«Εδώ Μιλάµε για Λατρεία»: Η κοσµική πίστη µιας γενιάς που έκανε την παρέα της µανιφέστο

Το καλοκαίρι του ’26 επισκέφτηκα την Ικαρία. Είχα ακούσει τόσα γι’ αυτό το νησί, για την κοινότητα, για την αίσθηση ότι όλοι ανήκουν κάπου, για τα πάρτι που διαρκούν µέχρι το πρωί και τις παρέες που στήνονται αυθόρµητα. Ήθελα να το ζήσω. Και το έζησα. Γνώρισα πάρα πολύ κόσµο, έκανα παρέες, έµεινα έξω µέχρι το πρωί, ένιωσα αυτή τη διάχυτη αίσθηση ότι σε ένα νησί όλοι γνωρίζονται και όλοι φροντίζουν ο ένας τον άλλον. Ήταν όµορφο, ήταν αυθεντικό, ήταν αυτό που περίµενα.

Κι όµως, κάτι µε έκανε να σκέφτοµαι. Μέσα σε όλη αυτή την κοινωνικότητα, µέσα σε όλες αυτές τις γνωριµίες και τις βραδιές, υπήρχε µια στιγµή, µια στιγµή που έµεινα µόνος µου, που η φασαρία σταµάτησε, που η παρέα έφυγε και έµεινα να κοιτάω τη θάλασσα. Και εκείνη τη στιγµή σκέφτηκα: τι είναι αυτό που κάνει αυτές τις στιγµές να µένουν; Τι είναι αυτό που κάνει µια παρέα να λειτουργεί, µια στιγµή να αποτυπώνεται, µια σχέση να αντέχει; Γύρισα Θεσσαλονίκη µε αυτές τις σκέψεις. Και τότε ξανά έπεσα πάνω στο project της Έλενας Βασιλείου. Ήταν σαν να µου απαντούσε χωρίς να το ξέρει.

Η Έλενα Βασιλείου είναι µια νέα φωτογράφος από τη Θεσσαλονίκη, είκοσι χρονών. Σπούδασε Κινηµατογράφο, ταξίδεψε στο Παρίσι και στη Φλωρεντία για να µάθει κινηµατογράφο και φωτογραφία, αλλά η ουσία της δουλειάς της δεν βρίσκεται στα τυπικά της προσόντα. Βρίσκεται στη µατιά της. Σε εκείνη την αίσθηση ότι η τέχνη δεν είναι κάτι που συµβαίνει σε µουσεία ή γκαλερί, αλλά σε αυλές, σε σπίτια, σε βραδιές που κανείς δεν θυµάται πώς ξεκίνησαν. Πριν φτάσει στη φωτογραφία, είχε δοκιµάσει άλλους δρόµους που δεν την ικανοποιούσαν, γιατί ένιωθε ότι η ασφάλεια χωρίς πάθος είναι κενή. Όταν ανακάλυψε τη φωτογραφία, βρήκε έναν τρόπο να µιλάει χωρίς λόγια, να καταγράφει χωρίς να επεµβαίνει.

Η Έλενα φωτογραφίζει µια γενιά που δεν φοβάται το χάος. Οι φωτογραφίες της δεν είναι όµορφες µε τον συµβατικό τρόπο. Είναι τραχιές, είναι grungy. Εµφανίζει σε φιλµ µια γενιά που χορεύει σε εγκαταλελειµµένα κτίρια, που βουτάει γυµνή από βράχια στη θάλασσα, ξαπλωµένη ανάµεσα σε σκουπίδια. Αυτή η γενιά έχει µια αισθητική που είναι αντιεµπορική, που είναι φυσική, που είναι αληθινή. Είναι ένα ολόκληρο σύµπαν αισθητικής, µια οπτική γλώσσα που µιλάει για επανάσταση, περιθώριο, αυθεντικότητα, ένα «ναι» στη ζωή ακόµα κι όταν είναι βρώµικη, ακόµα κι όταν είναι άβολη.

Προτού αναφερθούµε στο project, ας θέσουµε από την αρχή το εξής: είναι η αισθητική σου µια µορφή διαµαρτυρίας;

Ναι, µε έναν τρόπο. Δεν είµαι πολιτική ακτιβίστρια. Αλλά το να επιλέγεις να δείχνεις τον κόσµο όπως είναι, χωρίς να τον ωραιοποιείς, είναι µια µορφή διαµαρτυρίας. Όταν όλοι γύρω σου προσπαθούν να κάνουν τα πάντα να φαίνονται τέλεια, το να δείχνεις την αλήθεια, την ακαταστασία, το χάος, είναι πράξη αντίστασης. Οι φωτογραφίες µου λένε: δεν χρειάζεται να είµαστε τέλειοι για να αξίζουµε.

Πώς ξεκίνησε, λοιπόν, το project «Εδώ Μιλάµε για Λατρεία»;

Ξεκίνησε από την ανάγκη να κρατήσω κάτι που ένιωθα ότι φεύγει. Είχα όλο αυτό το υλικό, όλες αυτές τις στιγµές µε τους ανθρώπους µου, και ήθελα να τις δω αλλιώς, όχι σε µια οθόνη. Ήθελα να τις κρατήσω στα χέρια µου. Έτσι προέκυψε η ιδέα να τις τυπώσω, να τις κάνω κάτι πραγµατικό. Μετά κάποιος είπε «γιατί δεν το κάνεις έκθεση;» και το σκέφτηκα. Το ήθελα. Ο τίτλος είναι από ένα τραγούδι των Κόρε.Ύδρο που άκουγα τότε, που µιλούσε για ανθρώπους που είναι θεοί στον τόπο τους. Εγώ το έφερα στους δικούς µου ανθρώπους. Το «µιλάνε» το έκανα «µιλάµε». Εµείς µιλάµε για λατρεία. Εµείς λατρεύουµε τις στιγµές µας.

Το µανιφέστο µιας γενιάς

Το project της Έλενας δεν είναι απλά µια συλλογή φωτογραφιών. Είναι ένα µανιφέστο. Όχι µε λέξεις αλλά µε εικόνες, όχι µε διακηρύξεις αλλά µε στιγµές. Μέσα από τις φωτογραφίες της, αυτό που βλέπεις δεν είναι απλά µια παρέα που περνάει καλά, αλλά µια γενιά ολόκληρη που διατυπώνει τη φιλοσοφία της χωρίς να το κάνει ρητά. Το µανιφέστο αυτό λέει ότι η νεότητα δεν είναι ηλικία αλλά στάση ζωής, ότι η παρέα δεν είναι µια επιλογή ανάµεσα σε άλλες αλλά η µόνη ασφάλεια που έχουµε, ότι η τέχνη µπορεί να είναι καθηµερινή και ότι η ζωή αξίζει να τη ζεις σαν να µην υπάρχει αύριο. Ο κόσµος είδε αυτές τις φωτογραφίες και αναγνώρισε κάτι οικείο, όχι επειδή ήξερε τα πρόσωπα αλλά επειδή η αίσθηση ήταν γνώριµη. Η ατέλεια, η θολούρα, η αµεσότητα θύµιζαν σε όλους πώς νιώθουµε όταν ζούµε πραγµατικά µια στιγµή, χωρίς να τη σκηνοθετούµε.

Η κοσµική πίστη και η λατρεία του τώρα

Η λέξη «λατρεία» είναι βαριά. Κουβαλάει εκκλησίες, εικόνες, προσκυνήµατα, αιώνες παράδοσης. Η Έλενα την παίρνει και την αδειάζει από όλο αυτό το περιεχόµενο, τη γεµίζει µε ανθρώπους, µε φιλίες, µε στιγµές. Η λατρεία γίνεται µια κοσµική υπόθεση, όπου η µουσική γίνεται προσευχή, τα ξενύχτια γίνονται µυστήρια, το σαλόνι γίνεται εκκλησία και η παρέα γίνεται η οικογένεια που διάλεξες. Η γενιά της Έλενας µεγάλωσε σε έναν κόσµο που έλιωνε γύρω της. Οι παλιές βεβαιότητες, η οικογένεια, η θρησκεία, η πολιτική, η ίδια η έννοια της δουλειάς, έχουν γίνει ρευστές. Μέσα σε αυτό το τοπίο, η παρέα γίνεται ένα στερέωµα. Και η λατρεία παίρνει µια νέα µορφή: δεν είναι αφοσίωση σε έναν θεό, αλλά αφοσίωση στις σχέσεις, στις στιγµές, στο τώρα. Το project της Έλενας είναι µια δήλωση ότι το ιερό σήµερα βρίσκεται σε σαλόνια µε σπρωγµένους καναπέδες, σε εγκαταλελειµµένα κτίρια όπου χορεύουν νέοι άνθρωποι, σε φωτογραφίες που τραβήχτηκαν χωρίς σχέδιο.

Οπότε µε τι έχει να κάνει η λέξη «λατρεία» και πώς τη συνδέεις µε τη γενιά µας;

Για µένα η λατρεία έχει να κάνει µε το πού δίνεις σηµασία. Εµείς δίνουµε σηµασία στους φίλους µας, στις στιγµές που ζούµε µαζί, σε αυτά που νιώθουµε όταν είµαστε µαζί. Δεν έχει να κάνει µε θρησκεία, αλλά µε το τι λατρεύεις καθηµερινά. Και η γενιά µου λατρεύει το τώρα. Όχι επειδή είναι επιπόλαιη, αλλά γιατί ξέρει ότι το αύριο δεν είναι δεδοµένο. Η λατρεία για εµάς είναι η παρέα, η µουσική, τα ξενύχτια, οι αγκαλιές, οι φωτογραφίες που τραβάµε χωρίς να σκεφτόµαστε. Είναι µια κοσµική πίστη, ναι, αλλά αυτό δεν την κάνει λιγότερο βαθιά.

Το φιλµ ως µεταφορά µνήµης και η αµφιθυµία της ελευθερίας

Η Έλενα διάλεξε το φιλµ. Όχι το ψηφιακό, όχι το τέλειο, όχι το άµεσο. Το φιλµ, που είναι αργό, που είναι ακριβό, που έχει 36 µόνο καρέ, που µπορεί να µην εστιάσει σωστά, που µπορεί να βγει θολό. Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία. Το φιλµ δίνει στις φωτογραφίες της αυτό το ρετρό, νοσταλγικό στυλ, σαν να ήρθαν από άλλη εποχή. Σαν να θυµίζουν ότι όλα αυτά, οι στιγµές που ζούµε τώρα, κάποια µέρα θα είναι αναµνήσεις. Το φιλµ λειτουργεί σαν µεταφορά της ανθρώπινης µνήµης. Όπως η µνήµη δεν κρατάει τα πάντα µε απόλυτη ευκρίνεια, έτσι και µια φωτογραφία φιλµ µπορεί να είναι θολή, να µην εστιάσει σωστά, να έχει λάθος φως. Αλλά ακριβώς αυτή η ατέλεια την κάνει αληθινή. Η ατέλεια θυµίζει ότι η ζωή δεν είναι καθαρή και ελεγχόµενη, αλλά γεµάτη από στιγµές που δεν προλάβαµε να οργανώσουµε.

Και υπάρχει και η αναµονή. Το φιλµ την αναγκάζει να περιµένει, να µη βλέπει το αποτέλεσµα εκείνη τη στιγµή, να το βλέπει µετά από µέρες. Σε µια εποχή όπου όλα είναι άµεσα, η αναµονή είναι µια πράξη αντίστασης. Είναι ένας τρόπος να λες: δεν βιάζοµαι. Δεν χρειάζεται να τα έχω όλα τώρα. Μπορώ να περιµένω να δω τι έβγαλε η ζωή.

Αλλά το φιλµ δεν είναι το µόνο που κάνει το project της Έλενας ξεχωριστό. Μέσα στις φωτογραφίες της, αποτυπώνεται και η αµφιθυµία της γενιάς της. Η Έλενα το αναφέρει χαρακτηριστικά µε µια φράση: «Για πρώτη φορά έχεις πλήρη ελευθερία να κάνεις ό,τι θες και µαζί έρχεται η πίεση του τι στο καλό θα κάνω µε τη ζωή µου.» Αυτή είναι η αµφιθυµία της ελευθερίας. Χαρά και αγωνία µαζί, ελευθερία και φόβος ταυτόχρονα. Μπορείς να γίνεις ό,τι ονειρεύεσαι, αλλά υπάρχουν χίλιοι δρόµοι και πρέπει να διαλέξεις έναν. Το βλέπεις αυτό στις φωτογραφίες της. Το γέλιο είναι αληθινό, αλλά υπάρχει ένα βλέµµα που χάνεται, ένα χαµόγελο που κρύβει µια στιγµιαία κούραση, µια ευφορία που γίνεται ερώτηση.

Συγκεκριµένα η Έλενα αναφέρει: «Είναι περίεργο. Νιώθω ότι µπορώ να κάνω τα πάντα, αλλά αυτό σηµαίνει ότι πρέπει να διαλέξω. Και το να διαλέξεις σε αυτή την ηλικία είναι τροµακτικό. Γι’ αυτό λέω συνέχεια στους φίλους µου “τώρα είσαι είκοσι, πότε θα το ξανακάνεις;”. Γιατί το ξέρω ότι το αύριο δεν είναι εγγυηµένο. Δεν το λέω µε απαισιοδοξία, αλλά µε µια ανάγκη να προλάβω. Να ζήσω τώρα, όσο µπορώ. Οι φωτογραφίες µου έχουν αυτή την ενέργεια, αυτό το «τώρα ή ποτέ». Δεν είναι µελαγχολικές, αλλά υπάρχει πάντα µια υποψία ότι αυτή η στιγµή µπορεί να µην ξαναρθεί».

Το project ως καθρέφτης αυτού του κύµατος και η φιλία ως νέο family album

Το project της Έλενας λειτούργησε σαν ένας καθρέφτης. Όποιος κοιτούσε τις φωτογραφίες της, έβλεπε τη δική του ζωή, τη δική του παρέα, τις δικές του στιγµές. Έγινε το νέο οικογενειακό άλµπουµ µιας γενιάς που δεν έχει παραδοσιακές οικογένειες, αλλά έχει παρέες που λειτουργούν σαν οικογένειες. Η φιλία γίνεται το νέο αφήγηµα, η ιστορία που θα αφηγηθούµε αργότερα, το άλµπουµ που θα κρατάµε στα χέρια µας όταν θέλουµε να θυµηθούµε ποιοι ήµασταν. Και η τέχνη, εδώ, γίνεται µαρτυρία. Η καταγραφή των καθηµερινών στιγµών είναι µια πράξη αντίστασης απέναντι στη λήθη, µια υπενθύµιση ότι αυτό που ζήσαµε ήταν αληθινό και ότι αξίζει να το θυµόµαστε. Η Έλενα δεν φωτογράφισε µια παρέα, φωτογράφισε µια µαρτυρία. Και όταν ο κόσµος είδε αυτή τη µαρτυρία, αναγνώρισε τον εαυτό του.

Άρα, Έλενα, ποιο το επιµύθιο;

Η έκθεση τελείωσε πριν πέντε µήνες, αλλά το «Εδώ Μιλάµε για Λατρεία» δεν τελείωσε. Έµεινε σαν µια υπενθύµιση. Και συνεχίζει σαν τάση. Ότι η νεότητα δεν είναι ηλικία αλλά στάση ζωής. Ότι η παρέα δεν είναι µια επιλογή ανάµεσα σε άλλες, αλλά η µόνη σταθερά που µένει όταν όλα τα άλλα γύρω σου αλλάζουν. Ότι η λατρεία δεν χρειάζεται ναό αλλά ανθρώπους που είναι εκεί τη στιγµή που τους χρειάζεσαι. Το project είναι ένα µανιφέστο, µια κοσµική πίστη και µια µαρτυρία της γενιάς που ζει ανάµεσα σε δύο κόσµους. Είναι µια υπενθύµιση ότι το µόνο που έχουµε είναι το τώρα και ότι αξίζει να το ζήσουµε σαν να µην υπάρχει αύριο. Γιατί το αύριο, κανείς δεν ξέρει. Αυτές οι φωτογραφίες, µε το στυλ τους, την ατέλειά τους, την αλήθεια τους, είναι η µαρτυρία αυτής της γενιάς. Είναι η απόδειξη ότι υπήρξε, έζησε, αγάπησε, γέλασε, χόρεψε, έπεσε και σηκώθηκε. Και το έκανε όλα αυτά µε την παρέα της δίπλα της. Αυτό είναι το «Εδώ Μιλάµε για Λατρεία». Όχι, απλά, µια έκθεση. Αλλά µια µαρτυρία.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ