Γιατί είμαστε σχεδόν όλοι δεξιόχειρες; Η εξήγηση ίσως κρύβεται στην εποχή των σπηλαίων
- 21 ΜΑΙ 2026
Για ολόκληρους αιώνες, επικρατούσε η προκατάληψη ότι το να γράφεις με το αριστερό είναι αφύσικο και ύποπτο για κακοτυχία, ανηθικότητα, ακόμη και τέλεση μαύρης μαγείας, σε σημείο που πολλά παιδιά αναγκάζονταν διά της βίας να γράφουν με το άλλο χέρι. Αργότερα, εμφανίστηκε η νευροεπιστήμη και η γενετική, αναγνωρίζοντας ότι η αριστεροχειρία αποτελεί μία παραλλαγή του ανθρώπινου εγκεφάλου (όχι παρέκκλιση) και οι αριστερόχειρες συνδέθηκαν από πολύ κόσμο (και πάλι αυθαίρετα) με παραπάνω δημιουργικότητα.
Ανεξάρτητα από ποια φήμη υπερίσχυε της άλλης για αυτή τη σταθερά μειοψηφική μερίδα του γενικού πληθυσμού (περίπου το 10% στη Δύση), το βασικό ερώτημα ήταν και παραμένει το ίδιο: γιατί κάποιοι είναι δεξιόχειρες και κάποιοι αριστερόχειρες;
Η επιστήμη έχει προσπαθήσει επανειλημμένα να δώσει την απάντηση που θα αποσαφηνίσει το μυστήριο. Αλλά, δεν είναι τόσο απλό: έπειτα από πολλές έρευνες από διαφορετικά πανεπιστήμια και χώρες, γνωρίζουμε πλέον με βεβαιότητα ότι η προτίμηση για χρήση του ενός χεριού δεν καθορίζεται από έναν και μόνο παράγοντα – αντίθετα, αποτελεί ένα πολυπαραγοντικό αναπτυξιακό χαρακτηριστικό, το οποίο καθορίζεται από μικρές γενετικές παραλλαγές, από την πρώιμη εγκεφαλική ανάπτυξη και τον τρόπο που τελικά δημιουργείται φυσικά η ασυμμετρία στο νευρικό σύστημα.
Ακούγεται υπερβολικά σύνθετο όλο αυτό; Ίσως τα πράγματα είναι πιο απλά, αν πάμε πίσω στην εξελικτική διαδικασία του ανθρώπινου είδους.
Η προτίμηση του δεξιού χεριού δεν αποτελεί στοιχείο της πρόσφατης ιστορίας, ούτε καν της νεότερης. Αρχαιολογικά ευρήματα από απολιθώματα υποδεικνύουν ότι η δεξιοχειρία είναι ένα πολύ πρώιμο χαρακτηριστικό στο ανθρώπινο είδος: εντοπίζεται τουλάχιστον από την εποχή του Homo habilis (1,8 εκατ. ετών) και φαίνεται να κυριαρχεί στην εποχή των Νεάντερταλ σε ποσοστό που πλησιάζει τα σημερινά επίπεδα (75%-85%)
Εστιάζοντας σε αυτό το δεδομένο, μια νέα έρευνα από επιστήμονες της Οξφόρδης και του Πανεπιστημίου του Ρέντινγκ (“Bipedalism and brain expansion explain human handedness”) εξηγεί ότι αυτή η πρώιμη προτίμηση προέκυψε ουσιαστικά όταν ο άνθρωπος σηκώθηκε στα δύο πόδια.
Πιο συγκεκριμένα, οι μελετητές ανέλυσαν δεδομένα από πάνω από 2.000 άτομα και 41 είδη πρωτευόντων, χρησιμοποιώντας εξελικτικά μοντέλα.
Στους περισσότερους μη ανθρώπινους πληθυσμούς (είδη πιθήκων) δεν υπήρξε ισχυρή πλευρική προτίμηση, παρότι χρησιμοποιούσαν και εκείνοι εργαλεία και κοινωνικά συστήματα οργάνωσης, όπως το είδος μας. Οι μελετητές διαπίστωσαν ότι τα δεδομένα αλλάζουν όταν ενσωματώνουν στο μοντέλο τη δίποδη βάδιση και την αύξηση του μεγέθους και της οργάνωσης του εγκεφάλου: τότε, η ανθρώπινη δεξιοχειρία παύει να φαίνεται πλέον απρόβλεπτη και αποκτά συνέπεια σε υψηλό ποσοστό πλειοψηφίας.
Τι σημαίνει αυτό; Ότι η ίδια η εξελικτική διαδικασία οδήγησε το ανθρώπινο είδος να αναπτύξει έντονη εγκεφαλική πλευρικότητα. Ουσιαστικά, η δίποδη βάδιση απελευθέρωσε τα χέρια για λεπτές κινήσεις και χρήση εργαλείων (πρώτο στάδιο) και ακολούθως, με την αύξηση του μεγέθους και της οργάνωσης του εγκεφάλου, αναπτύχθηκε παραπάνω εξειδίκευση και νευρολογική πλευρικότητα στον εγκέφαλο (δεύτερο στάδιο), φτάνοντας έτσι στο ποσοστό του 90% δεξιοχειρίας που παραμένει σταθερό.
Και πάλι, βέβαια, ένα ερώτημα παραμένει ανοιχτό: γιατί διαλέξαμε ως είδος το δεξί και όχι το αριστερό χέρι;
Aκολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.