Η ιστορική ομιλία του Mark Carney στο Νταβός με αναφορά στον Θουκυδίδη

Είναι σχεδόν αδύνατον να εκτιμήσει κανείς τι αντίκτυπο θα έχει στο μέλλον μία ομιλία του σήμερα. Πολλές ομιλίες που αργότερα θα γίνονταν ορόσημα στην ιστορία, όταν είχαν ακουστεί ενώπιον ακροατηρίων, σχεδόν αγνοήθηκαν.

Υπάρχουν τέτοια παραδείγματα που χρονολογούνται αρκετά χρόνια πριν.

Για παράδειγμα, στην τελετή αποφοίτησης του Χάρβαρντ το 1947, ο τότε υπουργός Εξωτερικών George Marshall αφιέρωσε 12 λεπτά για να εξηγήσει γιατί ήταν προς το συμφέρον της Αμερικής να βοηθήσει την Ευρώπη να ανακάμψει από την καταστροφή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Την εποχή εκείνη, η ομιλία πέρασε στα ψιλά. Τελικά, όμως αναγνωρίστηκε ως το ντεμπούτο αυτού που έγινε γνωστό ως Σχέδιο Μάρσαλ, το οποίο με τη σειρά του αποτέλεσε τη βάση για την απονομή του Νόμπελ Ειρήνης στον Μάρσαλ το 1953.

Κανείς δεν μπορεί να ξέρει με σιγουριά αν η ομιλία του πρωθυπουργού του Καναδά, Mark Carney στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός την Τρίτη (20/01), θα έχει παρόμοια τύχη και αν όσα ειπώθηκαν μείνουν στην ιστορία ως σημείο καμπής στην κατανόηση της παγκόσμιας δύναμης και του ρόλου της Αμερικής. Το πιο πιθανό είναι να γίνει.

Ο Carney εμφανίστηκε στην ετήσια συνάντηση στο Νταβός απευθύνοντας μία καθηλωτική ομιλία, που διεθνή ΜΜΕ χαρακτηρίζουν ιστορική και κάνοντας τους παγκόσμιους ηγέτες, αξιωματούχους και επιχειρηματίες που βρίσκονταν στο ακροατήριο να σηκωθούν από τις θέσεις τους για ένα standing ovation που όμοιό του είχε ξαναδεί μόνο το Φεστιβάλ Καννών.

Τι έκανε;

Μίλησε ανοιχτά για το τέλος της Pax Americana και εξήγησε γιατί η παλιά τάξη πραγμάτων βρίσκεται στη δύση της.

Στην ουσία, προειδοποίησε ότι το παγκόσμιο σύστημα διακυβέρνησης υπό την ηγεσία των ΗΠΑ βιώνει «ρήξη», και αν και δεν είπε ούτε μία φορά το όνομα του Donald Trump, η αναφορά στον Αμερικανό πρόεδρο και στα σχέδιά του ήταν σαφέστατη.

«Σήμερα θα μιλήσω για μια ρήξη στην παγκόσμια τάξη, το τέλος μιας ευχάριστης φαντασίωσης και την αρχή μιας σκληρής πραγματικότητας, όπου η γεωπολιτική – η μεγάλη, κύρια δύναμη, η γεωπολιτική – δεν υπόκειται σε κανένα όριο, σε κανένα περιορισμό». Ήταν η πρώτη πρόταση της ομιλίας του. Το πλαίσιο είχε ήδη τεθεί.

Και συνέχισε μιλώντας για τις μεσαίες δυνάμεις, όπως είναι ο Καναδάς και άλλες χώρες, τονίζοντας πως όχι μόνο δεν είναι ανίσχυρες, αλλά έχουν την ικανότητα να οικοδομήσουν μία νέα τάξη «που θα περιλαμβάνει τις αξίες μας, όπως ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η βιώσιμη ανάπτυξη, η αλληλεγγύη, η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα των διαφόρων κρατών.

«Βρισκόμαστε εν μέσω μιας ρήξης, όχι μιας μετάβασης», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Carney και παραδέχθηκε πως ο Καναδάς είχε επωφεληθεί από την παλιά «διεθνή τάξη που βασιζόταν σε κανόνες», συμπεριλαμβανομένης της «αμερικανικής ηγεμονίας» που «βοήθησε στην παροχή δημόσιων αγαθών: ανοιχτές θαλάσσιες οδοί, ένα σταθερό χρηματοπιστωτικό σύστημα, συλλογική ασφάλεια και υποστήριξη για πλαίσια επίλυσης διαφορών».

Σε μια προφανή προειδοποίηση ενάντια στις προσπάθειες κατευνασμού των μεγάλων δυνάμεων, ο Carney δήλωσε ότι χώρες όπως ο Καναδάς δεν μπορούν πλέον να ελπίζουν ότι «η συμμόρφωση θα εξασφαλίσει και την ασφάλεια».

Κάνοντας αναφορά στον Θουκυδίδη, είπε: «Κάθε μέρα μας υπενθυμίζεται ότι ζούμε σε μια εποχή ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων. Ότι η τάξη που βασίζεται σε κανόνες ξεθωριάζει. Ότι οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι πρέπει. Αυτό το ρητό του Θουκυδίδη παρουσιάζεται ως αναπόφευκτο, ως η φυσική λογική των διεθνών σχέσεων που επανεμφανίζεται.

Και αντιμέτωπες με αυτή τη λογική, οι χώρες έχουν μια ισχυρή τάση να συμμορφώνονται για να συνυπάρχουν, να προσαρμόζονται, να αποφεύγουν τα προβλήματα, να ελπίζουν ότι η συμμόρφωση θα τους εξασφαλίσει και ασφάλεια. Δεν θα συμβεί αυτό», παραδέχθηκε.

Επικαλούμενος στη συνέχεια τον Τσέχο συγγραφέα και πολιτικό Václav Havel και το δοκίμιό του με τίτλο «Η δύναμη των αδύναμων», ο Καναδός πρωθυπουργός δήλωσε πως «η δύναμη του συστήματος δεν προέρχεται από την αλήθεια του, αλλά από την προθυμία όλων να συμπεριφέρονται σαν να είναι αληθινό. Και η ευθραυστότητά του προέρχεται από την ίδια πηγή».

2026 Markus Schreiber/AP Photo

Σε μία χρονική στιγμή που οι ιστορικά στενές σχέσεις ΗΠΑ – Καναδά έχουν ανατραπεί αφότου ο Donald Trump έχει επανειλημμένα εκφράσει την ιδέα της προσάρτησης του Καναδά, λέγοντας ότι «θα πρέπει να γίνει η 51η πολιτεία» και επιβάλλοντας υψηλούς δασμούς στις εισαγωγές από τον Καναδά, ο Carney αναφέρθηκε στους κινδύνους της παγκόσμιας ολοκλήρωσης που αποκαλύφθηκαν από μία σειρά κρίσεων στους τομείς των οικονομικών, της υγείας, της ενέργειας και της γεωπολιτικής.

«Οι μεγάλες δυνάμεις έχουν αρχίσει να χρησιμοποιούν την οικονομική ολοκλήρωση ως όπλο, τους δασμούς ως μοχλό πίεσης, τις χρηματοοικονομικές υποδομές ως μέσο εξαναγκασμού και τις αλυσίδες εφοδιασμού ως τρωτά σημεία προς εκμετάλλευση. Δεν μπορείς να ζεις μέσα στο ψέμα του αμοιβαίου οφέλους μέσω της ολοκλήρωσης, όταν η ολοκλήρωση γίνεται η πηγή της υποταγής σου», δήλωσε μεταξύ άλλων.

Ο Mark Carney απευθύνθηκε στις μεσαίες δυνάμεις και τις κάλεσε να ενεργήσουν από κοινού, «διότι αν δεν είμαστε στο τραπέζι (σ.σ. των διαπραγματεύσεων) θα είμαστε στο μενού. Αλλά θα έλεγα επίσης ότι οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να αντέξουν, προς το παρόν, να ενεργούν μόνες τους. Έχουν το μέγεθος της αγοράς, τη στρατιωτική ικανότητα και την επιρροή για να υπαγορεύουν τους όρους. Οι μεσαίες δυνάμεις όπως ο Καναδάς, δεν μπορούν.

Όταν όμως διαπραγματευόμαστε διμερώς με μια ηγεμονική δύναμη, διαπραγματευόμαστε από αδύναμη θέση. Δεχόμαστε ό,τι μας προσφέρεται. Ανταγωνιζόμαστε μεταξύ μας για να είμαστε οι πιο διαλλακτικοί. Αυτό δεν είναι κυριαρχία. Είναι η επίδειξη κυριαρχίας ενώ ταυτόχρονα αποδεχόμαστε την υποταγή.

Σε έναν κόσμο όπου οι μεγάλες δυνάμεις ανταγωνίζονται μεταξύ τους, οι χώρες που βρίσκονται στο μέσο έχουν μια επιλογή: να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για να κερδίσουν την εύνοια των μεγάλων δυνάμεων ή να ενωθούν για να δημιουργήσουν μια τρίτη οδό με αντίκτυπο», τόνισε.

«Τι σημαίνει για τις μεσαίες δυνάμεις να ζουν την πραγματικότητα», ρώτησε στη συνέχεια το ακροατήριο.

«Πρέπει να ζήσουν την αλήθεια και να σταματήσουν να επικαλούνται μία διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες, σαν να λειτουργεί ακόμα όπως διαφημίζεται. Να την ονομάσουμε όπως είναι: ένα σύστημα εντατικοποίησης της αντιπαλότητας μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, όπου οι πιο ισχυρές επιδιώκουν τα συμφέροντά τους χρησιμοποιώντας την οικονομική ολοκλήρωση ως μέσο εξαναγκασμού», δήλωσε ο Carney.

Κλείνοντας, ο Mark Carney δήλωσε πως ο Καναδάς έχει αυτό που θέλει ο κόσμος. «Είμαστε μια ενεργειακή υπερδύναμη. Διαθέτουμε τεράστια αποθέματα κρίσιμων ορυκτών. Έχουμε τον πιο μορφωμένο πληθυσμό στον κόσμο. Τα συνταξιοδοτικά μας ταμεία συγκαταλέγονται μεταξύ των μεγαλύτερων και πιο εξελιγμένων επενδυτών στον κόσμο. Με άλλα λόγια, διαθέτουμε κεφάλαια, ταλέντο… διαθέτουμε επίσης μια κυβέρνηση με τεράστια δημοσιονομική ικανότητα να ενεργεί αποφασιστικά. Και έχουμε τις αξίες στις οποίες πολλοί άλλοι προσβλέπουν.

Ο Καναδάς είναι μια πολυπολιτισμική κοινωνία που λειτουργεί. Ο δημόσιος χώρος μας είναι θορυβώδης, ποικιλόμορφος και ελεύθερος. Οι Καναδοί παραμένουν προσηλωμένοι στη βιωσιμότητα. Είμαστε ένας σταθερός και αξιόπιστος εταίρος σε έναν κόσμο που είναι οτιδήποτε άλλο παρά σταθερός. Ένας εταίρος που χτίζει και εκτιμά τις μακροπρόθεσμες σχέσεις

Και έχουμε και κάτι άλλο. Έχουμε την επίγνωση του τι συμβαίνει και την αποφασιστικότητα να δράσουμε αναλόγως. Κατανοούμε ότι αυτή η ρήξη απαιτεί κάτι περισσότερο από προσαρμογή. Απαιτεί ειλικρίνεια για τον κόσμο όπως είναι.

Γνωρίζουμε ότι η παλιά τάξη πραγμάτων δεν θα επιστρέψει. Δεν πρέπει να τη θρηνούμε. Η νοσταλγία δεν είναι στρατηγική, αλλά πιστεύουμε ότι από τη ρήξη μπορούμε να χτίσουμε κάτι μεγαλύτερο, καλύτερο, ισχυρότερο, πιο δίκαιο. Αυτό είναι το καθήκον των μεσαίων δυνάμεων, των χωρών που έχουν τα περισσότερα να χάσουν και τα περισσότερα να κερδίσουν από μια γνήσια συνεργασία.

Οι ισχυροί έχουν τη δύναμή τους. Αλλά κι εμείς έχουμε κάτι: την ικανότητα να σταματήσουμε να προσποιούμαστε, να ονομάζουμε την πραγματικότητα, να χτίζουμε τη δύναμή μας στο σπίτι μας και να ενεργούμε από κοινού. Αυτή είναι η πορεία που διαλέγει ο Καναδάς. Την επιλέγουμε ανοιχτά και με σιγουριά, και είναι μια πορεία ανοιχτή σε κάθε χώρα που επιθυμεί να την ακολουθήσει μαζί μας».

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ