ματιών αντανακλούν διαφορετικές εγκεφαλικές δραστηριότητες.
«Όταν ο εγκέφαλος που διαβάζει κάνει μια τέτοια επιφανειακή ανάγνωση, μειώνεται ο χρόνος που αφιερώνεται στις διαδικασίες της σε βάθος ανάγνωσης. Με άλλα λόγια, δεν έχουμε χρόνο να κατανοήσουμε την πολυπλοκότητα, να αντιληφθούμε τα συναισθήματα του άλλου, να αντιληφθούμε την ομορφιά και να δημιουργήσουμε τις δικές μας σκέψεις», εξηγεί η νευροεπιστήμονας Maryanne Wolf, απόφοιτος του Χάρβαρντ και συνεχίζει:
«Επηρεάζει την ικανότητά μας να διαχειριζόμαστε τον αδιάκοπο βομβαρδισμό πληροφοριών. Μας ωθεί να καταφεύγουμε στα πιο οικεία στεγανά ανεξέλεγκτων πληροφοριών, τα οποία δεν απαιτούν καμία ιδιαίτερη ανάλυση, αφήνοντάς μας ευάλωτους. Κυρίως στην παραπληροφόρηση».
Η απώλεια της ικανότητάς μας για βαθιά ανάγνωση σημαίνει και απώλεια μέρους της ικανότητάς μας για βαθιά σκέψη. Δεν γεννιόμαστε με κριτική σκέψη και λογική συλλογιστική, δεξιότητες που καλλιεργούνται μέσω της ενεργού εξάσκησης της ανάγνωσης.
Τι πετυχαίνεις με την ανάγνωση;
Η νευροεπιστήμη απαντά: Η ενδελεχής ανάγνωση αναδιαμορφώνει φυσιολογικά τον εγκέφαλο, προετοιμάζοντάς τον για σύνθετη, παρατεταμένη και αφηρημένη σκέψη. Αν σταματήσεις να διαβάζεις βιβλία για μεγάλο χρονικό διάστημα, αυτά τα νευρικά κυκλώματα θα ατονήσουν.
Ευτυχώς όμως, όσο απαισιόδοξο κι αν είναι το παραπάνω μήνυμα, η επιστήμη, δηλαδή ο γνωστικός επιστήμονας Jeff Saerys-Foy και ο ειδικός σε θέματα αλφαβητισμού JT Torres, έρχεται με ένα σχέδιο 5 σημείων που θα σε βοηθήσει να αρχίσεις να ξαναδιαβάζεις βιβλία.
Τα βήματα
Βρες την έμπνευση σου στην επιστήμη: Η ενδελεχής ενασχόληση με ένα κείμενο είναι πνευματικά κουραστική. Για να βρεις το κίνητρο που χρειάζεσαι, θυμήσου τα επιστημονικά στοιχεία σχετικά με τον τρόπο που η παράλειψη της ενδελεχούς ανάγνωσης επηρεάζει τον εγκέφαλό σου.
Ρίξε ταχύτητα: Η βαθιά ανάγνωση απαιτεί «να επιβραδύνεις όποτε χρειάζεται για να κατανοήσεις τα δύσκολα σημεία, να αξιολογήσεις κριτικά τις πληροφορίες και να αναλογιστείς το νόημα ενός κειμένου. Σημαίνει να μπαίνεις σε διάλογο με το κείμενο και όχι απλώς να συλλέγεις πληροφορίες», αναφέρουν οι επιστήμονες. Έτσι, όταν καθίσεις να διαβάσεις, να θυμάσαι ότι δεν κερδίζεις τίποτα με την ταχύτητα.
Ξεκίνα με κάτι μικρό: Αν ένα ογκώδες βιβλίο σου φαίνεται τρομακτικό, μπορείς να ξεκινήσεις με κάτι μικρό, ίσως με ποιήματα, διηγήματα ή δοκίμια. Και θα έρθουν και τα μεγαλύτερα κείμενα.
Βρες παρέα: Η σε βάθος ανάγνωση είναι δύσκολη, οπότε αξίζει να βρεις κάποιον που θα μοιράζεσαι τον ίδιο σκοπό και στόχο και θα σου δίνει και το κίνητρο που ψάχνεις. «Συνεργαστείτε με έναν φίλο ή ένα μέλος της οικογένειάς σας και θέστε ως στόχο να διαβάσετε ένα ολόκληρο μυθιστόρημα ή ένα βιβλίο μη μυθοπλασίας», προτείνουν οι επιστήμονες.
Διάβασε σε μικρές δόσεις: Μην περιμένεις να φτάσεις στο τέλος για να μοιραστείς με την παρέα σου την εμπειρία σου. Θέσε μικρότερους στόχους, διαβάζοντας ένα κεφάλαιο ή έναν συγκεκριμένο αριθμό σελίδων την ημέρα. Στη συνέχεια, συζήτα τακτικά για το τι διαβάζεις.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.