Πώς το φοιτητικό κίνημα απειλεί να βάλει τέλος στο καθεστώς Vučić στη Σερβία
Μετά από σχεδόν δύο χρόνια διαδηλώσεων, οι φοιτητές της Σερβίας και οι υποστηρικτές τους αποτελούν την πιο αξιόπιστη αντιπολίτευση που έχει αντιμετωπίσει ο Vučić στα 14 χρόνια της διακυβέρνησής του.
- 23 ΟΚΤ 2026
Στους δρόμους του Βελιγραδίου ο αριθμός 3 υπάρχει παντού. Σχηματίζεται με τα δάχτυλα του ενός ή και των δύο χεριών, αιωρείται πάνω από το πλήθος με τη μορφή χρωματιστού μπαλονιού, φοριέται σε κονκάρδες και βάφεται με σπρέι πάνω σε πλακάτ και πανό. Δεν συμβολίζει ούτε τη συμπλήρωση χρόνων από κάποιο ιστορικό γεγονός, ούτε πρόκειται για μια κάποια σερβική παραλλαγή για το σύμβολο της νίκης.
Είναι ο αριθμός με τον οποίο εμφανίζεται στο ψηφοδέλτιο των επερχόμενων εκλογών το κόμμα Student List (Φοιτητική Λίστα), το κίνημα υπό την ηγεσία των φοιτητών της χώρας, που ελπίζει να ανατρέψει τον Aleksandar Vučić από την εξουσία.
Το βράδυ της Πέμπτης, περίπου 150.000 άνθρωποι, σύμφωνα με την ανεξάρτητη οργάνωση Archive of Public Gatherings, που παρακολουθεί τον αριθμό των διαδηλωτών, κατέκλυσαν την πλατεία Σλάβια και τους γύρω δρόμους του Βελιγραδίου, στην τελευταία μεγάλη συγκέντρωση του φοιτητικού κινήματος πριν από τις εκλογές της Κυριακής.
Σερβικές σημαίες, σφυρίχτρες, αναμμένοι φακοί στα κινητά και το σύνθημα «Studenti pobeđuju (Οι μαθητές κερδίζουν)», πλημμύρισαν απ’ άκρη σ’ άκρη το κέντρο της πόλης.
«Βάζουμε τέλος σε 14 χρόνια ταπείνωσης, χάους και προδοσίας, καθώς και σε δεκαετίες κατά τις οποίες τα προσωπικά και κομματικά συμφέροντα υπερίσχυαν των δικών σας», δήλωσε ο πανεπιστημιακός καθηγητής Jugoslav Gasic, ένας από τους 250 υποψηφίους της Φοιτητικής Λίστας στο συγκεντρωμένο πλήθος, το οποίο φώναζε «Νίκη, νίκη!».
«Σας αξίζει κάτι καλύτερο, και εμείς ξέρουμε πώς να το πετύχουμε. Οι φοιτητές κερδίζουν!».
Την Κυριακή (25/10), περίπου 6,5 εκατομμύρια ψηφοφόροι θα προσέλθουν στις κάλπες, σε μία εκλογική αναμέτρηση που θυμίζει περισσότερο μια μάχη ανάμεσα στον Δαβίδ και τον Γολιάθ. Από τη μία, βρίσκεται ένα φοιτητικό κίνημα που γεννήθηκε στους δρόμους και, μέσα σε λιγότερο από δύο χρόνια, κατάφερε να μετατραπεί σε οργανωμένη πολιτική δύναμη και να διεκδικεί την εξουσία και από την άλλη, το πανίσχυρο Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS), που κυβερνά τη χώρα εδώ και 14 χρόνια, με επικεφαλής της κυβερνητικής παράταξης τον Aleksandar Vučić, τον άνθρωπο που κυριαρχεί στην πολιτική ζωή της Σερβίας εδώ και 12 χρόνια.
Το αποτέλεσμα, για πρώτη φορά, μόνο προδιαγεγραμμένο δεν θεωρείται, με ορισμένες δημοσκοπήσεις να καταγράφουν ποσοστά άνω του 40% για τη Φοιτητική Λίστα, προβλέποντας μια μάχη σώμα με σώμα.
Για να καταλάβει όμως κανείς πώς ένα «ακέφαλο» κίνημα, χωρίς μακρά πολιτική ιστορία έφτασε να απειλεί την ισχυρότερη πολιτική μηχανή της Σερβίας, πρέπει να γυρίσει τον χρόνο στην 1η Νοεμβρίου 2024 και στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ.
Η κατάρρευση μιας τσιμεντένιας στέγης έξω από τον ανακαινισμένο σιδηροδρομικό σταθμό της δεύτερης μεγαλύτερης πόλης της Σερβίας, στοίχισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους και αποτέλεσε αφορμή για την αποκάλυψη εκτεταμένης διαφθοράς σε κυβερνητικό και θεσμικό επίπεδο, πυροδοτώντας δύο χρόνια αντικυβερνητικών διαδηλώσεων.
Οι φοιτητικές διαδηλώσεις εξελίχθηκαν σε ένα εθνικό κίνημα, στο οποίο συμμετείχαν πολίτες από όλα τα κοινωνικά στρώματα της σερβικής κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένων αγροτών, ηθοποιών και δικαστών.
Το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα, που ιδρύθηκε από τον Vučić, κλονίστηκε και μέσα σε λίγες εβδομάδες, προκήρυξε πρόωρες εκλογές, διακόπτοντας τη δεύτερη και τελευταία προεδρική θητεία του για να θέσει υποψηφιότητα για την πρωθυπουργία. Το Βελιγράδι γνώρισε μία από τις μεγαλύτερες διαδηλώσεις στην ιστορία του τον Μάρτιο του 2025, και ενώ το φοιτητικό κίνημα ενδυναμωνόταν, οι φοιτητές οργανώνονταν μέσω φοιτητικών συνελεύσεων ή ολομελειών.
Η οργή ξεχείλισε τον περασμένο μήνα, με αφορμή την κηδεία του Σέρβου στρατηγού Ratko Mladić, τον αποκαλούμενο «Χασάπη της Βοσνίας», ο οποίος καταδικάστηκε για τον σχεδιασμό της χειρότερης σφαγής στην Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά κηδεύτηκε τον περασμένο μήνα στο Βελιγράδι με στρατιωτικές τιμές.
Στις τελευταίες εκλογές του 2023, το SNS αντιμετώπισε την πρόκληση ενός χαλαρού συνασπισμού φιλοευρωπαϊκών κομμάτων, ο οποίος στη συνέχεια διαλύθηκε. Αυτή τη φορά, όμως, αντιμετωπίζει μια διαφορετική και πολύ πιο σαφή απειλή από ένα φοιτητικό κίνημα που επέλεξε να κρατήσει αποστάσεις από τα κυρίαρχα κόμματα της αντιπολίτευσης.
Ποιοι βρίσκονται πίσω από τη Φοιτητική Λίστα και τι ζητάνε
Ο κατάλογος των 250 υποψηφίων, που συνέταξαν οι ίδιοι οι φοιτητές, περιλαμβάνει δασκάλους, καθηγητές πανεπιστημίου, γιατρούς, επιστήμονες, εργαζόμενους, αγρότες, ηθοποιούς και ακτιβιστές. Οι περισσότεροι είναι άγνωστοι στο ευρύ κοινό και επιλέχθηκαν μετά από μία μακρά διαδικασία εξέτασης και συνεντεύξεων. Τα πανεπιστημιακά τμήματα πρότειναν υποψηφίους και στη συνέχεια εξέτασαν υποψηφιότητες από όλη τη χώρα και μέσω φοιτητικών συνελεύσεων κατέληξαν στα πρόσωπα. Χιλιάδες άνθρωποι συμμετείχαν σε αυτή τη διαδικασία λήψης αποφάσεων, ένα εξαιρετικό πείραμα για την εισαγωγή της άμεσης δημοκρατίας στην κυρίαρχη πολιτική σκηνή.
Το κίνημα εξακολουθεί να μην έχει έναν αναγνωρίσιμο αρχηγό, αλλά πρώτος στη λίστα των υποψηφίων είναι ο Ilija Srdanović, καθηγητής Καρδιολογίας στο Νόβι Σαντ, ενώ ανάμεσα στα πιο γνωστά ονόματα βρίσκονται ο πρώην σταρ του μπάσκετ Dejan Bodiroga, ο καταξιωμένος ηθοποιός Tihomir Stanić και ο πρώην διοικητής της Εθνικής Τράπεζας της Σερβίας Dejan Šoškić.
Το πρόγραμμα του κινήματος, το οποίο διαμορφώθηκε στη διάρκεια ενός έτους μέσα από ολομέλειες, διαβουλεύσεις, συζητήσεις και ψηφοφορίες, περιλαμβάνει 11 βασικά σημεία και επικεντρώνεται κυρίως στη διαφθορά, στη λειτουργία των θεσμών και στην απελευθέρωση των μέσων ενημέρωσης από τον έλεγχο της κυβέρνησης.
Μεταξύ άλλων, ζητούν μεταξύ άλλων την εξάλειψη της διαφθοράς με τη σύσταση αστυνομικής μονάδας για τη σύλληψη των υπευθύνων, την απομάκρυνση από το υπ. Εσωτερικών όλων των αξιωματούχων που παραβίασαν τους κανόνες κατά την καταστολή των διαδηλώσεων ή συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα, την αναμόρφωση του στρεβλωμένου τοπίου των σερβικών ΜΜΕ και την απελευθέρωση της δημόσιας τηλεόρασης από τον πολιτικό έλεγχο.
Ο Vučić και το κόμμα του αρνούνται τις κατηγορίες για διαφθορά και για απόπειρα άσκησης επιρροής στα μέσα ενημέρωσης.
Θα είναι δίκαιες αυτές οι εκλογές και αν ναι, πόσο;
Ευρωπαίοι παρατηρητές παρακολουθούν τις εκλογές της Κυριακής, αλλά ήδη πριν καν ανοίξουν οι κάλπες, η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης (PACE) είχε εκφράσει ενστάσεις για τις συνθήκες, κάνοντας λόγο για «τεταμένο και διχαστικό εκλογικό κλίμα» και «ατμόσφαιρα που θυμίζει δημοψήφισμα».
Η εκλογική επιτροπή της Σερβίας δηλώνει ότι οι εκλογές είναι ελεύθερες και η ψηφοφορία μυστική. Ωστόσο, η ανεξάρτητη οργάνωση παρακολούθησης εκλογών, CRTA, σε έκθεσή της, παρουσιάζει μια διαφορετική εικόνα· κάνει λόγο για περιορισμό πολιτικών ελευθεριών, εκφοβισμό, παρακολούθηση αντιπολιτευόμενων ακτιβιστών και περιστατικά βίας. Μέχρι την τελευταία εβδομάδα της προεκλογικής εκστρατείας, είχαν καταγραφεί 116 περιστατικά σωματικής βίας και λεκτικών απειλών.
Σύμφωνα με την ίδια οργάνωση, αντί οι κρατικοί θεσμοί να διασφαλίζουν ίσους όρους για όλους τους συνδυασμούς, μια σειρά φορέων, από υπουργεία έως και τοπικές αρχές, έχουν εμπλακεί σε «εκλογικές χειραγωγήσεις», με στόχο την άσκηση αθέμιτης επιρροής στη διαδικασία.
Η CRTA αναφέρει επίσης ότι ακτιβιστές της αντιπολίτευσης, κυρίως όσοι συνδέονται με τη Φοιτητική Λίστα, έχουν υποστεί παρακολούθηση, υποκλοπές και προσαγωγές για «ενημερωτικές συνομιλίες». Παράλληλα, η CRTA διαπίστωσε ότι σχεδόν τα τρία τέταρτα της τηλεοπτικής κάλυψης δόθηκαν σε εκπροσώπους της κυβέρνησης, αφήνοντας το υπόλοιπο στην αντιπολίτευση, ενώ στη δημόσια τηλεόραση RTS 1, η ανισορροπία ήταν ακόμη μεγαλύτερη: το 93% του σχετικού χρόνου κατευθύνθηκε προς την κυβερνητική πλευρά.
Αναλυτές του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων προτείνουν πέντε βασικά πιθανά σενάρια. Το SNS θα μπορούσε να σημειώσει μια πειστική νίκη, με τη «Λίστα των Φοιτητών» να εισέρχεται στο κοινοβούλιο ως ισχυρή αντιπολίτευση· ή μια πιο οριακή, αμφισβητούμενη νίκη, που θα οδηγήσει σε διαδηλώσεις στους δρόμους και νομικές προσφυγές.
«Ήρθα να υποστηρίξω τον Συνδυασμό των φοιτητών επειδή οι νέοι μου έδωσαν επιτέλους την ελπίδα ότι είναι δυνατόν να ζει κανείς σε μια κανονική χώρα», δήλωσε η 47χρονη διαδηλώντρια Marija Nedeljkovic Radic, η οποία έδωσε το παρών στη συγκέντρωση των φοιτητών.
«Πραγματικά, για πρώτη φορά στη ζωή μου, πιστεύω ότι είναι εφικτό».
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.