Nathan Fielder: Ένας κοινωνιολόγος φαρσέρ (και μελλοντικός οσκαρούχος;)

Είναι τέλη Ιανουαρίου του 2024 και ο Christopher Nolan έχει δεχτεί να συντονίσει μια συζήτηση με το κοινό μετά την προβολή της τηλεοπτικής σειράς The Curse. Στα αριστερά του κάθονται οι Benny Safdie και Nathan Fielder, δημιουργοί της σειράς στην οποία πρωταγωνιστούν μαζί με την Emma Stone. «Πώς είναι για σένα, Nathan, να περνάς από…» ξεκινά ο Nolan, προτού σταματήσει για μία στιγμή. «Βασικά, δεν ξέρω καν πώς να χαρακτηρίσω αυτό που έκανες στο παρελθόν, οπότε δεν θα προσπαθήσω να του δώσω κάποιο όνομα».

Πρακτικά, θα μπορούσε κανείς να χαρακτηρίσει τον Nathan Fielder ως κωμικό. Βρίσκεται, όμως, και πίσω από ένα από τα πλέον αναμενόμενα ντοκιμαντέρ της χρονιάς, το You Can See Everything, που σκηνοθέτησε μαζί με τον Lance Oppenheim (Primetime). Η ταινία – που αναμένεται και στην Ελλάδα – παρακολουθεί την Elizabeth Holmes, την έκπτωτη ιδρύτρια της Theranos, τις ημέρες που προηγούνται της εισόδου της σε ομοσπονδιακή φυλακή, όπου πρόκειται να εκτίσει την ποινή της έχοντας καταδικαστεί για τέσσερις κατηγορίες απάτης.

Για κάποιον που δεν γνωρίζει τη δουλειά του Fielder, η ιδέα ότι ένας κωμικός σκηνοθετεί ντοκιμαντέρ ίσως ακούγεται παράξενη. Το έργο του Fielder, ωστόσο, αξιοποιεί ούτως ή άλλως συστηματικά τις πρακτικές του ντοκιμαντέρ για να παράξει κωμικό αποτέλεσμα, θολώνοντας διαρκώς τα όρια ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη μυθοπλασία.

Η κωμωδία του είναι μοναδική και εξαιρετικά δύσκολο να περιγραφεί. Δεν υπακούει στις παραδοσιακές τηλεοπτικές φόρμες. Είναι κάτι καινούργιο, αποπροσανατολιστικά αλλόκοτο. Παρακολουθώντας οτιδήποτε έχει δημιουργήσει, το μυαλό σου κατακλύζεται από ερωτήματα. Πώς γίνεται να συμβαίνει αυτό; Πώς δέχθηκε ο τάδε άνθρωπος να συμμετάσχει στο γύρισμα; Πού τον βρήκε ο Fielder; Ξέρει πως όλο αυτό που βιώνει θα προβληθεί στην τηλεόραση, έτσι δεν είναι; Πώς καταφέρνει ο ίδιος ο Fielder να μη σκάσει στα γέλια; Είναι αλαζόνας ή ανασφαλής; Ένας πανούργος φαρσέρ ή ένας αδέξιος καλοθελητής; Είναι ειλικρινής ή κρύβεται πίσω από αλλεπάλληλα στρώματα ειρωνείας;

Ο Fielder θα σε κάνει επίσης να νιώσεις άβολα. Θα σε αιφνιδιάσει. Θα επιδείξει περιέργεια, αλλά και υπομονή. Θα δυσκολευτεί να επικοινωνήσει με τους άλλους. Θα σε κάνει να γελάσεις μέχρι δακρύων και, την αμέσως επόμενη στιγμή, να νιώσεις τόσο έντονη αμηχανία, που θα θέλεις να ανοίξει η γη να σε καταπιεί.

Αυτή ακριβώς η δυσανάγνωστη συμπεριφορά αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κωμωδίας του. Μελετάει την επίδραση της κάμερας στους ανθρώπους και τους τρόπους με τους οποίους η παρουσία της μπορεί να τους κάνει να χάσουν τον έλεγχο. Όσο οι άνθρωποι που συμμετέχουν στα εγχειρήματά του και το κοινό προσπαθούν να τον αποκωδικοποιήσουν, το νευρικό γέλιο έρχεται σχεδόν αναπόφευκτα.

Αλλά ας πιάσουμε τα πράγματα από την αρχή.

Η πρώτη πλατφόρμα του Nathan Fielder

Ο Fielder γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Βανκούβερ του Καναδά και ασχολήθηκε με την κωμωδία από μικρή ηλικία. Στο σχολείο συμμετείχε σε μια ομάδα αυτοσχεδιαστικού θεάτρου, μαζί με έναν ακόμη μελλοντικό πολυπράγμονα της βιομηχανίας του θεάματος, τον Seth Rogen. Αφού σπούδασε διοίκηση επιχειρήσεων, άρχισε να πειραματίζεται με την κωμωδία.

Στις αρχές του 2006 ξεκίνησε να ανεβάζει σύντομα βίντεο στο κανάλι του στο YouTube. Και είναι ενδεικτικό του αυτοσαρκαστικού ύφους του πως εκείνα τα πρώτα εγχειρήματα παραμένουν διαθέσιμα μέχρι σήμερα. Σε πρώιμα μουσικά βίντεο, όπως τα Morning Walk και Danielleanika, αξιοποιεί την ανέκφραστη, αμήχανη περσόνα του, προσποιούμενος ότι ραπάρει ή ερμηνεύει ένα παθιασμένο ερωτικό τραγούδι. Σταδιακά, αυτά τα πειράματα οδήγησαν σε πιο συμβατικά κωμικά σκετς, όπως το Ronald Shoub, μία παρωδία τηλεοπτικής διαφήμισης στην οποία υποδύεται ένα διάσημο μέντιουμ που διακηρύσσει πως «προσκαλεί τους πάντες να μπουν μέσα του».

Από το 2008 έως το 2009, ο Fielder εργάστηκε ως ανταποκριτής στη σατιρική ενημερωτική εκπομπή του CBC, This Hour Has 22 Minutes. Εκεί απέκτησε τη δική του ενότητα, με τίτλο Nathan on Your Side – ήταν η πρώτη φορά που επιστράτευσε το χαρακτηριστικά αδέξιο ύφος συνεντεύξεών του: προσποιούταν ότι ερευνούσε κάποιο θέμα, ενώ στην πραγματικότητα προσπαθούσε να εξυπηρετήσει μία εντελώς προσωπική του επιδίωξη.

Σε ένα επεισόδιο, για παράδειγμα, είχε πάρει συνέντευξη από μια επαγγελματία προξενήτρα, ενώ ο πραγματικός του στόχος ήταν να τη φιλήσει. Σε ένα άλλο επιστρατεύει τον ιδιοκτήτη μιας πιτσαρίας προκειμένου να πείσει τους τηλεθεατές ότι το γύρισμα πραγματοποιείται στην Ιταλία. Του ζητά να μιλήσει με στερεοτυπική ιταλική προφορά και να παρουσιάσει τοπικά κτίρια ως διάσημα αξιοθέατα. Εκείνος συμμορφώνεται, αποδεικνύοντας την ικανότητα του Fielder να μετατρέπει τους ανυποψίαστους συνομιλητές του σε συνεργούς των σχεδίων του. Στο πλαίσιο της εκπομπής πήρε επίσης συνεντεύξεις από ειδικούς στα φαντάσματα, συμμετέχοντες σε συνέδρια της CPAC και πιστοποιημένους συμβούλους εργασιακής δεοντολογίας.

Μέχρι το 2010, ο Fielder είχε πια εργαστεί ως σύμβουλος σεναρίου για τα MTV Movie Awards, ενώ το 2011 εντάχθηκε στη συγγραφική ομάδα δύο βραχύβιων σειρών του Comedy Central, συμμετέχοντας περιστασιακά και ως ηθοποιός: στη δεύτερη σεζόν του Important Things With Demetri Martin και στη μοναδική σεζόν του Jon Benjamin Has a Van.

Δύο χρόνια αργότερα, εισέβαλε το Nathan for You.

Επιτέλους, το Nathan for You

Παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως υπερασπιστή των καταναλωτών, ο Fielder καυχιόταν πως «αποφοίτησε από μία από τις κορυφαίες σχολές διοίκησης επιχειρήσεων του Καναδά, με πολύ καλούς βαθμούς».

Στη συνέχεια άρχισε να προτείνει εξωφρενικές ιδέες για να «βοηθήσει» μικρές τοπικές επιχειρήσεις. Ορισμένες βασίζονταν σε ένα αρκετά χοντροκομμένο χιούμορ, όπως η πρότασή του σε ένα κατάστημα παγωμένου γιαουρτιού να προσθέσει στο μενού γεύση «κακά», ή η δοκιμή ενός ηχομονωμένου «κουτιού σεξ» σε ξενοδοχείο, μέσα στο οποίο τοποθέτησε ένα παιδί, προκειμένου να διαπιστώσει αν θα μπορούσε να το προστατεύσει από τους ήχους ενός σκηνοθετημένου γυρίσματος πορνογραφικής ταινίας στον ίδιο χώρο.

Συχνά, ωστόσο, οι ιδέες του βασίζονταν σε φαινομενικά απλές προϋποθέσεις που εκμεταλλεύονταν νομικά παραθυράκια. Στο επεισόδιο The Claw of Shame, ο Fielder αποφασίζει να εκπαιδευτεί ως καλλιτέχνης αποδράσεων. Για να εντείνει το διακύβευμα, είχε δεθεί με χειροπέδες μπροστά σε μια ομάδα παιδιών και, εάν δεν κατάφερνε να απελευθερωθεί μέσα σε 90 δευτερόλεπτα, το παντελόνι του θα κατέβαινε, εκθέτοντάς τον στον κίνδυνο να χαρακτηριστεί σεξουαλικός παραβάτης. Όταν πληροφορήθηκε πως οποιοσδήποτε τον βοηθούσε θα μπορούσε επίσης να αντιμετωπίσει κατηγορίες, είχε κατασκευάσει έναν ρομποτικό βραχίονα που θα του κατέβαζε το παντελόνι.

Αλήθεια.

Υπήρχαν, βέβαια, και πλάνα του που έμοιαζαν υπερβολικά ή ακόμη και ηθικά αμφισβητήσιμα. Στο The Hero, για παράδειγμα, αποφάσισε να μετατρέψει έναν συνηθισμένο άντρα ονόματι Corey σε διασημότητα. Για να το πετύχει, είχε εκπαιδευτεί επί επτά μήνες ώστε να μπορέσει να διασχίσει ένα τεντωμένο σχοινί σε ύψος περίπου 24 μέτρων, μεταμφιεσμένος ως Corey, χρησιμοποιώντας περίτεχνα προσθετικά για να μοιάσει μαζί του.

Ίσως, όμως, η διασημότερη περίπτωση να ήταν εκείνη του Dumb Starbucks. Ο Fielder βοήθησε ένα μικρό καφέ του Λος Άντζελες που αντιμετώπιζε οικονομικές δυσκολίες, να μεταμορφωθεί σε παρωδία της πασίγνωστης αλυσίδας Starbucks, αξιοποιώντας τη νομοθεσία περί παρωδίας. Το εγχείρημα έγινε είδηση σε εθνικό επίπεδο, με ορισμένους μάλιστα να εικάζουν ότι πίσω από αυτό κρυβόταν ο καλλιτέχνης Banksy.

The Rehearsal: Ο Nathan Fielder με προϋπολογισμό HBO

Η επόμενη δημιουργία του Fielder μετά το Nathan for You συνδύασε αρκετά από τα χαρακτηριστικά της προηγούμενης σειράς του — την κωμωδία με τη μορφή ντοκιμαντέρ, τις περίτεχνες σκηνοθετημένες καταστάσεις και τη γνώριμη περσόνα του — αλλά με προϋπολογισμό του HBO.

Εμπνευσμένος από το απρόβλεπτο της ζωής και της ανθρώπινης συμπεριφοράς, ο Fielder προσπαθεί να βοηθήσει τον εαυτό του και άλλους ανθρώπους να προετοιμαστούν για αμήχανες στιγμές, δημιουργώντας εξαιρετικά λεπτομερή σκηνικά μέσα στα οποία μπορούσαν να κάνουν πρόβες για όσα τους θα τους περίμεναν.

Σε εκπλήσσει, λοιπόν, που ο Fielder μετακόμισε πραγματικά στο σπίτι της Holmes για τις ανάγκες του ντοκιμαντέρ;

Στο πρώτο επεισόδιο του The Rehearsal, ας πούμε, γνωρίζουμε τον Kor Skeete, έναν άντρα που θέλει να αποκαλύψει στους συμπαίκτες του σε μια ομάδα γνώσεων πως δεν έχει κάνει μεταπτυχιακό όπως ψευδώς τους έχει πει εδώ και δώδεκα χρόνια. Ο Fielder, όμως, δεν περιορίζεται στο να οργανώνει πρόβες για τους άλλους. Επειδή ο ίδιος αισθάνεται άγχος για τη συνάντησή του με τον Skeete, κατασκευάζει ένα ακριβές αντίγραφο του διαμερίσματός του, ώστε να προετοιμαστεί και ο ίδιος.

Στη συνέχεια, το μεγαλύτερο μέρος της σεζόν επικεντρώνεται σε μία γυναίκα ονόματι Angela Sankovich, που επιθυμεί να δοκιμάσει πώς θα ήταν η ζωή της ως μητέρα. Έτσι, ο Fielder μετακομίζει μαζί της και οι δυο τους «μεγαλώνουν» ένα παιδί για αρκετές εβδομάδες, με τον ρόλο του να αναλαμβάνουν διαδοχικά ηθοποιοί όλο και μεγαλύτερης ηλικίας.

Και αν όλα αυτά επιδεικνύουν ακραίο βαθμό αφοσίωσης, δεν είναι τίποτα μπροστά σε όσα ακολούθησαν στη δεύτερη σεζόν, όταν ο Fielder καταπιάστηκε με την ασφάλεια των αεροπορικών πτήσεων.

Όχι μόνο έμαθε να πιλοτάρει ένα Boeing 737, αλλά αποφάσισε να ενσαρκώσει τον ηρωικό πιλότο Chesley “Sully” Sullenberger, φτάνοντας στο σημείο να αναπαραστήσει ακόμη και τη γέννησή του, σαν να ερχόταν ο ίδιος στον κόσμο ως Sully.

Υποδύθηκε τον ηρωικό πιλότο σε κάθε στάδιο της ζωής του, από την εποχή που φορούσε πάνες μέχρι τη στιγμή που βρέθηκε στο πιλοτήριο. Είχαν κατασκευαστεί γιγάντια, υπερμεγέθη σκηνικά, ώστε ο κόσμος γύρω του να έχει τις ίδιες αναλογίες που θα αντιλαμβανόταν ένα μικρό παιδί. Τον πατέρα του είχε υποδυθεί ένας άνδρας πάνω σε ξυλοπόδαρα, ενώ αργότερα, ως ενήλικας, ο Fielder-Sully θα ανακάλυπτε τους Evanescence, στη σεκάνς highlight της δεύτερης σεζόν.

Το The Curse, με την Emma Stone

Η σειρά The Curse του Showtime σηματοδότησε τον πρώτο, ουσιαστικά, πρωταγωνιστικό ρόλο του Fielder σε σειρά μυθοπλασίας.

Ο Fielder και η Emma Stone υποδύονται ένα ζευγάρι εμμονικό με τη δημόσια εικόνα του, που προσπαθεί να δημιουργήσει μια εκπομπή για το HGTV με τίτλο Flipanthropy. Πρόκειται για μια δαιδαλώδη, σχεδόν αδύνατο να κατηγοριοποιηθεί σειρά, ένα παράξενο κράμα δράματος, θρίλερ, τρόμου και κωμωδίας της αμηχανίας (cringe comedy). Εδώ ο Fielder πήρε τη γνώριμη αδέξια περσόνα του, εκείνη ενός ανθρώπου που διψά απεγνωσμένα για αποδοχή, και την τοποθετεί απέναντι σε μια εξαιρετικά ικανή ηθοποιό, ενώ ο Benny Safdie υποδύεται τον πιεστικό και ενίοτε ανατριχιαστικό παραγωγό τους.

Ακόμη και εντός του πλαισίου της μυθοπλασίας, ο Fielder εξακολουθεί να διερευνά ζητήματα αλήθειας, τη δύναμη του τρόπου με τον οποίο παρουσιάζεται η πραγματικότητα και την ηθική της τηλεόρασης reality. Οι χαρακτήρες και οι συντελεστές της εκπομπής προσπαθούν να κάνουν το καλό, αλλά καταλήγουν παγιδευμένοι σε ολοένα και πιο περίπλοκες καταστάσεις.

Οι σκηνές της εκπομπής που γυρίζεται μέσα στη σειρά, σε αντιπαραβολή με όσα παρακολουθούμε να συμβαίνουν στα παρασκήνια, μας υπενθυμίζουν πως η αλήθεια εξαρτάται συχνά από το βλέμμα του ανθρώπου πίσω από το μοντάζ.

Όλα τα παραπάνω οδηγούν σε αυτό που συμβαίνει στο 28ο λεπτό του φινάλε της σειράς: μία τόσο παράτολμη ανατροπή που δεν θα διανοούταν ποτέ κανείς να την αποκαλύψει, αλλά και κανείς δεν θα σε πίστευε εάν το επιχειρούσες. Μιας που το Curse δεν μεταδόθηκε ποτέ στην Ελλάδα, το spoiler δεν θα προδοθεί εδώ.

You Can See Everything

Μέσω της Theranos, η Holmes είχε δώσει μία εντυπωσιακή υπόσχεση: ότι η εταιρεία της είχε αναπτύξει μία μέθοδο που θα μπορούσε να παρέχει άμεσα και οικονομικά εκατοντάδες αποτελέσματα ιατρικών εξετάσεων, χρησιμοποιώντας ελάχιστο αίμα από ένα και μόνο τσίμπημα στο δάχτυλο. Υπήρχε, ωστόσο, ένα κάπως τεράστιο πρόβλημα: όλες αυτές οι υποτιθέμενες τεχνολογικές καινοτομίες, στην πράξη, δεν λειτουργούσαν. Και σα να μην έφτανε αυτό, όσοι εργαζόμενοι τολμούσαν να αμφισβητήσουν όσα έβλεπαν, συχνά βρίσκονταν απομονωμένοι από τη διοίκηση ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, απομακρύνονταν ακόμη και με συνοδεία από τις εγκαταστάσεις της εταιρείας.

Οι δύο κινηματογραφιστές, λοιπόν, εγκαταστάθηκαν μαζί με την καταδικασμένη επιχειρηματία και την οικογένειά της στις ακτές του Del Mar στην Καλιφόρνια, καταγράφοντας τις τελευταίες 34 ημέρες της ελευθερίας της καθώς εκείνη προσπαθεί να συμφιλιωθεί με όσα την περιμένουν στο σωφρονιστικό κατάστημα Bryan του Τέξας.

Η αιφνιδιαστική πρεμιέρα της ταινίας στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Telluride, τον Σεπτέμβριο προκάλεσε φρενήρη ενθουσιασμό, που εντάθηκε ακόμη περισσότερο μετά την προβολή της στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Νέας Υόρκης. Το αποτέλεσμα ήταν ένας σπάνιος συνδυασμός διθυραμβικών κριτικών και εμπορικής επιτυχίας: η ταινία πέτυχε βαθμολογία 97 στο Metacritic, ενώ κατέγραψε το μεγαλύτερο εισπρακτικό άνοιγμα ντοκιμαντέρ εδώ και περισσότερα από είκοσι χρόνια, από την εποχή του Fahrenheit 9/11 το 2004. Η πορεία της, μάλιστα, μοιάζει να την οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στα Όσκαρ, ενδεχομένως ακόμη και στην κατηγορία της Καλύτερης Ταινίας.

Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.