8 ανησυχητικά στοιχεία για την πυροπροστασία στην Ελλάδα, σύμφωνα με το FireWatch
Ενώ ακόμη ο ορίζοντας παραμένει καθαρός και οι θερμοκρασίες διαχειρίσιμες, απευθυνθήκαμε στον δημοσιογράφο δεδομένων Θανάση Τρομπούκη που έφτιαξε μια εφαρμογή-παρατηρητήριο για τις πυρκαγιές και την πυροπροστασία στη χώρα.
- 15 ΙΟΥΝ 2026
To φαινόμενο El Niño μόλις ξεκίνησε, ενώ οι αυξημένες βροχοπτώσεις του χειμώνα οδήγησαν σε αυξημένη βλάστηση και άρα αυξημένη διαθέσιμη καύσιμη ύλη στο έδαφος. Μακάρι να διαψευστούμε, αλλά όλα δείχνουν ότι δεν θα αργήσει η ώρα που θα σημάνει συναγερμός και όλοι θα διερωτόμαστε με την ίδια ειλικρίνεια για ακόμη μια φορά: Τι συνέβη με την πρόληψη και την πυροπροστασία; Ήταν καθαρισμένα τα οικόπεδα; Πού είναι το κράτος; Τι είχαν κάνει οι δήμοι για να προετοιμαστούν;
Μόνο που αυτή τη φορά, πολίτες και δημοσιογράφοι, θα έχουμε ένα πολύτιμο εργαλείο στα χέρια μας: το FireWatch.
Πρόκειται για μια εφαρμογή-παρατηρητήριο που αξιοποιεί μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης και αντλώντας δεδομένα από δημόσια προσβάσιμες πηγές (όπως το ΚΗΜΔΗΣ, όπου αναρτώνται όλες οι συμβάσεις εκτιμώμενης αξίας άνω των 2.500 €), συγκεντρώνει και κατηγοριοποιεί με απλό και κατανοητό τρόπο όλα τα στοιχεία που σχετίζονται με τις πυρκαγιές και τις ενέργειες για πυροπροστασία.
Είναι ένα έργο (προς το παρόν σε beta version) το οποίο υλοποιήθηκε από τον δημοσιογράφο δεδομένων Θανάσης Τρομπούκης (συνεργάτης στο iMEdD), από «προσωπική ανάγκη, κάθε φορά που ξεσπάει κάποια δασική πυρκαγιά, να απαντήσω στο ερώτημα τι εργασίες είχαν γίνει στη συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή, ποιος τις είχε αναθέσει και ποιος τις είχε εκτελέσει, καθώς επίσης και να έχω εικόνα μιας πυρκαγιάς στον χάρτη ώστε να κατανοήσω βάσει του ανάγλυφου του εδάφους και το σημείο που έχει ξεσπάσει», όπως εξηγεί.
Αυτή ήταν η αφορμή για την ανάπτυξη της εφαρμογή, ενώ η διαδικασία για την υλοποίηση του FireWatch διήρκησε περίπου τρεις μήνες, περισσότερο μέχρι να κατανοήσει το σύστημα των δημοσίων συμβάσεων και να καταφέρει να αντλεί στοιχεία για συμβάσεις που δεν καταγράφονται αμιγώς για πυροπροστασία.
Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό, ειδικά για όποιον ενδιαφέρεται να βρίσκει δεδομένα και αριθμούς πίσω από τις ειδήσεις.
Πιο συγκεκριμένα, το FireWatch χαρτογραφεί την κατάσταση σε πραγματικό χρόνο τόσο σε επίπεδο συμβάντων (αντλώντας στοιχεία από την ιστοσελίδα της Πυροσβεστικής, αλλά και δορυφορικά δεδομένα της ευρωπαϊκής υπηρεσίας Copernicus και της NASA FIRMS), όσο και σε επίπεδο πυροπροστασίας: μέσα στις καρτέλες της εφαρμογής, υπάρχουν οι δημόσιες συμβάσεις του Κράτους και της τοπικής αυτοδιοίκησης ανά την επικράτεια για ενέργειες σχετικές με την πυροπροστασία – κάτι τρομερά πολύτιμο και διαφωτιστικό, αφού αποτυπώνει με ακρίβεια όλο το κομμάτι της πρόληψης ανά δήμο, από τα Μέσα πυρόσβεσης μέχρι τις ενέργειες (π.χ. καθαρισμοί οικοπέδων) που έχουν ολοκληρωθεί προληπτικά.
Ενώ ακόμη ο ορίζοντας παραμένει καθαρός και οι θερμοκρασίες διαχειρίσιμες, απευθυνθήκαμε στον συνάδελφο Θανάση Τρομπούκη, ζητώντας από εκείνον να υπογραμμίσει μερικά (ανησυχητικά) στοιχεία τα οποία εντοπίζει στα δεδομένα του FireWatch.
40% λιγότερες δαπάνες για πυροπροστασία δασών το 2026
Κατά τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 2026, εκτιμάται ότι έχουν δαπανηθεί 104,5 εκατ. € από το κράτος για πρόληψη και αντιμετώπιση δασικών πυρκαγιών, ποσό μειωμένο κατά 46,7% σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2025 και μειωμένο κατά 45,7% σε σύγκριση με το 2024. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι φέτος απαιτούνται λιγότερες αναθέσεις σε ιδιώτες για έργα πυροπροστασίας, επειδή για παράδειγμα οι τοπικοί φορείς καλύπτουν με δικά τους Μέσα τις εργασίες, είτε ότι έχουν καθυστερήσει τα έργα.
Με δεδομένο ότι τον φετινό χειμώνα είχαμε πολλές βροχοπτώσεις, κάτι που σημαίνει ότι ευνοήθηκε ιδιαίτερα η ανάπτυξη βλάστησης στο έδαφος και άρα την αύξηση της διαθέσιμης καύσιμης ύλης, «η συνολική καθυστέρηση στην υλοποίηση των έργων πυροπροστασίας προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία».
Το 40% των δήμων χωρίς καταγεγραμμένη δαπάνη για πυροπροστασία
Όπως παρατηρούμε στην καρτέλα «Χάρτης» του FireWatch, καταγεγραμμένη δαπάνη για πυροπροστασία το 2026 εμφανίζουν οι 197 δήμοι από το σύνολο των 332 όλης της επικράτειας, δηλαδή ενεργές συμβάσεις οι οποίες σχετίζονται με την πρόληψη ή αντιμετώπιση δασικών πυρκαγιών (όπου στις «ενεργές» είναι οι συμβάσεις που είτε υπεγράφησαν το 2026,είτε υπεγράφησαν πριν το 2026 αλλά είχαν ρητή ημερομηνία λήξης του έργου εντός του 2026).
Βέβαια, «δεν γνωρίζουμε ποια έργα πυροπροστασίας εκτελούνται με ιδία Μέσα από τους τοπικούς φορείς, δηλαδή με δικό τους προσωπικό και εξοπλισμό».
Αυξημένη κατά 32% κρατική χρηματοδότηση προς τους δήμους για εργασίες πυροπροστασίας
Είναι θετικό ότι το 2026 έχει αυξηθεί κατά 32%η κρατική χρηματοδότηση προς τους δήμους και συνδέσμους δήμων για εργασίες πυροπροστασίας, σε σχέση με παλαιότερα (συνολικά 50 εκατομ. €). Από αυτό το ποσό, εκτιμάται βάσει της ανάλυσης ότι οι δήμοι έχουν συνάψει συμβάσεις οι οποίες αντιστοιχούν στο 30% της χρηματοδότησης που έχουν λάβει – επαναλαμβάνουμε, συμβάσεις με ιδιώτες (ενδέχεται να έχουν δαπανηθεί περισσότερα χρήματα από τους δήμους σε εργασίες πυροπροστασίας με ιδία Μέσα, τα οποία ωστόσο δεν μπορούν να ταξινομηθούν μέσω του ΚΗΜΔΗΣ).
Πάνω από το 70% των συμβάσεων για πυροπροστασία, με απευθείας αναθέσεις
Εξετάζοντας τις (5.729) δημοσιευμένες συμβάσεις που καλύπτουν τα έτη 2024 έως και σήμερα (καρτέλα «Ανάλυση»), παρατηρούμε ότι σταθερά όλα τα έτη το μεγαλύτερο ποσοστό αυτών χαρακτηρίζονται ως απευθείας αναθέσεις. Μάλιστα, εστιάζοντας στη χρηματική κατανομή όλων των συμβάσεων βλέπουμε ότι οι περισσότερες είναι μεταξύ 25.000-30.000 €, αγγίζουν δηλαδή το επιτρεπόμενο όριο για απευθείας αναθέσεις από την ισχύουσα νομοθεσία. Υπενθυμίζουμε ότι με τον ν.4782/2021 αυξήθηκε το ανώτατο όριο για σύναψη απευθείας αναθέσεων τόσο για τις συμβάσεις προμηθειών και γενικών υπηρεσιών σε 30.000 € (από 20.000 €), όσο και για τις δημόσιες συμβάσεις έργων ή κοινωνικών και άλλων ειδικών υπηρεσιών στα 60.000 € (από 20.000 €).
Την τρέχουσα χρονιά, πάνω από το 70% των 104.5 εκατ. ευρώ (συνολικό ποσό κρατικών δαπανών για πυροπροστασία) έχει δοθεί με απευθείας ανάθεση. Το αντίστοιχο ποσοστό πέρσι ήταν 54%.
«Είναι κατανοητό όποτε υπάρχει ένα έκτακτο γεγονός, να γίνεται απευθείας ανάθεση ώστε να αντιμετωπίζεται όσο το δυνατόν πιο γρήγορα μία επιτακτική ανάγκη. Ωστόσο, οι καθαρισμοί των οικοπέδων, των δασών, οι αντιπυρικές ζώνες κ.ο.κ. δεν αποτελούν έκτακτα γεγονότα – είναι εργασίες οι οποίες πρέπει να επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο. Επομένως, τέτοιο ύψος απευθείας αναθέσεων δεν δικαιολογείται».
Πρωταθλητής στις απευθείας αναθέσεις, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας
Ο φορέας που δαπανά το μεγαλύτερο ποσό για εργασίες πυροπροστασίας παραμένει το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Αναλυτικότερα, από αρχές του έτους το Υπουργείο έχει δαπανήσει πάνω από 68 εκατ. € σε δημόσιες συμβάσεις, με τις εργασίες να αποτιμώνται συνήθως μεταξύ 1-5 εκατ. €, πάλι κατά βάση μέσω απευθείας αναθέσεων (διότι σύμφωνα με τον ν. 998/1979, όπως τροποποιήθηκε με το άρθ. 76 ν. 4876/2021, ορισμένα δασικά έργα παρακάμπτουν τους νόμους των δημόσιων συμβάσεων και μπορούν να ανατεθούν είτε με απευθείας ανάθεση είτε με διαπραγμάτευση χωρίς δημοσίευση).
Κατά κύριο λόγο, το Υπουργείο αναθέτει έργα για καθαρισμούς δασών (μεταξύ των συμβάσεων είναι κι εκείνες που εκτελούνται στο πλαίσιο των ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενων προγραμμάτων Antinero, τα οποία θυμίζουμε ότι έχουν βρεθεί στο στόχαστρο περιβαλλοντικών οργανώσεων και φορέων για παράβαση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας και την καταστροφή οικοτόπων και δασών – έχει κατατεθεί καταγγελία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο της οποία η απόφαση εκκρεμεί).
Η συντριπτική πλειοψηφία των συμβάσεων, εντός της αντιπυρικής περιόδου
Και πότε υπογράφονται και δρομολογούνται όλες αυτές οι δημόσιες συμβάσεις; Αν κοιτάξουμε προσεκτικά τα δεδομένα στην καρτέλα «Ανάλυση», βλέπουμε ότι τόσο κατά τη διάρκεια του 2024 όσο και του 2025, η συντριπτική πλειοψηφία (+75%) υπογράφεται εντός της αντιπυρικής περιόδου (διάστημα μεταξύ του Μαΐου και του Οκτωβρίου), μάλιστα το 50% υπογράφεται τους μήνες του καλοκαιριού και ιδίως τον Ιούλιο – ακόμη μια ένδειξη ότι δεν μαθαίνουμε από τα λάθη μας, παραγνωρίζοντας τη σημασία της πρόληψης και του στρατηγικού σχεδιασμού.
Πιο συνηθισμένη υπηρεσία για πυροπροστασία, η εκκαθάριση από αγριόχορτα
Πηγαίνοντας στην καρτέλα «Ανάλυση», έχουμε επιπλέον πληροφορίες για το ακριβές περιεχόμενο των ενεργών συμβάσεων πυροπροστασίας. Τα πιο συχνά αντικείμενα των συμβάσεων ανά την επικράτεια το διάστημα 2024-2026 (βάσει CPV=Common Procurement Vocabulary, του κωδικού όπου περιγράφεται η εργασία την οποία αναθέτει ο εκάστοτε φορέας) είναι οι υπηρεσίες εκκαθάρισης από αγριόχορτα (25%), εργασίες πυροπροστασίας (13%), κλάδεμα δέντρων και θάμνων (12%), οχήματα για τις υπηρεσίες εκτάκτου ανάγκης (11%) και πυροσβεστικός εξοπλισμός (8%).
2.410 στρέμματα καμένης έκτασης από αρχές του έτους
Σύμφωνα με τον χάρτη με τις δασικές πυρκαγιές και τις καμένες εκτάσεις του FireWatch, όπως προκύπτουν από την ευρωπαϊκή υπηρεσία Copernicus EFFIS, από αρχές του έτους έχουν καταγραφεί 29 συμβάντα και 2.410 στρέμματα καμένης έκτασης, τη στιγμή που το αντίστοιχο διάστημα του 2025 είχαν καταγραφεί
62 συμβάντα και 17.310 στρέμματα (δηλαδή, 53% λιγότερα συμβάντα και 86% λιγότερες καμένες εκτάσεις).
Εντούτοις, δεν υπάρχει περιθώριο για εφησυχασμό.
Όπως επισημαίνει ο Θανάσης Τρομπούκης, «εάν επιβεβαιωθούν πράγματι οι προβλέψεις για νέο El Niño το τρέχον έτος, θα έρθουμε αντιμέτωποι με ένα ιδιαίτερα ζεστό καλοκαίρι, και την προηγούμενη φορά που είχαμε El Niño (2023, 2024) καταγράφηκε ρεκόρ σε πλήθος συνεχόμενων ημερών καύσωνα (15 και 16 ημέρες, αντίστοιχα), οι οποίοι είχαν χαρακτηρίσει ως οι χειρότεροι καύσωνες στη σύγχρονη μετεωρολογική ιστορία», με καταστροφικό αποτύπωμα: το 2023 είχαν καεί 1.7 εκατ στρέμματα και το 2024 είχαν καεί 480.000 στρέμματα.
Για να καταλάβουμε το μέγεθος της καταστροφής, αρκεί να σκεφτούμε ότι η διάμεση έκταση που καίγεται ετησίως (από το 2010 έως και το 2024) ανέρχεται σε 213.000 στρέμματα.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.