Η σύνδεση ψυχικής ασθένειας, εγκληματικότητας και γυναικοκτονίας

Όταν για τον δράστη ενός εγκλήματος διαρρέει η πληροφορία πως λάμβανε κάποια ψυχιατρική αγωγή ή είχε νοσηλευτεί σε κάποια ψυχιατρική κλινική, τεχνηέντως στα ρεπορτάζ εστιάζουν αρκετά σε αυτή την πληροφορία. Χτίζεται έτσι ένα βολικό αφήγημα, μέσω του οποίου η όποια ψυχική ασθένεια συνιστά τεκμήριο επικινδυνότητας.

Ωστόσο, κάθε έγκλημα φέρει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και η τέλεσή του δεν υπόκειται σε έναν γενικό κανόνα. Συνήθως, πολλοί παράγοντες συμβάλλουν σε αυτό. Εξάλλου, για τον καθένα που πραγματικά ενδιαφέρεται να αναλύσει, μελετήσει ένα έγκλημα, το μοτίβο πίσω από αυτό, αιτιολογία, παράγοντες κινδύνου κλπ, ερευνητικά δεδομένα που καταρρίπτουν βολικά στερεότυπα, υπάρχουν πάμπολλα διαθέσιμα εκεί έξω.

Συγκεκριμένα, η γυναικοκτονία δεν αποδίδεται σε μία μοναδική αιτία.

Βασικοί αιτιολογικοί παράγοντες / παράγοντες κινδύνου:
• Έμφυλη ανισότητα και άνισες σχέσεις εξουσίας μεταξύ ανδρών και γυναικών.
• Ανάγκη κυριαρχίας και ελέγχου της συντρόφου.
• Κτητικότητα, ζήλια και αντίληψη «δικαιώματος» πάνω στη γυναίκα.
• Πατριαρχικά πρότυπα και στερεότυπα φύλου, που νομιμοποιούν την ανδρική υπεροχή ή την υποταγή της γυναίκας.
• Προηγούμενη ενδοσυντροφική βία — η γυναικοκτονία συχνά αποτελεί κλιμάκωση ήδη υπάρχουσας κακοποίησης και όχι μεμονωμένο γεγονός.
• Χωρισμός ή απόπειρα αποχώρησης από τη σχέση, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν έλεγχος, κτητικότητα και ιστορικό βίας.
• Αποδοχή ή δικαιολόγηση της βίας ως τρόπου επίλυσης συγκρούσεων.
• Επιβαρυντικοί παράγοντες μπορεί να είναι η κατάχρηση αλκοόλ/ουσιών, η προηγούμενη έκθεση σε οικογενειακή βία, η κοινωνικοοικονομική πίεση και η ευκολότερη πρόσβαση σε όπλα.

Σύμφωνα με την UN Women, το UNODC και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η γυναικοκτονία αποτελεί συχνά την ακραία κατάληξη ενός συνεχούς κύκλου έμφυλης και ενδοσυντροφικής βίας.

Συνεπώς, αν κάτι θα ήταν χρήσιμο στον δημόσιο λόγο, αυτό θα μπορούσε να είναι η προσπάθεια ανάπτυξης προληπτικών πολιτικών, δράσεων και εκπαιδεύσεων που να αφορούν στην ισότητα των δύο φύλων, στην αντιμετώπιση της έμφυλης βίας, στην καταπολέμηση του φαινομένου και στην ανάδειξη της πολυσύνθετης αιτιολογίας πίσω από την τέλεση μιας γυναικοκτονίας.

Καταλήγοντας, είναι σημαντικό κάθε φορά, να επισημαίνεται η επιτακτική ανάγκη προστασίας των θυμάτων και η ενίσχυση των υπηρεσιών στις οποίες μπορούν να απευθυνθούν.

Τέλος, υπάρχει και μια ευθύνη στον καθένα μας προσωπικά, αναφορικά με το λεξιλόγιο που χρησιμοποιούμε καθημερινά, τις πράξεις που αντί να καταδικάσουμε δικαιολογούμε, το πώς φερόμαστε στο άλλο φύλο, την απόφαση μας να προσπαθούμε να εκριζώνουμε εγκατεστημένες προκαταλήψεις και με την ειλικρίνεια που αντικρίζουμε το είδωλο μας στον καθρέφτη σε σχέση με όσα επιλέγουμε τελικά να μην βλέπουμε, τόσο στην συμπεριφορά και τις σκέψεις μας, όσο και στους «διπλανούς» ανθρώπους που φέρονται με βία ( όποιου είδους) αλλά, «πού να μπλέκουμε τώρα» μέχρι φυσικά, η συνθήκη να χτυπήσει την πόρτα μας.

Πηγές

Elbogen, E. B. & Johnson, S. C. (2009). The Intricate Link Between Violence and Mental Disorder: Results From the National Epidemiologic Survey on Alcohol and Related Conditions. Archives of General Psychiatry, 66(2), 152–161. doi:10.1001/archgenpsychiatry.2008.537.
Μεγάλη διαχρονική μελέτη 34.653 ατόμων. Οι συγγραφείς διαπίστωσαν ότι η σοβαρή ψυχική νόσος από μόνη της δεν προέβλεπε μελλοντική βίαιη συμπεριφορά· σημαντικό ρόλο είχαν άλλοι παράγοντες, όπως κατάχρηση ουσιών, προηγούμενη βία και περιβαλλοντικοί/κοινωνικοί παράγοντες.

Campbell, J. C. et al. (2003). Risk Factors for Femicide in Abusive Relationships: Results From a Multisite Case Control Study. American Journal of Public Health, 93(7), 1089–1097. doi:10.2105/AJPH.93.7.1089. Μελέτη για τους παράγοντες κινδύνου γυναικοκτονίας σε κακοποιητικές σχέσεις. Μεταξύ άλλων, αναδεικνύονται η προηγούμενη κακοποίηση, ο έλεγχος, η απομάκρυνση/χωρισμός από ελεγκτικό σύντροφο, οι απειλές με όπλο και η πρόσβαση σε πυροβόλο όπλο.

UN Women & United Nations Office on Drugs and Crime – UNODC (2024). Femicides in 2023: Global Estimates of Intimate Partner/Family Member Femicides.
Η έκθεση χαρακτηρίζει τις έμφυλες δολοφονίες γυναικών και κοριτσιών ως την πιο ακραία μορφή βίας εναντίον τους και επισημαίνει ότι συχνά αποτελούν κατάληξη προηγούμενων μορφών βίας.

World Health Organization – WHO (2026). Violence against women.
Ο ΠΟΥ αναγνωρίζει την έμφυλη ανισότητα ως βασική αιτία της βίας κατά των γυναικών και επισημαίνει ότι η ενδοσυντροφική και σεξουαλική βία προκύπτει από την αλληλεπίδραση παραγόντων σε ατομικό, οικογενειακό, κοινοτικό και κοινωνικό επίπεδο.

Ο Αλέξανδρος Αλαμάνος είναι κοινωνικός λειτουργός.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ