Ρωτήσαμε τον Θοδωρή Κολυδά γιατί Κρήτη και Κυκλάδες πνίγηκαν στη σκόνη
Ο πρώην διευθυντής της ΕΜΥ και μετεωρολόγος εξηγεί γιατί ο ουρανός πάνω από την Κρήτη και τα νησιά των Κυκλάδων βάφτηκε κόκκινος.
- 2 ΑΠΡ 2026
Κοιτώντας χθες τον ουρανό πάνω από τον τόπο της στην Κρήτη, μία γιαγιά σταυροκοπιόταν τρομοκρατημένη πως η προφητεία θα βγει αληθινή: «όταν η μέρα θα γενεί νύχτα και τα ποτάμια αντί για νερό τρέξουν αίμα, θα γίνει η Δευτέρα Παρουσία», έλεγε πανικόβλητη στον γιο της. Δεν τον πίστευε που της έλεγε ότι πρόκειται για φυσικό φαινόμενο.
Και πράγματι, έτσι έμοιαζε χθες, Τετάρτη (01/04) ο ουρανός στην Κρήτη και τις Κυκλάδες, όπου όλα βάφτηκαν κόκκινα και ένα απόκοσμο πέπλο σκέπασε τα πάντα, ακόμα και το φως του ήλιου.
Δρόμοι, σπίτια, τοπία και άνθρωποι πήραν ξαφνικά μια πορτοκαλοκόκκινη απόχρωση, δημιουργώντας εικόνες δυστοπίας, για τις οποίες φυσικά ευθυνόταν ένα εκτεταμένο νέφος αφρικανικής σκόνης που ταξίδεψε χιλιάδες χιλιόμετρα από τη αφρικανική ήπειρο σκεπάζοντας μεγάλο μέρος της Κρήτης και νησιών της Κυκλάδων.
Η μεταφορά αφρικανικής σκόνης δεν είναι κάτι που συναντάμε πρώτη φορά. Αντίθετα, πολύ συχνά τα τελευταία χρόνια αντικρίζουμε αντίστοιχες εικόνες. Αυτό που αλλάζει κάθε φορά επηρεάζοντας την υγεία, τις αερομεταφορές, τη γεωργία και την κλιματική ισορροπία είναι οι τιμές συγκέντρωσης.
Για να κατανοήσουμε τι συνέβη χθες απευθυνθήκαμε στον πρώην διευθυντή της ΕΜΥ και μετεωρολόγο Θοδωρή Κολυδά, ο οποίος εξήγησε γιατί υπάρχει αύξηση της συχνότητας και της έντασης μεταφοράς σκόνης από την Αφρική, τονίζοντας πως τις τελευταίες δεκαετίες καταγράφεται σημαντική αύξηση της συχνότητας και της έντασής τους, με αξιοσημείωτες επιπτώσεις στη Μεσόγειο, τη Νότια Ευρώπη και ιδίως την Ελλάδα.
«Η κύρια πηγή σκόνης είναι η Σαχάρα, η μεγαλύτερη άνυδρη έρημος στον κόσμο.
Οι περιοχές με τη μεγαλύτερη δραστηριότητα είναι η Λεκάνη της Μποντέλε (Bodélé Depression) στο Τσαντ, η περιοχή της Μαυριτανίας – Μάλι και τα ανατολικά τμήματα της Λιβύης και η Δυτική Σαχάρα. Η μεταφορά αιωρούμενων σωματιδίων προς την κεντρική Μεσόγειο χαρακτηρίζεται από επεισόδια τα οποία διαρκούν από 2 έως 4 ημέρες, σε αντίθεση με τη μέση διάρκεια των επεισοδίων που συμβαίνουν στην Ανατολική Μεσόγειο από την έρημο της Αραβίας και διαρκούν μία ημέρα.
Η Κεντρική Αλγερία είναι η πιο συχνή περιοχή-πηγή αιωρούμενων σωματιδίων, καθώς και τα βουνά Χογκάρ Μασίφ και Τιμπέστι στο βόρειο Τσαντ.
Η μεγαλύτερη πηγή σκόνης στον κόσμο βρίσκεται στην κοιλότητα Μποντέλε στο Τσαντ, στην περιοχή μεταξύ της διαρκώς συρρικνούμενης λίμνης Τσαντ, η οποία σήμερα έχει το ένα έκτο του μεγέθους που είχε το 1960, και της Σαχάρας. Από τη κοιλότητα απελευθερώνονται 1,270 εκατομμύρια τόνοι σκόνης το χρόνο, δέκα φορές περισσότερο από όταν άρχισαν οι μετρήσεις το 1947», εξηγεί ο κ. Κολυδάς.
«Συνολικά και στη Σαχάρα και στο Σαχέλ στα νότια όρια της, οι όγκοι σκόνης έχουν αυξηθεί 4 με 6 φορές από τη δεκαετία του ’60. Οι χώρες που έχουν επηρεαστεί περισσότερο είναι ο Νίγηρας, το Τσαντ, η βόρεια Νιγηρία, η Μπουρκίνα Φάσο και η Μαυριτανία», σημειώνει.
Πώς επηρεάζει τη μεταφορά η συρρίκνωση της λίμνης Τσαντ
Περισσότερα από 20 εκατομμύρια άτομα στην περιοχή Τσαντ βασίζονται στη λίμνη, είτε άμεσα είτε έμμεσα. Οι υδάτινοι όγκοι της λίμνης Τσαντ και οι μεγάλες όχθες των ποταμών της έχουν εξαιρετική σημασία για τη χλωρίδα και την πανίδα της περιοχής. Η λίμνη προσφέρει έναν οικότοπο για πολλά ζώα, συμπεριλαμβανομένων περίπου 120 ειδών ψαριού, και αποτελεί σημαντική περιοχή ανάπαυσης για εκατομμύρια μεταναστευτικά πουλιά στο ταξίδι τους από τη Νότια και την Κεντρική Αφρική προς την Ευρώπη. Η λίμνη αποτελούσε ένα σημαντικό σταυροδρόμι των εμπορικών δρόμων της Δυτικής και Κεντρικής Αφρικής.
Για να δοθεί μια εξήγηση στη σημαντική απώλεια νερού τις τελευταίες δεκαετίες και την αύξηση της έκτασης της ερήμου, έχει προταθεί μια ολόκληρη σειρά διαφορετικών θεωριών. Όλες αυτές οι θεωρίες προσδίδουν μεγάλη σημασία στην κλιματική αλλαγή και την άνοδο της θερμοκρασίας, όπου οδηγεί σε αύξηση του ρυθμού εξάτμισης. Προφανώς η μείωση της κάλυψης της βλάστησης στις σαβάνες εντός της λεκάνης απορροής της λίμνης παίζει αποφασιστικό ρόλο λόγω της συνεισφοράς της στην αλλαγή του κλίματος της περιοχής, το οποίο γίνεται πιο ξηρό. Αυτή η μείωση της βλάστησης οφείλεται κυρίως στην υπερβόσκηση.
Οι κυκλογενέσεις της Μεσογείου, αλλά και η μετατόπιση του Ισημερινού Αντικυκλώνα (Intertropical Convergence Zone) προς βορειότερα, δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες μεταφοράς αφρικανικής σκόνης προς τα βόρεια.
Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας είναι η αυξημένη χρήση της λίμνης και των ποταμών που την τροφοδοτούν για πόσιμο νερό και άρδευση. Ο πληθυσμός της λίμνης Τσαντ έχει τριπλασιαστεί τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες. Από το 1983 έως το 1994, σημειώθηκε αύξηση 400% των γεωργικών εκτάσεων. Συνεπώς η γεωργία είναι υπεύθυνη για το 50 τοις εκατό περίπου της πρόχωσης της λίμνης.
«Στην Ελλάδα», αναφέρει ο επιστήμονας, «εμφανίζεται αύξηση των επεισοδίων σκόνης, κατά 20-30% την τελευταία δεκαετία, με εντονότερα φαινόμενα την άνοιξη και το φθινόπωρο. Πόλεις όπως η Αθήνα, το Ηράκλειο και η Ρόδος πλήττονται συχνότερα λόγω της γεωγραφικής θέσης και της ροής των συστημάτων από τη Βόρεια Αφρική».
Αξιοποιώντας δορυφορικά δεδομένα (MODIS, SEVIRI) και μετεωρολογικά μοντέλα (ECMWF, Copernicus), παρότι δεν έχει καταγραφεί συστηματική αύξηση της συγκέντρωσης Αφρικανικής σκόνης (PM10 και PM2.5) στον αέρα, όλα τα στοιχεία επιδημιολογικών μελετών δείχνουν ότι αυξάνονται τα ποσοστά που επηρεάζουν την πλειονότητα του πληθυσμού.
Η ορυκτή σκόνη και τα δευτερογενή αερολύματα είναι τα κύρια συστατικά των PM2.5 (29% και 34%, αντίστοιχα). Κατά τη διάρκεια των επεισοδίων σκόνης της Σαχάρας, η συγκέντρωση ορυκτής σκόνης αυξάνεται κατά 35% σε σύγκριση με τις ημέρες χωρίς εισόδους σκόνης, ενώ παρατηρείται επίσης αύξηση 68% του θαλασσινού αλατιού. Κατά τη διάρκεια των ημερών με συμβάντα, οι συγκεντρώσεις PM2.5 αυξάνονται επίσης κατά 14%. Τα ανθρωπογενή συστατικά δεν μειώνονται κατά τη διάρκεια αυτών των ημερών, ενώ τα θειικά εμφανίζουν έστω και μια μικρή αύξηση, γεγονός που υποδηλώνει εμπλουτισμό της ορυκτής σκόνης με δευτερογενή θειικά.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι εισβολές αφρικανικής σκόνης προσθέτουν ένα αρκετά σημαντικό φορτίο ρύπανσης από PM2.5 ακόμη και στο κλάσμα PM2.5, με επιπτώσεις στην έκθεση του πληθυσμού και την ανθρώπινη υγεία.
Κλείνοντας, ο κ. Κολυδάς τονίζει πως η αύξηση των επεισοδίων σκόνης από την Αφρική δεν είναι απλώς αποτέλεσμα τυχαίων καιρικών διαταραχών αλλά συνδέεται άμεσα όχι μόνο με την κλιματική αλλά και με τις κοινωνικές αλλαγές, την υποβάθμιση των οικοσυστημάτων, την ανθρωπογενή παρέμβαση γενικότερα και τις παγκόσμιες ατμοσφαιρικές μεταβολές. Η αναγνώριση της τάσης αυτής και η ενσωμάτωσή της στη χάραξη πολιτικών δημόσιας υγείας, γεωργίας και ενέργειας είναι κρίσιμη.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.