Το λάθος της επιστήμης με τις ζέβρες και τις ρίγες τους

Η ζέβρα είναι ένα από τα ζώα που έχουν απασχολήσει εντόνως την επιστήμη. Για παράδειγμα, γνωρίζεις γιατί ενώ ιππεύουμε άλογα, δεν ιππεύουμε ζέβρες; Να σου απαντήσω: επειδή είναι ανυπότακτες.

Εδώ θα χρειαστεί να διευκρινίσουμε πως άλλο είναι εκπαίδευση και άλλο εξημέρωση – aka το άγριο ζώο τελικά εξαρτάται από τον άνθρωπο, για τροφή και άλλες ανάγκες και γίνεται ωφέλιμο για ανθρώπινη χρήση.

Για την εξημέρωση, κάποιες από τις βασικές προϋποθέσεις είναι η κοινωνική ιεραρχία, η ήρεμη διάθεση και η φιλική φύση.

Μελέτες έχουν δείξει πως οι ζέβρες είναι εξαιρετικά επιθετικές και απρόβλεπτες και σε αντίθεση με τα άλογα, που είναι πιο ήρεμα και συνεργάσιμα ως προς την εξημέρωση τους, δαγκώνουν, κλωτσούν με μεγάλη δύναμη και απειλούν ποικιλοτρόπως την υγεία όσων προσπαθούν να τις δαμάσουν.

Έχει εξηγηθεί πως δεν έχουν κοινωνική δομή και αυτό κάνει δύσκολη την εξημέρωση τους. Τι σημαίνει «κοινωνική δομή»; Τα άλογα για παράδειγμα, ζουν με το mentality της σαφούς ιεραρχίας. Όπως και οι σκύλοι. Για αυτό και μας αναγνωρίζουν ως ηγέτες, έπειτα από την κατάλληλη εκπαίδευση. Οι ζέβρες όμως, δεν έχουν ισχυρούς δεσμούς ή ηγετική δομή, με τις ομάδες που σχηματίζουν να είναι πιο χαλαρές και να έχουν ως κύριο λόγο την ασφάλεια.

Προφανώς και στο παρελθόν κάποιοι προσπάθησαν να εξημερώσουν τις ζέβρες και δη την εποχή που η αφρικανική τρυπανοσωμίαση σκότωνε τα άλογα. Οι ζέβρες έχουν ανοσία στην εν λόγω παρασιτική ασθένεια, οπότε προωθήθηκαν ως λύση. Πολλοί δοκίμασαν να τους επιβληθούν ως ηγέτες, ελάχιστοι τα κατάφεραν και μετέδωσαν πως απαιτείται τεράστια προσπάθεια, με τα αποτελέσματα να παραμένουν για πάντα αναξιόπιστα.

Το δέρμα της ζέβρας είναι άσπρο ή μαύρο;

Εδώ και αιώνες εν τω μεταξύ, η επιστήμη προσπαθεί να καταλάβει ποιος είναι ο λόγος ύπαρξης των ασπρόμαυρων λωρίδων που έχουν οι ζέβρες. Ας δούμε όμως, αν είναι ασπρόμαυρες ή μαυρόασπρες. Σύμφωνα με τον συμπεριφορικό και εξελικτικό οικολόγο και βιολόγο του University of California, Tim Caro το χρώμα του δέρματος της ζέβρας είναι μαύρο. Δεν διευκρίνισε αν η γούνα είναι μαύρη με άσπρες ρίγες ή το αντίθετο.

Έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Journal of Investigative Dermatology έχει ξεκαθαρίσει πως τα κύτταρα που παράγουν χρωστική ουσία καθαρίζουν το χρώμα των μαλλιών και του δέρματος.

Η περισσότερη μελανίνη οδηγεί σε πιο σκούρα χρώματα και η λιγότερη σε πιο ανοιχτά. Δηλαδή, όταν η γούνα είναι μαύρη είναι γεμάτη μελανίνη και τούμπαλιν.

Η επιστήμη έκανε λάθος και για τον λόγο ύπαρξης των ριγών στη ζέβρα

Όπως δείχνουν εργασίες, με πιο πρόσφατη μια του 2025, οι επιστήμονες ήταν για δεκαετίες λάθος, ως προς το λόγο που έχουν τις χαρακτηριστικές τους ρίγες -που είναι σαν τα δικά μας δαχτυλικά αποτυπώματα, δηλαδή, ξεχωριστά για κάθε ζώο.

Για διάστημα μεγαλύτερο του αιώνα, η βασική υπόθεση ήταν πως το μοτίβο χρησίμευε για καμουφλάζ, καθώς βοηθούσε τα ζώα να “κρυφτούν” μέσα στο ψηλό γρασίδι ή στη σαβάνα, το σούρουπο.

Γράψτε λάθος.

Mελέτη του 2016 αποσαφήνισε πως οι ρίζες κάνουν τις ζέβρες πιο διακριτές στα αρπακτικά.

Σε ό,τι αφορά τη δεύτερη επικρατέστερη θεωρία, της θερμορύθμισης (οι μαύρες ρίγες απορροφούν τη θερμότητα και οι λευκές την αντανακλούν), τελευταίες εργασίες επίσης διαψεύδουν.

Τι ισχύει;

Βάσει των τελευταίων ανακαλύψεων που βασίζονται σε πάρα πολλά πειράματα, οι ρίγες στις ζέβρες λειτουργούν ως ασπίδα από τα παράσιτα και δη τις μύγες που μπορούν έως και να τις σκοτώσουν.

Φάνηκε πως όπως οι μύγες πλησιάζουν στη ριγωτή επιφάνεια, δεν μπορούν να προσγειωθούν ή κρασάρουν πάνω στο δέρμα των ζεβρών, γιατί το contrast του άσπρου και του μαύρου τους δημιουργεί οπτικές ψευδαισθήσεις.

Από πολύ κοντινή απόσταση, οι ρίγες επηρεάζουν αρνητικά την ικανότητα των μυγών να κρίνουν την απόσταση, την ταχύτητα και την επιφάνεια κι έτσι γλιτώνουν από τα τσιμπήματα οι ζέβρες.

Σε ένα από τα πειράματα, Ιάπωνες έβαψαν τις ρίγες των ζεβρών σε αγελάδες και είδαν πως οι μύγες είχαν και πάλι πρόβλημα.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ