Αιαία, Ωγυγία και Ιθάκη: Υπάρχουν και αν ναι, πού βρίσκονται τα μέρη της Οδύσσειας
- 14 ΙΟΥΛ 2026
Σαν βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη, ξέρεις πού είναι ακριβώς; Ή ακόμα καλύτερα, είσαι σίγουρος ότι υπάρχει; Ιστορικοί και κλασικοί φιλόλογοι υποστηρίζουν πως η Οδύσσεια είναι απλώς ποίηση. Ως έργο τέχνης λοιπόν και καθαρή μυθολογία, ισχυρίζονται, πως δεν έχει νόημα να αναζητά κανείς τα μέρη από τα οποία πέρασε ο Οδυσσέας κατά τη διάρκεια του ταξιδιού επιστροφής του στην πατρίδα του, την Ιθάκη.
Εδώ και αιώνες, οι άνθρωποι γοητεύονται όχι μόνο από τις περιπέτειες που έζησε αυτά τα 10 χρόνια που του πήρε να επιστρέψει στο σπίτι του, αλλά και από τα ίδια τα μέρη από τα οποία πέρασε, ψάχνοντας να βρουν σε βιβλία και χάρτες τους τόπους που αναφέρονται.
Ο αρχαίος Έλληνας πολυμαθής Ερατοσθένης, ο οποίος ήταν και ο πρώτος που μέτρησε την περιφέρεια της Γης, αμφισβήτησε ότι η Οδύσσεια είχε οποιαδήποτε σχέση με τη γεωγραφία. Είχε πει χαρακτηριστικά πως «θα βρεις το σκηνικό των περιπλανήσεων του Οδυσσέα όταν βρεις τον τσαγκάρη που έραψε τον ασκό του Αιόλου».
Χαρτογραφώντας τον μύθο του Οδυσσέα
Ο αρχαίος Έλληνας ιστορικός Πολύβιος, που έζησε 600 χρόνια μετά τον Όμηρο, πίστευε ότι η Οδύσσεια ήταν μια πραγματική ιστορία με ορισμένα μυθικά στοιχεία, και όχι το αντίστροφο. Επέμενε, για παράδειγμα, ότι ορισμένες από τις μεθόδους αλιείας κοντά στη Σκύλλα ήταν παρόμοιες με αυτές στα νησιά της Σικελίας, οπότε η Σκύλλα πρέπει να βρίσκεται στα ανοικτά των ακτών της Σικελίας.
Ο Στράβων, Έλληνας φιλόσοφος και γεωγράφος στο έργο του «Γεωγραφικά», που αποτελείται από 17 τόμους, περιγράφει επίσης την ιστορία των νησιών με άνδρες και γυναίκες στον Ινδικό Ωκεανό, ακριβώς όπως την απεικονίζει ο Όμηρος στην Οδύσσεια: Στον ωκεανό υπάρχει ένα μικρό νησί, όχι πολύ μακριά από την ακτή, που βρίσκεται κοντά στις εκβολές του ποταμού Λίγηρα· το νησί αυτό κατοικείται από γυναίκες της φυλής των Σαμνιτών, οι οποίες είναι κυριευμένες από τον Διόνυσο και εξευμενίζουν τον θεό αυτό για να κερδίσουν την εύνοιά του.
Οι θρύλοι και οι μύθοι της εποχής αναφέρουν επίσης επικίνδυνες γυναίκες που αποπλανούσαν άνδρες, όπως η βασίλισσα Κίρκη, την οποία ο Όμηρος περιγράφει ως «μια τρομερή θεά με υπέροχα μαλλιά». Ζει μόνη της στην Αιαία μαζί με τους υπάκουους λύκους και τα λιοντάρια της, και παρασύρει τον Οδυσσέα και τους άνδρες του κοντά της, μεταμορφώνοντάς τους σε γουρούνια.
Ο Όμηρος γράφει επίσης για την Καλυψώ, η οποία κρατά τον Οδυσσέα «σεξουαλικά αιχμάλωτο» στο νησί της, την Ωγυγία, για επτά χρόνια. Άλλες μεταφράσεις αναφέρουν πως ο Οδυσσέας παρέμεινε εκεί οικειοθελώς.
Ο Ρωμαίος μαθηματικός και αστρονόμος Πτολεμαίος, ο οποίος χαρτογράφησε τον γνωστό κόσμο το 150 π.Χ., απεικόνισε πολλούς από αυτούς τους ομηρικούς τόπους στους χάρτες του, όπως τη Χώρα των Λωτοφάγων, την Αιαία και το νησί των Σειρήνων.
Όσοι προσπάθησαν να τοποθετήσουν με ακρίβεια αυτές τις τοποθεσίες στους σύγχρονους χάρτες δυσκολεύτηκαν πολύ κι αυτό γιατί οι υπολογισμοί του Πτολεμαίου για τα γεωγραφικά πλάτη και μήκη βασίζονταν σε μια εντελώς διαφορετική προβολή και αντίληψη της περιφέρειας της Γης. Μια κατά προσέγγιση αντιστοίχιση των τοποθεσιών με τους σύγχρονους χάρτες υποδηλώνει ότι η Χώρα των Λωτοφάγων βρίσκεται στην Αφρική.
Στα τέλη του 16ου αιώνα, ο Ολλανδός χαρτογράφος Abraham Ortelius χαρτογράφησε για πρώτη φορά το ταξίδι του Οδυσσέα στο σύνολό του στο έργο του Theatrum Orbis Terrarum και ο χάρτης ονομάστηκε «Χάρτης των Περιπλανήσεων του Οδυσσέα».
Σύμφωνα λοιπόν με τον Ortelius, η Ιθάκη είναι η σημερινή Κέρκυρα. Ο Όμηρος είχε τοποθετήσει το νησί της Καλυψώς στα ανοιχτά της Σχερίας, ένα μυθικό καταφύγιο και τον τελευταίο σταθμό του Οδυσσέα πριν την επιστροφή του στην Ιθάκη.
Δεν υπήρχε κανένα νησί δυτικά της Κέρκυρας, οπότε ο Ortelius δημιούργησε ένα φανταστικό νησί στον χάρτη του. Αυτό αποτέλεσε τη βάση για μελλοντικούς χάρτες, και έτσι το φανταστικό νησί συνέχισε να εμφανίζεται κατά τη διάρκεια του 19ου και του 20ού αιώνα.
Το 1912, ο Γάλλος πολιτικός και ταξιδιώτης, Victor Bérard, προσπάθησε να αναπαραστήσει το ταξίδι του Οδυσσέα ακολουθώντας την ίδια διαδρομή. Τοποθέτησε το νησί της Καλυψώς κοντά στο Γιβραλτάρ, τη χώρα των Λωτοφάγων στη Τζέρμπα, στα νότια της Τυνησίας και τη χώρα των Κυκλώπων στο Ποσίλιπο της Νάπολης.
Η θεωρία του Bérard ήταν ότι η Οδύσσεια του Ομήρου επηρεάστηκε από τα ταξίδια και τους χάρτες των Φοινίκων, ωστόσο, πολλοί από αυτούς τους χάρτες υπήρχαν στη φαντασία και στις ιστορίες των ανθρώπων.
Αναζητώντας την Ιθάκη
Μία από τις σημαντικότερες συζητήσεις για την αποσαφήνιση της γεωγραφίας της Οδύσσειας, αφορά τον εντοπισμό της πραγματικής θέσης της Ιθάκης.
Για πολύ καιρό, οι μελετητές υποστήριζαν ότι πρέπει να πρόκειται για το νησί της Ιθάκης στο Ιόνιο Πέλαγος. Το πρόβλημα είναι ότι η Ιθάκη είναι ορεινή, ενώ η Ιθάκη του Ομήρου είναι «πεδινή».
Ερευνητές από το Κέιμπριτζ και το Αμπερντίν υποστήριξαν πρόσφατα ότι η Ιθάκη δεν περιγράφεται ποτέ ως νησί στην περιγραφή του Ομήρου. Αντίθετα, υποστηρίζουν ότι ο Όμηρος την περιγράφει ως γη ή χώρα που αποτελεί μέρος ενός μεγαλύτερου νησιού.
Αυτό θα μπορούσε να υποδηλώνει ότι η Παλίκη, που βρίσκεται στη δυτική ακτή της Κεφαλονιάς, αποτελεί καλύτερη επιλογή.
Γεωεπιστημονικές έρευνες και αρχαιολογικές ανασκαφές έχουν αποκαλύψει ότι η Παλίκη ήταν ένας σημαντικός αρχαιολογικός χώρος της Εποχής του Χαλκού και, ως εκ τούτου, μια πιθανή τοποθεσία για να αποτελεί την Ιθάκη.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.