Γιατί τόσες πολλές σημαίες είναι κόκκινες, λευκές και μπλε;

Όλες οι χώρες έχουν τη δική τους σημαία, τις οποίες κοσμούν διαφορετικά σχήματα και χρώματα, τα οποία συμβολίζουν και αντιπροσωπεύουν την ιστορία, τα γεωγραφικά χαρακτηριστικά, τις πολιτικές πεποιθήσεις ή τις βασικές αξίες κάθε έθνους.

Σε κάποιες σημαίες όμως υπάρχει ένα κοινό χαρακτηριστικό: η (συν)ύπαρξη τριών συγκεκριμένων χρωμάτων: του κόκκινου, του λευκού και του μπλε.

Συγκεκριμένα, περίπου 30 χώρες έχουν αυτό τον συνδυασμό χρωμάτων. Ανάμεσα σε αυτές είναι η Γαλλία, η Αυστραλία, η Σερβία, η Κούβα, η Χιλή, η Σλοβενία και η λίστα συνεχίζεται, περιλαμβάνοντας χώρες από όλα τα μήκη και τα πλάτη της Γης.

Είμαστε αντιμέτωποι με κάποια σύμπτωση ή είναι κάποια βαθύτερη σύνδεση;

Ο παράγοντας του χρώματος

Η εμφάνιση της σημαίας χρονολογείται πριν από αιώνες. Μία από τις παλαιότερες γνωστές σημαίες είναι αυτή της δυναστείας των Ζου στην Κίνα, η οποία υπήρξε κάπου μεταξύ 1046 και 256 π.Χ. Στην Ευρώπη, οι εθνικές σημαίες άρχισαν να υιοθετούνται κατά τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση. Για παράδειγμα, η Αγγλία υιοθέτησε τον Σταυρό του Αγίου Γεωργίου τον 13ο αιώνα.

Οι σημαίες χρησιμοποιούνταν από ιδιωτικές επιχειρήσεις, πολεμικά πλοία, πειρατές και γενικά στον τομέα του εμπορίου και μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα, οι σημαίες όπως τις γνωρίζουμε σήμερα είχαν καθιερωθεί ως εύκολα αναγνωρίσιμα εθνικά σύμβολα.

Όλα τα πρώιμα σχέδια, είτε εμφανίζονταν σε ασπίδες, λάβαρα είτε σε σημαίες, είχαν ένα κοινό χαρακτηριστικό: δημιουργήθηκαν πολύ πριν την εφεύρεση των συνθετικών χρωστικών ουσιών. Αυτό άλλαξε το 1856 όταν ο 18χρονος τότε χημικός από την Αγγλία, William Henry Perkin, δημιούργησε κατά λάθος τη χρωστική ουσία μαουβεΐνη – μια λαμπερή μοβ χρωστική ουσία – στην προσπάθειά του να βρει θεραπεία για την ελονοσία, δίνοντας έτσι το έναυσμα για τη γέννηση της βιομηχανίας συνθετικών χρωστικών ουσιών. Πριν από αυτό, όλες οι βαφές προέρχονταν από φυσικές πηγές.

Έτσι, τα χρώματα διαμορφώνονταν σε μεγάλο βαθμό με βάση το ποια φυσικά χρωστικά ήταν φυσικά διαθέσιμα, οικονομικά προσιτά και ανθεκτικά. Το κόκκινο προερχόταν από τη ρίζα της ριζάριας (ενός φυτού που καλλιεργούνταν σε όλη την Ευρώπη, την Ασία, την Αφρική και την Αμερική) ή από τις πιο ακριβές κοχινίλη και κέρμη, ουσίες που αμφότερες προέρχονταν από αποξηραμένα και θρυμματισμένα σώματα εντόμων. Το λευκό δεν απαιτούσε βαφή, παρά μόνο απλή λεύκανση, ενώ το μπλε προερχόταν από το woad, ένα φυτό της οικογένειας της μουστάρδας, τα φύλλα του οποίου χρησιμοποιούνται για την παραγωγή μπλε βαφών και χρωστικών ουσιών.

Από τη στιγμή που αυτά τα χρώματα ήταν τα πιο εύκολα προσβάσιμα και ανθεκτικά, έγιναν τα πιο γνωστά και με ευρεία χρήση.

Οι μιμητικές συμπεριφορές

Αν και οι διαθέσιμες βαφές έπαιξαν σημαντικό ρόλο, ο κύριος λόγος της διάδοσης του χρωματικού αυτού συνδυασμού ήταν η μίμηση και η επιρροή που μπορεί να είχαν οι χώρες που το είχαν αρχικά στις σημαίες τους. Η Ολλανδία, για παράδειγμα, αποτελούσε μία από τις μεγαλύτερες ναυτικές και εμπορικές δυνάμεις του 17ου αιώνα, υιοθετώντας μία τρίχρωμη σημαία με οριζόντιες κόκκινες, λευκές και μπλε ρίγες.

Εκείνη την εποχή, η ολλανδική επιρροή ήταν ευρέως διαδεδομένη και σημαία της Ολλανδίας ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα στον πλανήτη, καθώς τα ολλανδικά πλοία έφταναν σε κάθε μεγάλο λιμάνι, από την Αμερική έως την Ασία. Όταν ο Μέγας Πέτρος της Ρωσίας επισκέφθηκε τις Κάτω Χώρες στα τέλη του 17ου αιώνα, δημιούργησε για τη χώρα του σκόπιμα μια σημαία με παρόμοια χρώματα, η οποία επηρέασε και άλλες χώρες όπως τη Σλοβακία, την Κροατία και άλλες, με αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας παγκόσμιας οικογένειας σημαιών με κοινούς χρωματικούς συνδυασμούς.

Η σημαία της Βρετανίας, η οποία χρονολογείται από το 1606, είχε εξίσου μεγάλη επιρροή. Καθώς η Βρετανία εξελίχθηκε σε παγκόσμια δύναμη και τελικά στη μεγαλύτερη αυτοκρατορία στην παγκόσμια ιστορία, η σημαία της απέκτησε τεράστια επιρροή σε ολόκληρο τον πλανήτη. Η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία, τα Φίτζι και το Τουβαλού εξακολουθούν να περιλαμβάνουν την “Union Jack” ως στοιχείο των εθνικών τους σημαιών, ενώ το βρετανικό κόκκινο, λευκό και μπλε ενέπνευσε πολλά άλλα έθνη να υιοθετήσουν αυτά τα τρία χρώματα ή τουλάχιστον μερικά από αυτά.

Με τη σειρά της, η γαλλική σημαία επηρέασε άλλες σημαίες, κυρίως λόγω της σύνδεσής της με τη Γαλλική Επανάσταση.

Άλλα δημοφιλή χρώματα

Το κόκκινο, το λευκό και το μπλε που συναντώνται στις σημαίες ευρωπαϊκών εξαπλώθηκαν σε όλο τον κόσμο, είτε μέσω των επεκτάσεων και της αποικιοκρατίας είτε μέσω σκόπιμης μίμησης. Ωστόσο αυτά τα χρώματα δεν είχαν παντού την ίδια επιρροή.

Για παράδειγμα, στη Μέση Ανατολή τα τέσσερα παραδοσιακά μουσουλμανικά χρώματα, το κόκκινο, το λευκό, το πράσινο και το μαύρο, είχαν πολύ μεγαλύτερη επιρροή στα ισλαμικά κράτη. Στην Ασία, πολλά έθνη έχουν σημαίες που φέρουν θρησκευτικά ή πολιτικά σύμβολα, τα οποία δεν επηρεάστηκαν καθόλου από την Ευρώπη και, σε πολλές περιπτώσεις, χρονολογούνται αιώνες πριν από τις ευρωπαϊκές σημαίες.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ