Στο Ισραήλ όλα λειτουργούν «κανονικά»
Περπατώντας στο Τελ Αβίβ καταλαβαίνεις ότι δεν πρόκειται για μια κοινωνία χωρίς πολιτική ζωή. Κάθε άλλο. Αυτή ακριβώς είναι η δυσκολία στην κατανόηση του Ισραήλ.
- 15 ΝΟΕ 2026
Ο Benjamin Netanyahu έφυγε, η δυτικών προτύπων δημοκρατία λειτουργεί, οι πολίτες συνεχίζουν τη ζωή τους. Ίσως το πιο ανησυχητικό στο Ισραήλ να μην είναι ότι τίποτα δεν λειτουργεί όπως θα έπρεπε. Αλλά ότι όλα εξακολουθούν να λειτουργούν κανονικά.
Ένας λιγνός άνδρας κάθεται στην απέναντι θέση του τρένου.
Φοράει βερμούδα, αρβύλες και ένα καρό πουκάμισο. Στη μέση του, περασμένο στο παντελόνι, έχει ένα Glock.
Έχει φροντίσει, ώστε το πουκάμισό να μην καλύπτει την παρουσία του. Το όπλο είναι σε κοινή θέα, σαν ένα ακόμη εξάρτημα της καθημερινής του ενδυμασίας.
Λίγο αργότερα, μια νεαρή γυναίκα περνά από μπροστά μου. Είναι έφεδρος του ισραηλινού στρατού. Φοράει χακί στολή, τον μπερέ της και σέρνει μια βαλίτσα. Τα νύχια της είναι βαμμένα ροζ. Θα μπορούσε να είναι μια φοιτήτρια που επιστρέφει από ένα ταξίδι, αν δεν ήταν η στρατιωτική στολή.
Στο Τελ Αβίβ τέτοιες εικόνες δεν προκαλούν την παραμικρή εντύπωση. Τα όπλα, οι στρατιωτικές στολές και οι νέοι άνθρωποι που μπαινοβγαίνουν στον στρατό αποτελούν μέρος του αστικού τοπίου. Συνυπάρχουν με τα καφέ, τα εστιατόρια, τα γεμάτα μπαρ και τους ανθρώπους που κάνουν τζόκινγκ στην παραλία.
Η πόλη, άλλωστε, δεν είναι παντού αυτή που συναντά κανείς στις τουριστικές φωτογραφίες. Μακριά από τη θάλασσα και τους γυάλινους πύργους, το Τελ Αβίβ θυμίζει περισσότερο μια εκδοχή της Ομόνοιας.
Παλιά, γκρίζα, συχνά ασοβάτιστα κτίρια, καλώδια που διατρέχουν τις προσόψεις, στενά πεζοδρόμια και μια αίσθηση ακαταστασίας που θα μπορούσε να ανήκει εξίσου στο κέντρο των Τιράνων.
Όσο πλησιάζεις προς τη Μεσόγειο, το σκηνικό αλλάζει. Οι πολυκατοικίες δίνουν τη θέση τους σε σύγχρονα κτίρια, τα πεζοδρόμια ανοίγουν, τα εστιατόρια πληθαίνουν. Η πόλη αποκτά εκείνη την οικεία εικόνα μιας ευρωπαϊκής μητρόπολης. Μιας πόλης που μοιάζει να μην έχει κανέναν ιδιαίτερο λόγο να ανησυχεί.
Ίσως αυτή να είναι και η πρώτη αντίφαση που συναντά κανείς στο Ισραήλ. Η απόσταση ανάμεσα στην καθημερινότητα και σε όσα συμβαίνουν γύρω της.
«Τα κανάλια λένε ψέματα», μου λέει η ρεσεψιονίστ στο ξενοδοχείο.
Η κουβέντα ξεκινά σχεδόν αδιάφορα, όπως οι συζητήσεις ανάμεσα σε έναν επισκέπτη και έναν άνθρωπο που εργάζεται στην υποδοχή ενός ξενοδοχείου. «Είμαστε μια μικρή χώρα. Μας μισούν όλοι», συνεχίζει. «Ο Netanyahu δεν είναι δεξιός. Χρειαζόμαστε κάτι πιο σκληρό».
Μιλάει με την ίδια φυσικότητα με την οποία λίγο νωρίτερα μου έδινε πληροφορίες για την πόλη. «Έρχονται, βάζουν βόμβες και μετά απολαμβάνουν τη ζωή στη φυλακή. Λένε ότι μπορεί να εφαρμοστεί η θανατική ποινή, αλλά δεν το νομίζω».
Δεν πρόκειται για μια οργανωμένη πολιτική τοποθέτηση ούτε για μια συζήτηση με κάποιο στέλεχος της ισραηλινής ακροδεξιάς. Είναι μια αυθόρμητη κουβέντα στη ρεσεψιόν ενός ξενοδοχείου. Και ακριβώς γι’ αυτό έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον.
Η σκληρότητα δεν παρουσιάζεται απαραίτητα ως κάτι ακραίο. Είναι κοινή λογική. Μια ασπίδα που έχουν σχηματίσει μέσα στα σύνορα τους, απέναντι στον εχθρό. Που όσο το Ισραηλ μετατρέπεται σε διεθνή παρία για τους λαούς, οι εχθροί αυξάνονται.
Μια δημοκρατία που… λειτουργεί
Οι εκλογές στο Ισραήλ ολοκληρώθηκαν και ο Benjamin Netanyahu έχασε την εξουσία.
Έπειτα από χρόνια κατά τα οποία το πολιτικό σύστημα έμοιαζε να περιστρέφεται γύρω από το πρόσωπό του, ο άνθρωπος που ταυτίστηκε όσο λίγοι με τη σύγχρονη ιστορία της χώρας αποτελεί πλέον παρελθόν από την πρωθυπουργία.
Η μετάβαση έγινε ομαλά. Χωρίς κάποια θεσμική κατάρρευση, χωρίς αμφισβήτηση της εκλογικής διαδικασίας που να ανατρέπει το αποτέλεσμά της. Οι ψηφοφόροι προσήλθαν στις κάλπες, τα κόμματα διαπραγματεύτηκαν και μια νέα κοινοβουλευτική πλειοψηφία σχηματίστηκε.
Όλα όσα περιμένει κανείς από μια κοινοβουλευτική δημοκρατία. Αυτή, όμως, είναι μόνο η μία πλευρά της ιστορίας.
Στις ίδιες εκλογές, οι Παλαιστίνιοι πολίτες του Ισραήλ κινητοποιήθηκαν μαζικά. Η συμμετοχή τους έφτασε σε ιστορικά υψηλά επίπεδα και τα αραβικά κόμματα κατέγραψαν μια πρωτοφανή εκλογική επίδοση.
Για μια κοινότητα που ζει επί δεκαετίες ανάμεσα στην ισραηλινή υπηκοότητα και την παλαιστινιακή ταυτότητα, η κάλπη αποτέλεσε έναν τρόπο διεκδίκησης πολιτικής παρουσίας. Μια προσπάθεια να μετατραπεί η δημογραφική και κοινωνική της βαρύτητα σε πραγματική πολιτική ισχύ.
Όμως, πριν ακόμη ολοκληρωθεί η καταμέτρηση, η πόρτα είχε αρχίσει να κλείνει. Ο Gadi Eisenkot, ένας από τους βασικούς πρωταγωνιστές της αντιπολίτευσης, μίλησε για την ανάγκη μιας «σιωνιστικής πλειοψηφίας».
Η διατύπωση είχε σημασία. Δεν αφορούσε μόνο το ποια κόμματα θα συνεργάζονταν για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Έθετε ένα πολιτικό όριο στο ποιοι θα μπορούσαν να αποτελέσουν μέρος της κυβερνητικής πλειοψηφίας.
Τελικά, η νέα κυβέρνηση σχηματίστηκε χωρίς τα αραβικά κόμματα. Στην πλειοψηφία της βρέθηκαν πολιτικοί που, παρά την αντίθεσή τους στον Νετανιάχου, έχουν υποστηρίξει εξαιρετικά σκληρές θέσεις για τη Γάζα και το μέλλον των Παλαιστινίων.
Ο Netanyahu έφυγε. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι ανατράπηκαν και οι πολιτικές παραδοχές πάνω στις οποίες στηρίχθηκε η διακυβέρνησή του. Η αλλαγή προσώπου στην κορυφή της εξουσίας δεν συνεπάγεται απαραίτητα αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο μια κοινωνία αντιλαμβάνεται τον εαυτό της και τους άλλους.
Η κανονικότητα της βίας
Περπατώντας στο Τελ Αβίβ, είναι εύκολο να ξεχάσεις πού βρίσκεσαι.
Οι άνθρωποι πηγαίνουν στις δουλειές τους, συναντούν φίλους, ερωτεύονται, διαφωνούν, διασκεδάζουν. Οι δρόμοι γεμίζουν αυτοκίνητα, οι καφετέριες λειτουργούν και τα καταστήματα ανοίγουν κάθε πρωί. Οι πολιτικές συζητήσεις είναι έντονες, οι διαδηλώσεις συχνές, η δημόσια αντιπαράθεση ζωντανή.
Δεν πρόκειται για μια κοινωνία χωρίς πολιτική ζωή. Κάθε άλλο. Αυτή ακριβώς είναι η δυσκολία στην κατανόηση του Ισραήλ.
Είναι πολύ πιο εύκολο να φανταστεί κανείς τη μαζική βία ως προϊόν μιας κοινωνίας ολοκληρωτικά στρατιωτικοποιημένης, όπου οι πολίτες ζουν υπό τον φόβο μιας δικτατορίας, η διαφωνία απαγορεύεται και οι δημοκρατικοί θεσμοί έχουν καταργηθεί.
Το Ισραήλ δεν ταιριάζει σε αυτή την εικόνα. Διαθέτει κοινοβούλιο, εκλογές, αντιπολίτευση, μέσα ενημέρωσης, κοινωνικά κινήματα και πολίτες που μπορούν να διαδηλώνουν εναντίον της κυβέρνησής τους. Την ίδια στιγμή, η κατοχή, ο αποκλεισμός και η στρατιωτική βία σε βάρος των Παλαιστινίων συνυπάρχουν με αυτή τη δημοκρατική πραγματικότητα.
Και εδώ βρίσκεται ένα πολύ πιο δύσκολο ερώτημα από το αν ο Netanyahu είναι αυταρχικός ή αν η ισραηλινή κοινωνία μετακινείται προς μια νέα οχυρωμένη απολυτότητα.
Πώς μπορεί μια κοινωνία να διατηρεί τους δημοκρατικούς θεσμούς της και ταυτόχρονα να αποδέχεται, να δικαιολογεί ή να ανέχεται τη γενοκτονία ενός άλλου πληθυσμού;
Η Hannah Arendt, γράφοντας για την κοινοτοπία του κακού, δεν περιέγραψε απλώς ανθρώπους που διαπράττουν εγκλήματα. Έστρεψε την προσοχή της και στην τρομακτική δυνατότητα του ανθρώπου να συμμετέχει σε ένα σύστημα βίας χωρίς να αντιλαμβάνεται τις πράξεις του ως κάτι εξαιρετικό.
Η βία δεν χρειάζεται πάντοτε να συνοδεύεται από μίσος που εκδηλώνεται με κραυγές. Μπορεί να ενσωματώνεται σε θεσμούς, σε καθημερινές συνήθειες, σε διοικητικές αποφάσεις και σε αφηγήσεις περί ασφάλειας. Μπορεί να γίνεται κανονικότητα.
Ίσως το πιο ανησυχητικό στο Ισραήλ να μην είναι ότι τίποτα δεν λειτουργεί όπως θα έπρεπε. Αλλά ότι τόσα πολλά εξακολουθούν να λειτουργούν κανονικά.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.