Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης: Ο μοναδικός οδηγός που θα χρειαστείς

Από μεγάλους και μεγάλες δημιουργούς του παγκόσμιου κινηματογράφου και πολυβραβευμένες πρεμιέρες, μέχρι πειραματικές αναζητήσεις, cult ταινίες τρόμου και απρόσμενες ανακαλύψεις, το 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης επιστρέφει από τις 5 έως τις 15 Νοεμβρίου με ένα πολυσυλλεκτικό πρόγραμμα.

Ανάμεσα στις 258 ταινίες του φετινού Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, ξεχωρίσαμε με πολλή δυσκολία αυτές που πρέπει σίγουρα να διεκδικήσουν θέση στο κινηματογραφικό σου ημερολόγιο.

Η επιστροφή των μεγάλων

Ο Hirokazu Kore-eda, ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του σύγχρονου ιαπωνικού κινηματογράφου επιστρέφει με το Sheep in the Box, μια ιστορία επιστημονικής φαντασίας που συνομιλεί με τις διαχρονικές του θεματικές γύρω από την οικογένεια, το πένθος και τους δεσμούς που μας καθορίζουν. Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα ζευγάρι που, έχοντας χάσει το παιδί του, αποφασίζει να το αντικαταστήσει με ένα ανθρωποειδές ρομπότ. Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα για τον σκηνοθέτη των Shoplifters και Monster, που ανέκαθεν εξερευνούσε τα όρια της συγγένειας και της ανθρώπινης οικειότητας.

Ο Fatih Akin στρέφεται στον μεταφυσικό ρομαντισμό με το Ghost Song, μια ιστορία αγάπης που συνεχίζεται πέρα από τον θάνατο, ενώ το ισπανικό δημιουργικό δίδυμο Los Javis, οι Javier Calvo και Javier Ambrossi των Veneno και La Mesías, καταπιάνεται με την queer ταυτότητα και την ιστορική μνήμη στο La Bola Negra, αντλώντας έμπνευση από ένα ημιτελές έργο του Federico García Lorca. Ο James Gray, πάλι, γυρίζει στις σκοτεινές όψεις του αμερικανικού ονείρου με το Paper Tiger, ένα οικογενειακό θρίλερ με πρωταγωνιστές τους Adam Driver, Scarlett Johansson και Miles Teller.

Πολύ ξεχωριστή θέση στο πρόγραμμα κατέχει και το Tender Loving Care του Mike Leigh, μιας που, όπως ίδιος ο σπουδαίος Βρετανός δημιουργός των Secrets & Lies, Vera Drake και Another Year έχει δηλώσει, θα είναι πιθανώς η τελευταία ταινία του. Με τη χαρακτηριστική του διεισδυτική ματιά στην καθημερινότητα της βρετανικής εργατικής και μεσαίας τάξης, ο Leigh εξερευνά εδώ την έννοια της φροντίδας σε μια κοινωνία που συχνά εξαντλεί εκείνους που την προσφέρουν. Η ταινία έρχεται στη Θεσσαλονίκη έχοντας αποσπάσει τρεις σημαντικές διακρίσεις στο Φεστιβάλ του Σαν Σεμπαστιάν, μεταξύ των οποίων το Χρυσό Κοχύλι Καλύτερης Ταινίας.

Ο Arthur Harari, που συνυπέγραψε με τη Justine Triet το βραβευμένο με Όσκαρ σενάριο του Anatomy of a Fall και σκηνοθέτησε το εξαιρετικό Onoda: 10,000 Nights in the Jungle, επιστρέφει με το The Unknown (L’Inconnue), ένα αινιγματικό ψυχολογικό θρίλερ με πρωταγωνιστές τους Léa Seydoux και Niels Schneider. Η ιστορία ακολουθεί έναν Παριζιάνο φωτογράφο που, έπειτα από μια ερωτική συνάντηση με μια μυστηριώδη γυναίκα, ξυπνά παγιδευμένος στο σώμα της. Μέσα από αυτό το παράδοξο εύρημα, ο Harari εξερευνά ζητήματα ταυτότητας, επιθυμίας και αυτοδιάθεσης, θολώνοντας τα όρια ανάμεσα στο πραγματικό και το υπερφυσικό. Η ταινία έκανε πρεμιέρα στο διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ Καννών, ξεχωρίζοντας για την τολμηρή αφηγηματική της προσέγγιση και τη μεταφυσική της ατμόσφαιρα.

Η Laura Mulvey και η επανάσταση του κινηματογραφικού βλέμματος

Το Riddles of the Sphinx της Laura Mulvey

Μία από τις σημαντικότερες παρουσίες της φετινής διοργάνωσης είναι αναμφίβολα η Laura Mulvey, η Βρετανίδα θεωρητικός, σκηνοθέτρια και ακαδημαϊκός που άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την κινηματογραφική εικόνα.

Με το εμβληματικό δοκίμιό της Visual Pleasure and Narrative Cinema διατύπωσε τη θεωρία του ανδρικού βλέμματος (male gaze), αναλύοντας πώς το κλασικό Χόλιγουντ τοποθετούσε συστηματικά τη γυναίκα στη θέση του αντικειμένου της επιθυμίας και τον άνδρα στη θέση εκείνου που κοιτάζει. Οι ιδέες της επηρέασαν καθοριστικά τη φεμινιστική κινηματογραφική θεωρία, αλλά και τον ευρύτερο διάλογο γύρω από την αναπαράσταση, την εξουσία και τη σεξουαλικότητα στην οθόνη. Παράλληλα με το θεωρητικό της έργο, η Mulvey ανέπτυξε μια σημαντική πειραματική φιλμογραφία, κυρίως σε συνεργασία με τον Peter Wollen, επιχειρώντας να αμφισβητήσει μέσα από την ίδια την κινηματογραφική φόρμα τις συμβάσεις που ανέλυε στα κείμενά της.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Riddles of the Sphinx που προβάλλεται στο Φεστιβάλ – μία ριζοσπαστική εξερεύνηση της μητρότητας και της γυναικείας εμπειρίας, με τις χαρακτηριστικές κυκλικές κινήσεις της κάμερας 360 μοιρών να ανατρέπουν τις παραδοσιακές αφηγηματικές συμβάσεις. Η Mulvey θα βρεθεί στη Θεσσαλονίκη για μια ανοιχτή συζήτηση με το κοινό, προσφέροντας μια σπάνια ευκαιρία επαφής με μία από τις πιο επιδραστικές μορφές της σύγχρονης κινηματογραφικής σκέψης.

Με αγάπη, από το Sundance

Το If I Go Will They Miss Me, μεγάλου μήκους ντεμπούτο του Walter Thompson-Hernández, μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη την ομώνυμη μικρού μήκους ταινία του, αφηγούμενο την ιστορία ενός δωδεκάχρονου αγοριού στο Νότιο Λος Άντζελες που προσπαθεί να επανασυνδεθεί με τον πατέρα του. Με στοιχεία μαγικού ρεαλισμού και ονειρικές εικόνες, εξερευνά την πατρότητα, την οικογενειακή κληρονομιά και την ανάγκη του ανήκειν.

Στο ίδιο διαγωνιστικό τμήμα NEXT του Sundance έκανε πρεμιέρα και το The Incomer του Louis Paxton, αποσπώντας μάλιστα το βραβείο NEXT Innovator. Ευρηματική, εκκεντρική κωμωδία που συνδυάζει τη σκωτσέζικη λαογραφία, το παράλογο χιούμορ και το animation, με πρωταγωνιστές τους Domhnall Gleeson και Gayle Rankin. Η ιστορία εκτυλίσσεται σε ένα απομονωμένο νησί, όπου δύο αδέλφια ζουν μακριά από τον σύγχρονο κόσμο, μέχρι την άφιξη ενός κρατικού υπαλλήλου που αναλαμβάνει να τα μεταφέρει στην ηπειρωτική χώρα.

Ο Oliver Laxe μάς ταξιδεύει στην έρημο

Walkabout

Μετά το εκστατικό Sirāt, ο Oliver Laxe έρχεται στη Θεσσαλονίκη επιμελούμενος το αφιέρωμα Καλώς Ήρθατε στην Έρημο, μια κινηματογραφική περιπλάνηση σε τοπία όπου η φυσική απομόνωση γίνεται συχνά καθρέφτης της ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης.

Οι επιλογές του είναι όλες μία και μία, εάν πρέπει ωστόσο να σταχυολογηθούν κάποιες, ας πάμε με δύο εμβληματικά έργα του 1971: το Walkabout του Nicolas Roeg, μια ποιητική και βαθιά ανησυχητική ιστορία επιβίωσης και πολιτισμικής σύγκρουσης στην αυστραλιανή έρημο, και το Wake in Fright του Ted Kotcheff, ένα από τα σημαντικότερα φιλμ του αυστραλιανού κινηματογραφικού Νέου Κύματος, που μετατρέπει την επαρχιακή ενδοχώρα σε έναν ασφυκτικό εφιάλτη τοξικής αρρενωπότητας, αλκοόλ και βίας.

Το αγαπημένο μας, μάλλον, αφιέρωμα του φετινού Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης όμως, είναι αυτό στον Νίκο Γραμματικό που θα τιμηθεί με τον Χρυσό Αλέξανδρο για το σύνολο της προσφοράς του, παρουσιάζοντας ένα μεγάλο αφιέρωμα στη φιλμογραφία του. Ξέρεις ή έχεις δει ήδη Βασιλιά και Απόντες – αν όχι ήρθε η ώρα – εμείς θα βάλουμε όμως ένα τεράστιο αστερίσκο στη λιγότερο γνωστή Κλειστή Στροφή, το μεγάλου μήκους σκηνοθετικό του ντεμπούτο που ακολουθεί έναν νεαρό κλέφτη αυτοκινήτων στον κόσμο του εγκλήματος, της μοναξιάς και των αδιέξοδων ανθρώπινων σχέσεων. Με πρωταγωνιστές τους Γιώργο Νινιό, Μηνά Χατζησάββα, Αλεξάνδρα Σακελλαροπούλου και έναν νουάρ Πειραιά, η ταινία αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της ωμής, ρεαλιστικής κινηματογραφικής ματιάς του Γραμματικού, που έμελλε να σημαδέψει το ελληνικό σινεμά της δεκαετίας του 1990.

Animation, πειραματισμός, κινηματογραφικοί εφιάλτες

Colony

Πώς διαχειρίζεται ένα παιδί τη στιγμή που συνειδητοποιεί ότι ο γονιός που κάποτε φάνταζε παντοδύναμος χρειάζεται πλέον τη δική του προστασία; Αυτό το επώδυνο πέρασμα από την παιδική ηλικία στην ενηλικίωση εξερευνά το Tangles, ένα ασπρόμαυρο animation για ενήλικο κοινό, βασισμένο στο αυτοβιογραφικό graphic novel της Sarah Leavitt. Η ιστορία μάς μεταφέρει στη δεκαετία του 1990 και ακολουθεί τη Σάρα, μια νεαρή εικονογράφο που εγκαταλείπει την οικογενειακή εστία για να αναζητήσει την ανεξαρτησία της στο Σαν Φρανσίσκο. Η πρώτη της δουλειά, οι ερωτικές ανακαλύψεις και η προοπτική μιας συναρπαστικής νέας ζωής διακόπτονται όταν η μητέρα της εμφανίζει συμπτώματα Αλτσχάιμερ. Με τον Seth Rogen στην παραγωγή, η ταινία της Leah Nelson αξιοποιεί τις εκφραστικές δυνατότητες του animation για να αποδώσει τη μνήμη, την απώλεια και τη συναισθηματική πολυπλοκότητα της φροντίδας.

Από την άλλη, οι Χιλιανοί δημιουργοί Cristóbal León και Joaquín Cociña, γνωστοί για το ανατριχιαστικό stop-motion The Wolf House, επιστρέφουν με το Donkey Princess, μια ακόμη απόπειρα να μετατρέψουν την τεχνική του animation σε έναν παράξενο, σκοτεινό κινηματογραφικό κόσμο. Ο Νοτιοκορεάτης Yeon Sang-ho, σκηνοθέτης του Train to Busan, παρουσιάζει το Colony που θα τρέξουμε να δούμε στο μεταμεσονύκτιο πρόγραμμα, ενώ ο Ταϊλανδός Phuttiphong Aroonpheng του Manta Ray επιστρέφει με το Burning Giants, ένα έργο που κινείται στην περιοχή του υπνωτιστικού, παραισθητικού slow cinema από αυτά που παραδίδει με συνέπεια η Ταϊλάνδη εδώ και περίπου δύο δεκαετίες.

Για τους φίλους του τρόμου, το αφιέρωμα Balkan Horror/Βαλκανικού Τρόμου προσφέρει μια διαφορετική ματιά στην ιστορία του είδους, με ταινίες που αξιοποιούν τους τοπικούς μύθους, τα συλλογικά τραύματα και τη βαλκανική κινηματογραφική παράδοση. Μη χάσεις το T.T. Syndrome του Dejan Zečević, ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα του σερβικού slasher.

Από τις Κάννες και τη Βενετία στη Θεσσαλονίκη

Woman Unknown

Το φεστιβάλ ανοίγει με τον Μινώταυρο του Andrey Zvyagintsev των Leviathan και Loveless, ο οποίος επιστρέφει με μια ταινία που απέσπασε το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής στο Φεστιβάλ Καννών. Η διοργάνωση ολοκληρώνεται με το Woman Unknown της May el-Toukhy, που κατέκτησε τον Χρυσό Λέοντα στη Βενετία, μαζί με το βραβείο ερμηνείας για τη Mathilde Arcel.

Από το ίδιο φεστιβαλικό κύκλωμα παίζει και το Coward του Lukas Dhont, δημιουργού των Girl και Close. Με φόντο τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η ταινία εξερευνά την αρρενωπότητα, την επιθυμία και τη δυνατότητα της τρυφερότητας μέσα στη φρίκη του πολέμου, με τους πρωταγωνιστές Emmanuel Macchia και Valentin Campagne να έχουν τιμηθεί με το Βραβείο Ανδρικής Ερμηνείας στις Κάννες.

Δεν παραλείπουμε και το DAU του Ilya Khrzhanovsky, συμπληρώνοντας μια κινηματογραφική διαδρομή που εκτείνεται από το κοινωνικό δράμα και το ιστορικό σινεμά μέχρι τις πλέον αντισυμβατικές μορφές αφήγησης.

Η άφιξη του ελληνικού σινεμά

Ελληνικές ταινίες με φεστιβαλική πορεία, διαφορετικές κινηματογραφικές προσεγγίσεις, ένα πολυδιάστατο ελληνικό σινεμά στο σήμερα

Η Ζακλίν Λέντζου, μετά το Σελήνη, 66 Ερωτήσεις, επιστρέφει με το Μια Μέρα στη Ζωή της Τζο: Κεφάλαιο Φαίδρα, μια ιστορία εφηβικής αφύπνισης με αφετηρία τη δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου και τα γεγονότα του Δεκεμβρίου του 2008, που απέσπασε δύο διακρίσεις στη Βενετία: το Βραβείο Σκηνοθεσίας στο τμήμα Orizzonti και το ανεξάρτητο βραβείο Edipo Re.

Ο Ευθύμης Kosemund-Σανίδης παρουσιάζει το Ένας Ολόκληρος Άνθρωπος Σχεδόν, το μεγάλου μήκους ντεμπούτο του, που τιμήθηκε με το Βραβείο Σκηνοθεσίας στο διαγωνιστικό Proxima του Κάρλοβι Βάρι, ένα ατμοσφαιρικό δράμα για την οικογενειακή αποξένωση και την αναζήτηση ταυτότητας σε ένα απομονωμένο νησί.

Από το τμήμα Ένα Κάποιο Βλέμμα των Καννών έρχεται ο Τιτανικός Ωκεανός, το πολυαναμενόμενο ντεμπούτο της Κωνσταντίνας Κοτζαμάνη, μια ονειρική ιστορία ενηλικίωσης στον παράξενο κόσμο μιας ιαπωνικής σχολής επαγγελματιών γοργόνων.

Στο Meet the Neighbors+ συμμετέχει το Ξανασταυρώνεται του Θοδωρή Παπαδουλάκη, μια δυστοπική επανερμηνεία του έργου του Νίκου Καζαντζάκη, που μεταφέρει τη διαχρονική του προβληματική γύρω από την πίστη, την καταπίεση και την κοινωνική αδικία σε ένα αυταρχικό μέλλον.

Και ελληνικό animation! Η Σταχομαζώχτρα του Παναγιώτη Ράππα, μια ταινία animation βασισμένη στο έργο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, αναβιώνει την ατμόσφαιρα της ελληνικής λογοτεχνικής παράδοσης μέσα από μια χριστουγεννιάτικη ιστορία φτώχειας, αλληλεγγύης και ανθρώπινης αξιοπρέπειας.