Από την Κοπεγχάγη στο Μέλλον της Ανθρωπότητας. Πόσο αισιόδοξοι πρέπει να είμαστε;
- 7 ΜΑΙ 2026
Μπορεί πλέον να διανύουμε τον Μάιο, (αν και οι πρώτες μέρες του θύμισαν σίγουρα βαρύ χειμώνα) όμως είναι γνωστό σε όλους πως ο Μάρτιος αποτελεί παραδοσιακά τον κατεξοχήν μήνα των φεστιβάλ ντοκιμαντέρ στην Ευρώπη. Αν αυτό δεν σας είναι τόσο γνωστό και κυρίως αν είστε λάτρεις του συγκεκριμένου κινηματογραφικού είδους τότε, μετά το πάντα αγαπημένο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ της Θεσσαλονίκης, ίσως πρέπει να αρχίσετε από τώρα να ψάχνετε αεροπορικά εισιτήρια για την επόμενη χρονιά.
Ο προορισμός; Το CPH:DOX, δηλαδή το Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ της Κοπεγχάγης, το οποίο κάθε χρόνο από τα μέσα μέχρι τα τέλη Μαρτίου μεταμορφώνει την ήδη πανέμορφη πρωτεύουσα της Δανίας στο πιο τολμηρό σημείο συνάντησης της κινηματογραφικής τέχνης, της τεχνολογίας και του κοινωνικού ακτιβισμού.
Στην φετινή, 23η έκδοση του, δεν περιορίστηκε στην απλή καταγραφή της πραγματικότητας, αλλά επιχείρησε να την ερμηνεύσει μέσα από πολλαπλά και συχνά αντικρουόμενα πρίσματα. Από το συγκλονιστικό ντοκιμαντέρ MARIINKA του Pieter-Jan De Pue για τον πόλεμο στην Ουκρανία, στην πρεμιέρα του φεστιβάλ, στη διαδραστική έκθεση INTER:ACTIVE με τίτλο HYPERVIGILANCE που ανέδειξε πώς η ψηφιακή επιτήρηση έχει γίνει μέρος της καθημερινότητάς μας, παρουσιάζοντας έργα εικονικής και εκτεταμένης πραγματικότητας (VR- XR) που τοποθετούσαν τον θεατή στη θέση του παρακολουθούμενου, με τη συμμετοχή μάλιστα της Κάκιας Κωνσταντινάκη, Onassis AiR Fellow, και του Pierre-Christophe Gam με το έργο του Sanctuary of Dreams που γνωρίσαμε στα Plasmata 3.
Μέχρι το ντοκιμαντέρ The AI Doc: Or How I Became an Apocaloptimist των Daniel Roher και Charlie Tyrell που για πρώτη φορά κάθισαν στο ίδιο τραπέζι για να συνομιλήσουν με τoυς αρχιτέκτονες της τεχνητής νοημοσύνης μεταξύ αυτών ο CEO της OpenAI (δημιουργός του ChatGPT) Sam Altman, ο Demis Hassabis της Google DeepMind και ο Dario Amodei της Anthropic, ενώ την εξίσωση συμπληρώνουν οι προειδοποιήσεις κορυφαίων στοχαστών όπως ο ιστορικός Yuval Noah Harari και ο «νονός» της βαθιάς μάθησης Yoshua Bengio, δημιουργώντας έναν καθηλωτικό διάλογο που ακροβατεί ανάμεσα στην ουτοπία και την καταστροφή.
Μέσα σε αυτό το κλίμα ανησυχίας αλλά και δημιουργικής εξερεύνησης που κυριάρχησε στο CPH:DOX, είχαμε την ευκαιρία να συνομιλήσουμε πριν από λίγες μέρες με έναν εκ των δημιουργών της ταινίας, τον σκηνοθέτη Charlie Tyrell.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο Tyrell μας βάζει στα παρασκήνια αυτού του «αποκαλοπτιμιστικού» ταξιδιού, μιλά για τις δυσκολίες να βρεθεί απέναντι στους γίγαντες της τεχνολογίας και εξηγεί γιατί, τελικά, η μεγαλύτερη ελπίδα απέναντι στις μηχανές κρύβεται στην ίδια την ανθρώπινη εμπειρία.
“Apocaloptimism” και AI: Μια Συζήτηση με τον Σκηνοθέτη Charlie Tyrell
Charlie, εσύ και ο Daniel καταφέρατε να καθίσετε στο ίδιο τραπέζι με μερικά από τα μεγαλύτερα «κεφάλια» στον χώρο του AI αυτή τη στιγμή, από τον Sam Altman και τον Demis Hassabis μέχρι σφοδρούς επικριτές. Με δεδομένους τους φρενήρεις ρυθμούς και τα δρακόντεια μέτρα ασφαλείας αυτής της βιομηχανίας, πόσο μεγάλο «μανίκι» ήταν πρακτικά το να κλείσετε αυτά τα πρόσωπα;
Τα περισσότερα εύσημα για αυτό πάνε στον παραγωγό της ταινίας, τον Ted Tremper. Ο Ted κατάφερε να στήσει αριστοτεχνικά μια στρατηγική που, χοντρικά, περιλάμβανε δύο λίστες: μία με τα άτομα που θα μιλούσαν στην ταινία, και μία για γενική επικοινωνία και συμβουλές. Όταν, λοιπόν, προσέγγιζε αυτούς τους tech ηγέτες, «πάταγε» αρκετά πάνω στο fomo, γιατί οι άνθρωποι σε αυτή τη βιομηχανία παρακολουθούν μανιωδώς τι κάνουν οι ανταγωνιστές τους.
Το πλασάρισμά του ήταν κάπως έτσι: «Αν μας ρίξετε άκυρο, κανένα πρόβλημα, αλλά χάνετε την ευκαιρία να μιλήσετε οι ίδιοι για τη δουλειά σας, την ώρα που όλοι οι υπόλοιποι θα είναι στην ταινία και θα μιλούν για αυτήν την τεχνολογία».
Ήταν ζόρικο και μας πήρε πάνω από έναν χρόνο, μάλλον γύρω στους 10 με 14 μήνες, για να κλείσουμε τον οποιονδήποτε. Ο Demis (Hassabis) ήταν ο πρώτος που είπε το «ναι», γεγονός που έκανε πιο εύκολη την προσέγγιση των υπολοίπων. Κάποια στιγμή μάλιστα είχαμε κλείσει, μέσω τρίτων, και τον Elon Musk, προτού αρχίσει να τρέχει με χίλια άλλα πράγματα.
Καταπιάνεστε με την πιο αιχμηρή ψηφιακή τεχνολογία, κι όμως το ντοκιμαντέρ βγάζει μια έντονα απτή, «χειροποίητη» αίσθηση. Ήταν η επιλογή αυτού του «οργανωμένα ακατάστατου» αναλογικού στιλ μια δική σας, σκόπιμη ψυχολογική επανάσταση ενάντια στο ψηφιακό θέμα της ταινίας;
Λίγο και από τα δύο. Ο τρόπος που εκφράζεσαι οπτικά στο σινεμά είναι η υπογραφή σου – και οι υπογραφές είναι από τη φύση τους κάτι αναλογικό. Τόσο ο Daniel όσο και εγώ είμαστε κατεξοχήν οπτικοί τύποι. Ο Daniel σκιτσάρει συνέχεια στα σημειωματάριά του, κάτι που μας έδωσε το τέλειο πάτημα για να μπούμε στον τρόπο που σκέφτεται. Το δικό μου background είναι το mixed media και το stop-motion animation, το οποίο μας πρόσφερε έναν υπέροχο τρόπο για να χτίσουμε αυτό το «καθαρτήριο», τον χώρο όπου ο Daniel εγκλωβίζεται στον κόσμο του AI.
Το κάναμε αυτό απόλυτα συνειδητά για να πάμε κόντρα στο ρεύμα του AI. Η τεχνητή νοημοσύνη φτιάχνει αυτές τις λείες, αψεγάδιαστες, γυαλιστερές εικόνες, όπου τα πάντα δείχνουν υπερβολικά λαμπερά, σαν να βλέπεις μέσα από acid trip. Εμείς θέλαμε η εικόνα μας να είναι πιο τραχιά, να έχει τα ψεγάδια και τα λάθη της, ακριβώς επειδή είναι φτιαγμένη από ανθρώπινα χέρια.
Ζούμε μια βαθιά κρίση εμπιστοσύνης, όπου στο ίντερνετ είναι πλέον τρομερά δύσκολο να ξεχωρίσεις τι είναι αληθινό και τι κατασκευασμένο. Ως ντοκιμαντερίστας, που η δουλειά σου είναι να κυνηγάς την αλήθεια, ένιωσες ότι αυτή η νέα πραγματικότητα σου προσθέτει ένα επιπλέον βάρος ευθύνης;
Τι φοβερή ερώτηση… Ναι, απόλυτα. Το παράδοξο με το AI είναι ότι φαίνεται να τα έβαλε πρώτα με τις τέχνες. Αυτό που με τρελαίνει είναι ότι το AI εκπαιδεύεται πάνω σε δεδομένα (data), και εμείς έχουμε την ψευδαίσθηση ότι τα δεδομένα είναι η απόλυτη, αντικειμενική αλήθεια. Όμως, κάποια δεδομένα είναι απλώς λάθος και όταν αυτά τα γιγαντιαία γλωσσικά μοντέλα «φάνε» ένα λάθος στοιχείο, μπορεί να τα κάνει όλα μαντάρα.
Έχουμε μάθει ότι οι ψηφιακές πλατφόρμες μας δίνουν τη σωστή απάντηση –όπως ένα κομπιουτεράκι– οπότε όταν το generative AI μάς πετάει εικόνες ή πληροφορίες, υποθέτουμε ότι ισχύουν επειδή βγήκαν από υπολογιστή. Όμως, στο ντοκιμαντέρ ξέρεις ότι υπάρχουν άπειρες εκδοχές της αλήθειας, ανάλογα με την οπτική γωνία, τις κοινότητες ή τις κουλτούρες. Το να παλεύεις με μια μηχανή για το ποιος ορίζει την αλήθεια, είναι σκέτος εφιάλτης για έναν σκηνοθέτη.
Η ταινία πατάει πάνω στο δίπολο ανάμεσα στην αυξανόμενη νοημοσύνη και την ανθρώπινη σοφία. Έχοντας μιλήσει με τόσους ειδικούς, πόσο πιστεύεις τελικά ότι εμείς οι άνθρωποι έχουμε τη σοφία να κουμαντάρουμε υπεύθυνα αυτό το θηρίο;
Χωρίς αμφιβολία, οι άνθρωποι έχουν και τη σοφία και την ικανότητα να το κάνουν σωστά. Έχουμε κάνει θαύματα στο παρελθόν και έχουμε σώσει τους εαυτούς μας άπειρες φορές. Αν δεν το πίστευα αυτό, δεν θα έβρισκα κανένα νόημα στο να υπάρχουμε.
Παρόλα αυτά, το να κάνουμε αυτή τη σοφία πράξη θα είναι απίστευτα δύσκολο, θα θέλει οργάνωση και μια συλλογική πίστη ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε. Η πίστη μου στην ανθρωπότητα πηγαινοέρχεται: τις σκοτεινές, κυνικές μέρες λέω «αποκλείεται να τη γλιτώσουμε». Όμως, το πρώτο βήμα είναι να αρνηθούμε να πιστέψουμε ότι όλα θα πάνε αναγκαστικά κατά διαόλου.
Ο συναισθηματικός πυρήνας του φιλμ είναι το άγχος του Daniel ως μέλλοντα πατέρα για τον κόσμο που θα παραδώσει. Όμως, περιμένατε κι εσείς παιδί κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων! Πώς σας βοήθησε το ότι βρισκόσασταν ακριβώς στην ίδια φάση ζωής να διαχειριστείτε αυτή την αχανή συζήτηση;
Ο γιος μου είναι μόλις μία εβδομάδα μικρότερος από τον γιο του Daniel (σσ: συν-σκηνοθετης του ντοκιμαντέρ), οπότε ναι, ήμασταν ακριβώς στην ίδια φάση. Σίγουρα με έκανε να πατάω πιο γερά στη γη. Μέχρι πρότινος, ζούσες σκεπτόμενος πώς θα τα βγάλεις πέρα στα δικά σου χρόνια σε αυτόν τον πλανήτη.
Όταν κάνεις παιδί, ξαφνικά πρέπει να σκεφτείς και τον χρόνο που θα υπάρξει εκείνο μετά από σένα. Η πρώτη σου έννοια είναι τι κόσμο θα του αφήσεις. Ξέραμε ότι το να βάλουμε την προσωπική μας ζωή μπροστά ίσως να μην «κούμπωνε» σε όλους τους θεατές, αλλά τελικά ήταν ο πιο ειλικρινής, ο πιο αυθεντικός τρόπος για να πούμε αυτή την ιστορία. Μας έδωσε την ευκαιρία να βάλουμε συναίσθημα σε ένα θέμα –αυτό των αλγορίθμων και των δεδομένων– που από μόνο του είναι εντελώς ψυχρό.
«Αποκαλοπτιμιστής» (Apocaloptimist) λοιπόν. Μετά από όλο αυτό το ταξίδι, πού βρίσκεσαι εσύ σήμερα; Τελικά, το AI θα μας αφανίσει, ή έχεις βρει την ισορροπία ανάμεσα στην ελπίδα και τον τρόμο;
Ο αποκαλοπτιμισμός σημαίνει ακριβώς ότι δεν διαλέγεις στρατόπεδο. Δεν είναι άσπρο ή μαύρο, είναι και τα δύο ταυτόχρονα. Το στοίχημα για εμάς είναι να καλλιεργήσουμε τα καλά και να βάλουμε «φρένο» στα κακά. Όπως κάθε τεχνολογία, για κάθε καλό που φέρνει, μπορεί να κάνει και κάτι ολέθριο. Με ένα μαχαίρι κουζίνας μπορείς να κόψεις τα λαχανικά σου, αλλά ο Michael Myers μπορεί να κάνει και πολύ πιο σκοτεινά πράγματα με αυτό. Δεν επιτρέπεται να καθόμαστε αναπαυτικά και να λέμε «έλα μωρέ, θα βρει τον δρόμο του».
Εμείς πρέπει να του τον δείξουμε. Οπότε ναι, είμαι Αποκαλοπτιμιστής. Έχω μέρες που βλέπω παντού την καταστροφή, και άλλες που είμαι φουλ αισιόδοξος. Πάντα θα είναι σαν εκκρεμές, το μυστικό είναι να μην αφήνουμε αυτό το εκκρεμές να ξεφεύγει πολύ στα άκρα, ώστε να μπορέσουμε να περπατήσουμε σε αυτό το τεντωμένο σκοινί και να βγούμε κερδισμένοι.
Το ντοκιμαντέρ κυκλοφόρησε στις αμερικανικές αίθουσες στα τέλη Μαρτίου 2026 από τη Focus Features.
Η ελληνική παρουσία στο φεστιβάλ ενισχύθηκε σημαντικά από την Επίσημη Ελληνική Αποστολή που οργάνωσε το ΕΚΚΟΜΕΔ (μέσω της διεύθυνσης Hellas Film) από τις 16 έως τις 19 Μαρτίου 2026, δίνοντας την ευκαιρία σε Έλληνες παραγωγούς με επιλεγμένα projects σε στάδιο ανάπτυξης να συμμετάσχουν στο CPH:FORUM για δικτύωση, αναζήτηση διανομής και διεθνείς συμπαραγωγές.
Παράλληλα, έντονο ελληνικό αποτύπωμα άφησε η απονομή του βραβείου Onassis ONX στο project STILL POINT, TURNING WORLD των Ben Joseph Andrews και Emma Roberts από το τμήμα CPH:LAB. Μέσω του βραβείου, το Onassis ONX, η πλατφόρμα για την τέχνη και τις προηγμένες τεχνολογίες του Onassis Culture, προσέφερε στους νικητές συμβουλευτική και πρόσβαση στο νέο ONX studio στο Onassis Ready στην Αθήνα, γεγονός που αναδεικνύει την ελληνική πρωτεύουσα σε σημαντικό κόμβο νέων τεχνολογιών και immersive media.
Και επειδή ο επόμενος Μάρτιος αργεί ακόμα, δεν χρειάζεται να περιμένετε τόσο για να πάρετε μια γεύση από το μέλλον. Είναι μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να περάσετε από το Onassis Ready, από τις 21 έως τις 24 Μαΐου, όπου φιλοξενείται η πρώτη έκθεση εμβυθιστικής τέχνης ONX Showcase του Onassis ONX, φέρνοντας αέρα Νέας Υόρκης και φυσικά, Κοπεγχάγης κατευθείαν στην καρδιά της Αθήνας. Περισσότερες πληροφορίες εδώ: https://www.onassis.org/whats-on/onx-showcase-athens-2026.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.