Η Ευρώπη έχει Chikungunya. Τι δείχνει νέα έρευνα για την εξάπλωση του τροπικού ιού

Πριν μερικές μόλις ημέρες, για κανέναν απολύτως λόγο, θυμηθήκαμε με έναν συνάδελφο τις ημέρες της πανδημίας. Τα μηνύματα στο 13033 με τον κωδικό «6», τα Σαββατοκύριακα που έπρεπε να γυρίζουμε σπίτι με τη δύση του ηλίου και γενικά όσα μας τραυμάτισαν ψυχικά αλλά ξεχάσαμε. Η συζήτησή μας είχε τελειώσει με ένα «εντάξει, δεν πρόκειται να ζήσουμε ποτέ ξανά κάτι ανάλογο. Τουλάχιστον όχι σύντομα».

Fast forward λίγες μέρες μετά και ο Guardian επικαλείται έρευνα και τα «σοκαριστικά στοιχεία» αυτής, σύμφωνα με την οποία, μία εξαιρετικά επώδυνη τροπική ασθένεια που ονομάζεται chikungunya μπορεί πλέον να μεταδοθεί από τα κουνούπια σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Αυτό μας έλειπε.

Η κλιματική κρίση ευθύνεται για πολλά. Μιλώντας για το τακαμούρι εεε, μας συγχωρείτε, για το chikungunya θέλαμε να πούμε, οι υψηλότερες θερμοκρασίες που καταγράφονται κάθε χρόνο, σημαίνουν ότι οι μολύνσεις είναι πλέον πιθανές για περισσότερο από έξι μήνες το χρόνο στην Ισπανία και άλλες χώρες της νότιας Ευρώπης, και για δύο μήνες το χρόνο στη νοτιοανατολική Αγγλία. Και μαντέψτε. Και στην Ελλάδα.

Η συνεχιζόμενη υπερθέρμανση του πλανήτη σημαίνει ότι είναι μόνο θέμα χρόνου πριν η ασθένεια εξαπλωθεί περαιτέρω προς τα βόρεια, σύμφωνα με τους επιστήμονες.

Η ανάλυση είναι η πρώτη που αξιολογεί πλήρως την επίδραση της θερμοκρασίας στον χρόνο επώασης του ιού στο κουνούπι τίγρης, το οποίο έχει εισβάλει στην Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες. Η μελέτη διαπίστωσε ότι η ελάχιστη θερμοκρασία στην οποία μπορούν να εμφανιστούν μολύνσεις είναι 2,5 °C χαμηλότερη από προηγούμενες, λιγότερο αξιόπιστες εκτιμήσεις, κάτι που αποτελεί μια «αρκετά συγκλονιστική» διαφορά, σύμφωνα με τους ερευνητές.

Στην Τανζανία είχαν Chikungunya before it was cool

Ο ιός Chikungunya εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 1952 στην Τανζανία και περιοριζόταν σε τροπικές περιοχές, όπου καταγράφονται εκατομμύρια κρούσματα ετησίως.

Η ασθένεια προκαλεί σοβαρό και παρατεταμένο πόνο στις αρθρώσεις, ο οποίος είναι εξαιρετικά εξουθενωτικός και μπορεί να αποβεί θανατηφόρος σε μικρά παιδιά και ηλικιωμένους.

Τα τελευταία χρόνια έχουν αναφερθεί λίγες περιπτώσεις σε περισσότερες από 10 ευρωπαϊκές χώρες, αλλά το 2025 σημειώθηκαν μεγάλης κλίμακας επιδημίες με εκατοντάδες κρούσματα στη Γαλλία και την Ιταλία.

Ο Sandeep Tegar, του Βρετανικού Κέντρου Οικολογίας και Υδρολογίας (UKCEH) και κύριος συγγραφέας της μελέτης, ανέφερε πως «ο ρυθμός της υπερθέρμανσης του πλανήτη στην Ευρώπη είναι περίπου διπλάσιος από τον ρυθμό της υπερθέρμανσης σε παγκόσμια κλίμακα και το κατώτατο όριο θερμοκρασίας για την εξάπλωση του ιού έχει μεγάλη σημασία, οπότε οι νέες εκτιμήσεις μας είναι αρκετά συγκλονιστικές. Η εξάπλωση της νόσου προς τα βόρεια είναι απλώς θέμα χρόνου».

Καθόλου ευοίωνα ήταν και όσα είπε ο Δρ Steven White, επίσης από το UKCEH. «Πριν από είκοσι χρόνια, αν λέγατε ότι θα είχαμε κρούσματα chikungunya και δάγκειου πυρετού στην Ευρώπη, όλοι θα σας θεωρούσαν τρελό: αυτές είναι τροπικές ασθένειες. Τώρα όλα έχουν αλλάξει. Αυτό οφείλεται σε αυτό το επιθετικό κουνούπι και στην κλιματική αλλαγή – είναι πραγματικά τόσο απλό.

Βλέπουμε ραγδαίες αλλαγές και αυτό είναι ανησυχητικό. Μέχρι πέρυσι, η Γαλλία είχε καταγράψει περίπου 30 κρούσματα chikungunya τα τελευταία 10 χρόνια. Πέρυσι, τα κρούσματα ξεπέρασαν τα 800». Ο ιός μεταφέρθηκε από ταξιδιώτες από γαλλικά υπερπόντια εδάφη στις τροπικές περιοχές, όπου υπήρχαν κρούσματα, συμπεριλαμβανομένης της Réunion (ς.ς. είναι ηφαιστειογενές νησί στον Ινδικό ωκεανό, ανατολικά της Μαδαγασκάρης και νοτιοδυτικά του Μαυρίκιου).

Το ασιατικό κουνούπι τίγρης (Aedes albopictus), το οποίο τσιμπάει κατά τη διάρκεια της ημέρας, μετακινείται προς τα βόρεια της Ευρώπης καθώς οι θερμοκρασίες αυξάνονται. Έχει εντοπιστεί στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά δεν έχει ακόμη εγκατασταθεί.

Σημειώνεται ότι υπάρχει εμβόλιο για τον ιό chikungunya, αλλά οι επιστήμονες δηλώνουν πως η πιο αποτελεσματική λύση είναι να αποφεύγετε τα τσιμπήματα.

Eraldo Peres/AP Photo

Η Δρ Diana Rojas Alvarez, επικεφαλής της ομάδας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τους ιούς που μεταδίδονται από τσιμπήματα εντόμων και τσιμπουριών, δήλωσε: «Αυτή η μελέτη είναι σημαντική επειδή δείχνει ότι η μετάδοση [στην Ευρώπη] μπορεί να γίνει ακόμη πιο εμφανής με την πάροδο του χρόνου». Πρόσθεσε ότι ο ιός chikungunya μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες, με έως και 40% των ατόμων να εξακολουθούν να πάσχουν από αρθρίτιδα ή πολύ έντονο πόνο μετά από πέντε χρόνια. Το κλίμα έχει τεράστιο αντίκτυπο σε αυτό, αλλά η Ευρώπη έχει ακόμα την ευκαιρία να ελέγξει την περαιτέρω εξάπλωση αυτών των κουνουπιών», είπε.

Η ενημέρωση της κοινότητας σχετικά με την απομάκρυνση των στάσιμων υδάτων όπου αναπαράγονται τα κουνούπια είναι ένα σημαντικό μέσο, ενώ η χρήση μακριών και ανοιχτόχρωμων ρούχων και εντομοαπωθητικών είναι επιπλέον «όπλα» για να αποτρέψουμε τα τσιμπήματα. Τόνισε δε, ότι οι υγειονομικές αρχές πρέπει επίσης να δημιουργήσουν συστήματα επιτήρησης.

Όταν ένα κουνούπι τσιμπάει ένα μολυσμένο άτομο, ο ιός chikungunya εισέρχεται στο έντερό του. Στη συνέχεια, μετά από μια περίοδο επώασης, ο ιός βρίσκεται στο σάλιο του κουνουπιού, πράγμα που σημαίνει ότι μπορεί να μολύνει το επόμενο άτομο που θα τσιμπήσει. Ωστόσο, εάν η περίοδος επώασης είναι μεγαλύτερη από τη διάρκεια ζωής του κουνουπιού, ο ιός δεν μπορεί να εξαπλωθεί.

Jorge Saenz, file/AP Photo

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Journal of Royal Society Interface, χρησιμοποίησε δεδομένα από 49 προηγούμενες μελέτες σχετικά με τον ιό chikungunya σε κουνούπια τίγρης για να προσδιορίσει για πρώτη φορά τον χρόνο επώασης σε όλο το φάσμα των θερμοκρασιών.

Η μελέτη έδειξε ότι η κατώτατη θερμοκρασία για τη μετάδοση είναι 13°C-14°C, πράγμα που σημαίνει ότι οι μολύνσεις μπορεί να συμβαίνουν για πάνω από έξι μήνες το χρόνο στην Ισπανία, την Πορτογαλία, την Ιταλία και την Ελλάδα, και για τρεις με πέντε μήνες το χρόνο σε χώρες όπως το Βέλγιο, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ελβετία και δώδεκα ακόμα ευρωπαϊκές χώρες. Η προηγούμενη εκτίμηση για την ελάχιστη θερμοκρασία ήταν 16°C-18°C, κάτι που σημαίνει ότι υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος εξάρσεων της chikungunya σε περισσότερες περιοχές και για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα από ό,τι είχε θεωρηθεί έως τώρα.

Η νέα μελέτη παρέχει πολύ πιο λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τις περιοχές που διατρέχουν κίνδυνο. «Ο προσδιορισμός συγκεκριμένων τοποθεσιών και των μηνών πιθανής μετάδοσης θα επιτρέψει στις τοπικές αρχές να αποφασίσουν πότε και πού θα αναλάβουν δράση», δήλωσε ο Tegar.

Οι επιδημίες στην Ευρώπη προκαλούνται από μολυσμένους ταξιδιώτες που επιστρέφουν από τροπικές περιοχές και έχουν μολυνθεί από τσιμπήματα από κουνούπια τίγρης, τα οποία στη συνέχεια μεταδίδουν την ασθένεια. Μέχρι τώρα, οι κρύοι χειμώνες της Ευρώπης σταματούσαν τη δραστηριότητα των κουνουπιών τίγρης και λειτουργούσαν ως φράγμα για την ασθένεια από τη μία χρονιά στην άλλη.

Ωστόσο, οι επιστήμονες αρχίζουν να παρατηρούν δραστηριότητα του κουνουπιού τίγρης καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους στη νότια Ευρώπη, πράγμα που σημαίνει ότι οι επιδημίες του ιού chikungunya είναι πιθανό να ενταθούν καθώς η ήπειρος θερμαίνεται.

«Η διαίσθησή μας είναι ότι θα έχουμε πολύ μεγαλύτερες επιδημίες, επειδή δεν υπάρχει αυτό το φυσικό φράγμα», είπε ο White.

Δεν έχουν ακόμη αναφερθεί τοπικές μεταδόσεις του ιού chikungunya στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά καταγράφηκαν 73 κρούσματα μεταξύ ατόμων που προσβλήθηκαν από τον ιό στο εξωτερικό μεταξύ Ιανουαρίου και Ιουνίου 2025, σχεδόν τριπλάσια από την αντίστοιχη περίοδο του 2024.

Ο White δήλωσε: «Είναι σημαντικό να συνεχιστούν οι ενέργειες για την αποτροπή της εγκατάστασης του κουνούπι-τίγρη στο [Ηνωμένο Βασίλειο], καθώς αυτό το εξαιρετικά επιθετικό είδος είναι ικανό να μεταδώσει διάφορες λοιμώξεις που μπορούν να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα υγείας, όπως τους ιούς chikungunya, δάγκειου πυρετού και Zika».

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ