Πώς οι σύμβουλοι του Roman Abramovich τον βοήθησαν να κρύψει την αμύθητη περιουσία του
- 12 ΟΚΤ 2026
Ο Roman Abramovich δεν χρειάζεται συστάσεις. Ρώσος ολιγάρχης, δισεκατομμυριούχος, πρώην ιδιοκτήτης της Τσέλσι, ένας από τους ανθρώπους που για χρόνια συμβόλιζαν τον αμύθητο πλούτο της μετασοβιετικής Ρωσίας και πλέον, πρωταγωνιστής μιας μεγάλης έρευνας για απόκρυψη περιουσιακών στοιχείων και φοροδιαφυγής.
Μια νέα δημοσιογραφική έρευνα του BBC διαπίστωσε ότι συνεργάτες του Abramovich, ανάμεσά τους και στελέχη της Deloitte, της μεγαλύτερης εταιρείας λογιστικών και ελεγκτικών υπηρεσιών στον κόσμο, φέρονται να συνέβαλαν στην παραποίηση εγγράφων, που αποτύπωναν την εκτεταμένη υπεράκτια επιχειρηματική αυτοκρατορία του ολιγάρχη, με στόχο την απόκρυψη περιουσιακών στοιχείων του και την αποφυγή καταβολής φόρων.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο στενότερος συνεργάτης του Ρώσου δισεκατομμυριούχου, Eugene Tenenbaum, ο οποίος φαίνεται να εμπλέκεται στην πρακτική της λεγόμενης αναδρομικής χρονολόγησης εγγράφων, στο πλαίσιο μιας μακροχρόνιας και προσεκτικά οργανωμένης στρατηγικής.
Σήμερα, οι προσωπικές και οικονομικές δραστηριότητες του Roman Abramovich υπόκεινται σε περιορισμούς, λόγω των κυρώσεων που του επέβαλαν το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ευρωπαϊκή Ένωση, ως απάντηση στον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Ωστόσο, τα νέα έγγραφα εγείρουν ένα πολύ ευρύτερο ερώτημα: Πώς κατάφερε ο Ρώσος ολιγάρχης να αποκρύψει τις οικονομικές του υποθέσεις από τον έλεγχο των αρχών για περισσότερο από μία δεκαετία; Και ποιον ρόλο διαδραμάτισαν σε αυτό οι έμπιστοι συνεργάτες του και οι σύμβουλοι μεγάλων, διεθνώς αναγνωρισμένων εταιρειών;
Το δίκτυο πίσω από τα δισεκατομμύρια του Abramovich
Τα ευρήματα βασίζονται στη διαρροή “Cyprus Confidential“, που περιλαμβάνει περισσότερα από 500.000 έγγραφα, τα οποία παραδόθηκαν αρχικά στη Διεθνή Συμμαχία Ερευνητικών Δημοσιογράφων (ICIJ) και αναλύθηκαν από οργανισμούς όπως ο Guardian, το Bureau of Investigative Journalism και το BBC.
Τα ψηφιακά έγγραφα αποκαλύπτουν την αναδιάρθρωση δισεκατομμυρίων λιρών που απέκτησε ο Roman Abramovich μέσω της αμφιλεγόμενης εξαγοράς πετρελαϊκών κοιτασμάτων στις παγωμένες και έρημες εκτάσεις της Σιβηρίας, την περίοδο της διάλυσης της Σοβιετικής Ένωσης.
Από το 1999 έως τουλάχιστον το 2013, μια ομάδα στενών συνεργατών και λογιστών, στους οποίους είχε ανατεθεί η μεταφορά κεφαλαίων μεταξύ υπεράκτιων δικαιοδοσιών, εφάρμοσε τακτικές που, σύμφωνα με ειδικούς, ενδέχεται να συνιστούσαν απάτη και φοροδιαφυγή.
Αυτό, όπως φαίνεται, περιελάμβανε την αναδρομική χρονολόγηση εγγράφων, προκειμένου να δημιουργηθεί ένα βολικό ίχνος εγγράφων που να δείχνει ότι οι συμφωνίες και οι συναλλαγές είχαν πραγματοποιηθεί χρόνια νωρίτερα.
Πώς εξαφανίστηκαν περιουσιακά στοιχεία αξίας 672 εκατομμυρίων δολαρίων
Η έρευνα του BBC Panorama, που πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Bureau of Investigative Journalism, φέρνει στο φως ακόμη μία ιδιαίτερα σημαντική πτυχή της υπόθεσης: περιουσιακά στοιχεία (υπερπολυτελείς θαλαμηγοί, επαύλεις και ιδιωτικά αεροσκάφη), αξίας 672 εκατομμυρίων δολαρίων, εξαφανίστηκαν από τους εταιρικούς λογαριασμούς του Abramovich, λογαριασμοί που είχε εγκρίνει η εταιρία Deloitte στην Κύπρο.
Ο Andrew Mitchell KC, δικηγόρος και ειδικός στο δίκαιο των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, ήταν κατηγορηματικός στην εκτίμησή του. Όπως δήλωσε στο Panorama, τα στοιχεία της έρευνας δείχνουν ότι επρόκειτο για «ξεκάθαρη φοροδιαφυγή», προσθέτοντας ότι «δεν θα μπορούσε να είναι πιο απροκάλυπτη».
Η πλευρά του Abramovich, πάντως, απορρίπτει τις κατηγορίες. Οι δικηγόροι του υποστηρίζουν ότι ο ίδιος ούτε φοροδιέφυγε ούτε απέκρυψε την περιουσία του και τονίζουν ότι το Panorama δεν παρουσίασε στοιχεία που να αποδεικνύουν πως γνώριζε, ενέκρινε ή έδωσε εντολή για την παραποίηση οποιουδήποτε εγγράφου, επισημαίνοντας ότι ήταν απολύτως θεμιτό να βασίζεται στις συμβουλές επαγγελματιών.
Η Deloitte Cyprus, από την πλευρά της, περιορίστηκε να δηλώσει ότι «ενεργεί σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία».
Ο Abramovich φέρεται σήμερα να ζει στην Τουρκία, μια χώρα που αποτελεί ασφαλές καταφύγιο για τον ίδιο, καθώς δεν έχει επιβάλει κυρώσεις σε βάρος του.
Την ίδια στιγμή, στο Τζέρσεϊ, ένα από τα Νησιά της Μάγχης, περιουσιακά στοιχεία του, ύψους 5,4 δισεκατομμυρίων λιρών, παραμένουν δεσμευμένα, ενώ εδώ και τέσσερα χρόνια βρίσκεται σε εξέλιξη ποινική έρευνα σε βάρος του.
Οι δικηγόροι του δήλωσαν στο BBC ότι ο Abramovich αρνείται τις κατηγορίες που αποτελούν αντικείμενο της έρευνας στο Τζέρσεϊ και υποστηρίζει ότι αυτή διεξάγεται για «πολιτικούς σκοπούς».
Για να καταλάβει, όμως, κανείς πώς δημιουργήθηκε και στη συνέχεια διακινήθηκε αυτή η τεράστια περιουσία, χρειάζεται να επιστρέψει στη δεκαετία του 1990.
Σύμφωνα με προηγούμενη έρευνα του BBC Panorama, το 2022, ο Abramovich απέκτησε μεγάλο μέρος της περιουσίας του μέσω μιας διεφθαρμένης, κατά την έρευνα, συμφωνίας για την αγορά μιας ρωσικής κρατικής πετρελαϊκής εταιρείας, την οποία, μία δεκαετία αργότερα την πούλησε πίσω στο ρωσικό Δημόσιο, αποκομίζοντας κέρδη δισεκατομμυρίων.
Ο ίδιος έχει αρνηθεί στο παρελθόν τις καταγγελίες περί διαφθοράς που αφορούν τη συγκεκριμένη συμφωνία.
Τα κέρδη από τις πετρελαϊκές του δραστηριότητες διοχετεύθηκαν στη συνέχεια σε ένα περίπλοκο δίκτυο υπεράκτιων εταιρειών, η διαχείριση του οποίου γινόταν από την Κύπρο.
Στο επίκεντρο αυτού του δικτύου βρισκόταν η MeritServus, μια εταιρεία παροχής εταιρικών υπηρεσιών με έδρα τη Λεμεσό. Η εταιρεία είχε αναλάβει τη διαχείριση των offshore του Abramovich, σε μια περίοδο που το νησί αποτελούσε φορολογικό παράδεισο, ιδιαίτερα δημοφιλή στους Ρώσους επιχειρηματίες.
Plot twist: μέχρι το 2005, η Deloitte ήταν ιδιοκτήτρια της MeritServus και ακόμα και μετά τη διάσπασή τους, οι δύο εταιρείες συνεργάστηκαν στενά με τους συνεργάτες του Ρώσου ολιγάρχη για τη διαχείριση της περιουσίας του σε όλο τον κόσμο.
Τα έγγραφα της MeritServus που διέρρευσαν αποκαλύπτουν ορισμένες από τις πρακτικές τους.
Το πρώτο παράδειγμα αναδρομικής τεκμηρίωσης χρονολογείται στο 2006, όταν ένας νέος νόμος περί διαφάνειας στην Κύπρο επέβαλε τη δημοσιοποίηση των εταιρικών λογαριασμών, οπότε απειλούσε να αποκαλύψει τα μυστικά του τεράστιου πλούτου του Abramovich.
Εκείνη την περίοδο, η Deloitte Cyprus είχε ήδη ετοιμάσει, χωρίς όμως να τα έχει οριστικοποιήσει, τα προσχέδια των οικονομικών καταστάσεων του 2003 για την κυπριακή εταιρεία του Abramovich, την Amiscan Investments. Οι λογαριασμοί ανέφεραν πολυτελή ακίνητα αξίας 672 εκατ. δολαρίων. Περιλαμβάνονταν μια έπαυλη στο Δυτικό Σάσεξ, ένα πολυτελές διαμέρισμα στο Λονδίνο και μια έπαυλη στη νότια Γαλλία – καθώς και ελικόπτερα, ιδιωτικά τζετ και ένας μικρός στόλος σκαφών που ανήκαν στον ολιγάρχη εκείνη την εποχή, συμπεριλαμβανομένου του “Pelorus”, μιας υπερπολυτελούς θαλαμηγού αξίας 147,5 εκατομμυρίων δολαρίων.
Για να τα κρατήσουν όλα αυτά μυστικά, οι συνεργάτες του ολιγάρχη και η Meritservus αποφάσισαν να ξαναγράψουν την ιστορία. Κατέστρωσαν ένα σχέδιο για να παρακάμψουν τον νόμο περί διαφάνειας, μεταβιβάζοντας τα περιουσιακά στοιχεία στη μητρική εταιρεία της Amiscan στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους (BVI), όπου θα μπορούσαν να παραμείνουν κρυφά. Και αντέγραψαν την αλλαγή με ημερομηνία τρία χρόνια πριν, ώστε να φαίνεται ότι η μεταβίβαση των περιουσιακών στοιχείων είχε πραγματοποιηθεί το 2003.
Όταν οι λογαριασμοί του 2003 εγκρίθηκαν από τη Deloitte το 2006, τα σπίτια, τα αεροπλάνα και τα γιοτ εξαφανίστηκαν με μια υπογραφή. Η εταιρία ενέκρινε τους λογαριασμούς, παρόλο που τα έγγραφα που διέρρευσαν αποδεικνύουν ότι γνώριζε ότι ήταν εντελώς παραπλανητικά.
Το Panorama εντόπισε επίσης στοιχεία ότι είχαν χρησιμοποιηθεί έγγραφα με αναδρομική ημερομηνία, στο πλαίσιο ενός σχεδίου φοροδιαφυγής. Στο σχέδιο αυτό εμπλέκονταν μια άλλη κυπριακή εταιρεία του Abramovich, η Kravin Investments, η οποία το 2003 διέθετε σχεδόν 2 δισ. δολάρια σε τραπεζικούς λογαριασμούς.
Η εταιρεία αυτή εισέπραττε τεράστια ποσά από τόκους, οπότε η εταιρεία του Abramovich θα έπρεπε να είχε καταβάλει φόρο επί των τόκων αυτών στις κυπριακές αρχές.
Αλλά και πάλι, οι σύμβουλοί του σκαρφίστηκαν μια άλλη ιδέα για να «ξαναγράψουν την ιστορία».
Σε ένα ηλεκτρονικό μήνυμα που έστειλε η MeritServus τον Αύγουστο του 2005 στους Ρώσους συνεργάτες του δισεκατομμυριούχου, αναφερόταν ότι είχε καταρτιστεί ένα σχέδιο μετά από συνάντηση με τη Deloitte. «Αν συμφωνείτε, θα είναι απαραίτητο να τροποποιηθούν αναλόγως οι οικονομικές καταστάσεις και τα λογιστικά αρχεία για τα έτη 2003 και 2004», ανέφερε το μήνυμα.
Η MeritServus ενημέρωσε τους Ρώσους συνεργάτες του ολιγάρχη ότι θα υποβληθούν οι Προσωρινές Φορολογικές Εκτιμήσεις για το 2005 της Kravin, οι οποίες θα έδειχναν ότι η εταιρεία δεν είχε κανένα εισόδημα από τα χρήματα αυτά.
Ένα μήνα αργότερα, ένας συνεργάτης στη Ρωσία απάντησε μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου: «Συμφωνώ».
Στη συνέχεια, η MeritServus δημιούργησε μια σειρά εγγράφων με αναδρομική ημερομηνία, τα οποία υποτίθεται ψευδώς ότι έδειχναν ότι η Kravin απλώς διαχειριζόταν και επένδυε τα κεφάλαια για λογαριασμό της μητρικής της εταιρείας στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους.
Αυτό έδινε την εντύπωση ότι η Kravin δεν ήταν στην πραγματικότητα ιδιοκτήτρια των χρημάτων, οπότε δεν θα υπόκειτο σε φορολογία στην Κύπρο.
Εκτός από τα έγγραφα στα οποία η Deloitte συνέβαλε στην αναδρομική χρονολόγηση, επιτρέποντας στον Abramovich να αποφύγει την καταβολή φόρων ύψους εκατομμυρίων, οι σύμβουλοί του στην MeritServus παραποίησαν μια τρίτη σειρά αρχείων. Αυτά αφορούσαν την τεράστια επιχειρηματική περιουσία του ολιγάρχη, πάνω από 10 δισ. δολάρια, η οποία βρισκόταν στην κατοχή μιας εταιρείας με την επωνυμία Electus Investments στην Κύπρο.
Και πάλι, η MeritServus αναδρομολόγησε έγγραφα ώστε να φαίνεται ότι η Electus δεν ήταν ιδιοκτήτρια της περιουσίας.
Χρησιμοποίησε μια άλλη εταιρεία του Abramovich με ακριβώς το ίδιο όνομα, την Electus Investments, αλλά αυτή τη φορά με έδρα τις Βρετανικές Παρθένες Νήσους, όπου οι λογαριασμοί δεν ήταν υποχρεωτικό να δημοσιοποιούνται.
Από τα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προκύπτει ότι το 2006 η MeritServus αναγνώρισε ότι η περιουσία ανήκε στην Electus Cyprus. Ωστόσο, πρότεινε και πάλι να «ξαναγράψει» το παρελθόν, αυτή τη φορά «για να μεταβιβάσει την πραγματική κυριότητα στην Electus Investments στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους» και να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η αλλαγή είχε πραγματοποιηθεί τρία χρόνια νωρίτερα.
Η MeritServus υπέγραψε και παραποίησε έγγραφα τα οποία ψευδώς υποδείκνυαν ότι η εταιρεία των Βρετανικών Παρθένων Νήσων κατείχε την περιουσία των 10 δισ. δολαρίων από τις 20 Νοεμβρίου 2003. Έτσι, όταν δημοσιοποιήθηκαν οι λογαριασμοί της ομώνυμης κυπριακής εταιρείας, φάνηκε ότι διέθετε περιουσιακά στοιχεία αξίας μόλις 145.000 δολαρίων!
Αρνούμενοι οποιαδήποτε παράνομη πράξη εκ μέρους του ολιγάρχη, οι δικηγόροι του Roman Abramovich δήλωσαν ότι ο ίδιος «δεν εμπλεκόταν στην καθημερινή λειτουργία των εν λόγω εταιρειών» και ότι, όταν προτείνονταν ρυθμίσεις από επαγγελματίες συμβούλους, «η εμπιστοσύνη σε αυτές τις συμβουλές ήταν απολύτως ορθή και νόμιμη».
Η Deloitte Κύπρου δήλωσε ότι δεν μπορούσε να σχολιάσει τις συγκεκριμένες κατηγορίες, καθώς τα έγγραφα ήταν ηλικίας άνω των 20 ετών και δεν ήταν πλέον προσβάσιμα.
Η MeritServus έκλεισε μετά τη διαρροή του “Cyprus Confidential”.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.