7 μέρη που οι μύθοι θέλουν να δημιουργήθηκαν από γίγαντες, δράκους και διαβόλους

Γέφυρες που μοιάζουν να αιωρούνται πάνω από φαράγγια, βράχοι με σχεδόν τέλεια γεωμετρία, σπήλαια και απόκρημνα βουνά συνδέθηκαν με ιστορίες για διαβόλους, γίγαντες, δράκους, αγίους και άλλα μυθικά πλάσματα.

Η παράδοση των «Γεφυρών του Διαβόλου» είναι χαρακτηριστική. Σύμφωνα με ένα μοτίβο που συναντάται σε πολλές ευρωπαϊκές περιοχές, όταν μια γέφυρα θεωρούνταν αδύνατο να κατασκευαστεί από ανθρώπους, ο διάβολος προσφερόταν να την ολοκληρώσει, ζητώντας ως αντάλλαγμα την ψυχή του πρώτου ζωντανού πλάσματος που θα περνούσε από πάνω της. Στις περισσότερες εκδοχές, όμως, οι άνθρωποι κατάφερναν τελικά να τον ξεγελάσουν.

«Ανέκαθεν χρησιμοποιούσαμε τη λαογραφία και τους θρύλους για να κατανοήσουμε τον κόσμο γύρω μας, ιδιαίτερα όταν ερχόμασταν αντιμέτωποι με κάτι που δεν μπορούσαμε διαφορετικά να εξηγήσουμε», λέει η Ceri Houlbrook, λαογράφος και αρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Hertfordshire στην Αγγλία.

Ένα βαθύ φαράγγι, ένα επικίνδυνο πέρασμα ποταμού ή ένα βουνό γεμάτο σπήλαια μπορούσαν να προκαλέσουν δέος και φόβο. Όταν, παράλληλα, υπήρχαν εντυπωσιακές κατασκευές που έμοιαζαν υπερβολικά μεγάλες ή σύνθετες για να έχουν δημιουργηθεί από ανθρώπους, οι υπερφυσικές εξηγήσεις έβρισκαν πρόσφορο έδαφος.

Και παρότι η γεωλογία και η μηχανική έχουν πλέον δώσει επιστημονικές απαντήσεις για την προέλευση αυτών των τοπίων, οι ιστορίες εξακολουθούν να επιβιώνουν. «Όλοι αγαπάμε μια καλή ιστορία», σημειώνει η Houlbrook. Οι θρύλοι, είτε γίνονται πιστευτοί είτε όχι, συνεχίζουν να συναρπάζουν, να διασκεδάζουν και να προκαλούν ακόμη και φόβο.

Ακολουθούν επτά χαρακτηριστικά παραδείγματα από διαφορετικές γωνιές της Ευρώπης.

Η Γέφυρα του Διαβόλου, Ουαλία

Η Devil’s Bridge στην Ουαλία αποτελείται από τρεις γέφυρες, χτισμένες η μία πάνω από την άλλη, πάνω από το φαράγγι του ποταμού Μάιναχ. Η παλαιότερη θεωρείται μεσαιωνική και πιθανότατα κατασκευάστηκε από μοναχούς του κοντινού αβαείου Strata Florida. Μια δεύτερη προστέθηκε το 1753, ενώ η τρίτη, μεταλλική γέφυρα, κατασκευάστηκε το 1901.

Ο θρύλος λέει ότι ο διάβολος προσφέρθηκε να κατασκευάσει τη γέφυρα, ζητώντας ως αντάλλαγμα την ψυχή του πρώτου ζωντανού πλάσματος που θα περνούσε από πάνω της. Μια ηλικιωμένη γυναίκα, όμως, κατάφερε να τον ξεγελάσει: πέταξε ένα κομμάτι ψωμί στην άλλη πλευρά και έστειλε τον σκύλο της να το ακολουθήσει.

Η σύνδεσή της με τον διάβολο φαίνεται να εμφανίζεται μόλις στις αρχές του 18ου αιώνα, ενώ ο σχετικός θρύλος καταγράφηκε για πρώτη φορά σε έντυπη μορφή στις αρχές του 19ου αιώνα, όταν Άγγλοι περιηγητές συνέβαλαν στη διάδοσή του.

Η λαογράφος Juliette Wood από το Πανεπιστήμιο του Κάρντιφ χαρακτηρίζει την ιστορία έναν από τους πολλούς «μετακινούμενους» θρύλους, καθώς παρόμοιες αφηγήσεις συναντώνται σε πολλές διαφορετικές περιοχές. Ο διάβολος, άλλωστε, δεν παρουσιάζεται πάντα ως μια τρομακτική δαιμονική μορφή· συχνά εμφανίζεται περισσότερο ως ένας αφελής ή εύπιστος γίγαντας που τελικά πέφτει θύμα της ανθρώπινης εξυπνάδας.

Giant’s Causeway, Βόρεια Ιρλανδία

Κατά μήκος της ακτής του Άντριμ στη Βόρεια Ιρλανδία εκτείνονται έως και 40.000 σκοτεινές κολόνες, σχηματίζοντας ένα φυσικό «λιθόστρωτο». Δημιουργήθηκαν από ηφαιστειακή δραστηριότητα πριν από περίπου 50 έως 60 εκατομμύρια χρόνια και, χάρη στην εντυπωσιακά κανονική, πολυγωνική μορφή τους, δίνουν την εντύπωση ανθρώπινης κατασκευής.

Σύμφωνα με τον ιρλανδικό θρύλο, ο γίγαντας Fionn mac Cumhaill κατασκεύασε ένα μονοπάτι μέσα στη θάλασσα προκειμένου να αντιμετωπίσει τον Σκωτσέζο αντίπαλό του, Μπενάντονερ. Όταν κατάλαβε ότι ο αντίπαλός του ήταν πολύ μεγαλύτερος και ισχυρότερος, μεταμφιέστηκε σε μωρό.

Ο Μπενάντονερ, βλέποντας το τεράστιο «βρέφος», τρομοκρατήθηκε και τράπηκε σε φυγή, καταστρέφοντας πίσω του το μεγαλύτερο μέρος του περάσματος. Τα απομεινάρια αυτού του μυθικού περάσματος θεωρείται, σύμφωνα με την παράδοση, ότι είναι ο Giant’s Causeway και το Fingal’s Cave, στην απέναντι πλευρά της ιρλανδικής θάλασσας.

Το σπήλαιο του Φίνγκαλ, Σκωτία

Στο ακατοίκητο νησί Staffa, το Fingal’s Cave σχηματίστηκε από ψηλές στήλες που δημιουργήθηκαν από αρχαία ηφαιστειακή δραστηριότητα. Στη συνέχεια, η δράση των κυμάτων διαμόρφωσε το εσωτερικό του σπηλαίου. Οι γεωλογικοί σχηματισμοί του παρουσιάζουν εντυπωσιακές ομοιότητες με εκείνους του Giant’s Causeway και η λαϊκή παράδοση συνδέει τα δύο σημεία μέσω του θρύλου του Φιν και του Μπενάντονερ.

Το σπήλαιο έγινε ευρύτερα γνωστό μετά την επίσκεψη του φυσιοδίφη Sir Joseph Banks το 1772. Η σχεδόν αρχιτεκτονική γεωμετρία των βράχων του, σε συνδυασμό με την ιδιαίτερη ακουστική του, εντυπωσίασε τους επισκέπτες.

Όπως σημειώνει η Juliette Wood, όταν ένα φυσικό τοπίο μοιάζει υπερβολικά σύνθετο για να έχει δημιουργηθεί από τη φύση και ταυτόχρονα υπερβολικά μεγάλο για να έχει κατασκευαστεί από ανθρώπους, οι άνθρωποι αναζητούν έναν «αρχιτέκτονα» στο μακρινό παρελθόν – κάποιον που θα διέθετε υπερφυσική δύναμη ή ικανότητα.

Όρος Pilatus, Ελβετία

Το όρος υψώνεται σε ύψος περίπου 2.132 μέτρων πάνω από τη λίμνη της Λουκέρνης και εδώ και αιώνες συνδέεται με ιστορίες για δράκους που, σύμφωνα με τους θρύλους, διέθεταν θεραπευτικές δυνάμεις.

Η ερευνήτρια Adriana Hauri από το Πανεπιστήμιο της Λουκέρνης εξηγεί ότι η λίμνη και η γύρω περιοχή θεωρούνταν ιδιαίτερα επικίνδυνες κατά τον Μεσαίωνα. Το απόκρημνο ανάγλυφο, τα φαράγγια και τα σπήλαια του βουνού θεωρήθηκαν ιδανικός βιότοπος για δράκους, συμβάλλοντας στη δημιουργία και τη διάδοση των σχετικών θρύλων.

Οι ιστορίες καταγράφηκαν αργότερα από διαδοχικούς χρονικογράφους και εξελίχθηκαν μέσα στους αιώνες. Σύμφωνα με την έρευνα της Hauri, η μυθολογία επηρεάστηκε και από την πνευματική και ακαδημαϊκή κουλτούρα του 16ου και του 17ου αιώνα, όταν οι τοπικές παραδόσεις άρχισαν να ενισχύονται από τις γραπτές αναφορές.

Ένας από τους θρύλους αφορά τη λεγόμενη Luzerner Drachenstein, την «πέτρα του δράκου της Λουκέρνης», η οποία υποτίθεται ότι έπεσε από έναν δράκο που πετούσε προς το όρος. Μια άλλη ιστορία μιλά για έναν άνδρα που έπεσε σε σπήλαιο και συνάντησε δύο ήρεμους δράκους, με τους οποίους πέρασε τον χειμώνα.

Ο βράχος της Lorelei, Γερμανία

Ένας απόκρημνος σχηματισμός σχιστόλιθου, ύψους περίπου 125 μέτρων, δεσπόζει πάνω από ένα από τα στενότερα σημεία του Ρήνου. Ιστορικά, το συγκεκριμένο τμήμα του ποταμού ήταν ιδιαίτερα επικίνδυνο για τη ναυσιπλοΐα, εξαιτίας των ισχυρών ρευμάτων, των απότομων στροφών και του στενού περάσματος.

Ο σύγχρονος θρύλος της Lorelei διαμορφώθηκε κατά την περίοδο του Ρομαντισμού, κυρίως μέσα από τα έργα των Clemens Brentano και Heinrich Heine. Στην μπαλάντα του Brentano «Zu Bacharach am Rheine», του 1801, η Lore Lay πεθαίνει έχοντας απελπιστεί από έναν άπιστο εραστή.

Ο Heine, στο ποίημά του Die Loreley του 1824, μεταμόρφωσε τη μορφή της σε μια όμορφη γυναίκα που κάθεται πάνω στον βράχο και, με το τραγούδι της, αποσπά την προσοχή των ναυτικών, οδηγώντας τα πλοία τους στη συντριβή.

Η ιστορία παραπέμπει και στις Σειρήνες της Οδύσσειας του Ομήρου, οι οποίες με το τραγούδι τους παρέσυραν τους ναυτικούς προς την καταστροφή.

Pont del Diable, Ταραγόνα, Ισπανία

Παρά το όνομά του, το Pont del Diable δεν είναι μεσαιωνική γέφυρα αλλά ρωμαϊκό υδραγωγείο. Εκτιμάται ότι κατασκευάστηκε τον 1ο αιώνα μ.Χ. και μετέφερε νερό από τον ποταμό Φρανκολί στην αρχαία πόλη Ταρράκο. Το υδραγωγείο διασχίζει μια φυσική κοιλάδα πάνω σε δύο επίπεδα πέτρινων αψίδων, έχει μήκος περίπου 217 μέτρα και φτάνει σε ύψος σχεδόν 27 μέτρων στο υψηλότερο σημείο του.

Ο τοπικός θρύλος λέει ότι ο διάβολος κατασκεύασε το υδραγωγείο έπειτα από συμφωνία με τον αρχιτέκτονά του. Ως αντάλλαγμα ζήτησε την ψυχή του πρώτου ανθρώπου που θα έπινε νερό από αυτό. Ο αρχιτέκτονας, όμως, κατάφερε να τον ξεγελάσει, στέλνοντας πρώτα έναν γάιδαρο να πιει.

Το υδραγωγείο είναι αρχαίο, όμως η καταγεγραμμένη εκδοχή του θρύλου είναι πολύ νεότερη. Σύμφωνα με έκδοση της Ταραγόνα, η ιστορία μεταδιδόταν από γενιά σε γενιά, μέχρι που ο τοπικός ιστορικός Joan Salvat i Bové την κατέγραψε το 1969 στο βιβλίο του La ciutat i el Camp de Tarragona.

St. Michael’s Mount, Κορνουάλη, Αγγλία

Το St. Michael’s Mount είναι ένα νησί με ένα αρχαίο λιθόστρωτο μονοπάτι που, όταν ανεβαίνει η στάθμη της θάλασσας, βυθίζεται κάτω από τα νερά του Mount’s Bay. Το ιδιαίτερο αυτό τοπίο έχει τροφοδοτήσει εδώ και αιώνες ιστορίες και θρύλους.

Σύμφωνα με την παράδοση, το 495 μ.Χ. ο αρχάγγελος Μιχαήλ εμφανίστηκε στο σημείο και προειδοποίησε ψαράδες για έναν κίνδυνο. Το νησί εξελίχθηκε αργότερα σε τόπο προσκυνήματος και κατά τη νορμανδική περίοδο πέρασε στην κατοχή του αβαείου του Mont-Saint-Michel. Η κατασκευή εκκλησίας και μονής ξεκίνησε το 1135.

Το St. Michael’s Mount συνδέεται, ωστόσο, και με έναν άλλο θρύλο. Σύμφωνα με την παράδοση, στο νησί ζούσε ο γίγαντας Cormoran, ο οποίος τρομοκρατούσε τους κατοίκους κλέβοντας ζώα, μέχρι που ο νεαρός Jack the Giant Killer κατάφερε να τον νικήσει.

Οι σχετικές ιστορίες κυκλοφορούν σε αγγλικές γραπτές πηγές εδώ και αιώνες. Στην παράδοση της Κορνουάλης, ο Cormoran εμφανίζεται επίσης ως γίγαντας που συνέβαλε στη δημιουργία του ίδιου του βουνού, προσφέροντας έτσι μια υπερφυσική εξήγηση για τη δημιουργία του νησιού.