Κωνσταντινούπολη: Δεν μπορείς να βγάλεις τη γάτα από την πόλη και την πόλη από τη γάτα

Οι γάτες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής ζωής στην Κωνσταντινούπολη, όπου χιλιάδες αδέσποτες γάτες μοιράζονται τους δρόμους, τις προκυμαίες, τις αγορές και τις ιστορικές γειτονιές της πόλης με τους περισσότερους από 16 εκατομμύρια κατοίκους της.

Μπορεί κανείς να τις συναντήσει σχεδόν παντού – να χαλαρώνουν έξω από βιβλιοπωλεία και καφετέριες, να περιπλανιούνται στα παζάρια, να παρακολουθούν τα πλοία να διασχίζουν τον Βόσπορο, να ξεκουράζονται κοντά σε τζαμιά ή να εμφανίζονται απροσδόκητα σε γήπεδα ποδοσφαίρου και σε φωτογραφήσεις γάμων.

Για πολλούς επισκέπτες, οι γάτες της πόλης γίνονται εξίσου αξέχαστες με αξιοθέατα όπως η Αγία Σοφία ή το Μεγάλο Παζάρι. Συχνά, τις συναντά κανείς μέσα στα ίδια τα αξιοθέατα.
Μια γάτα με το όνομα Γκλι έζησε στην Αγία Σοφία για χρόνια, με αποτέλεσμα να γίνει διάσημη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πριν πεθάνει το 2020 σε ηλικία 16 ετών.

Οι κάτοικοι ταΐζουν και φροντίζουν τακτικά τα ζώα, ενώ μικρά καταφύγια και σταθμοί σίτισης βρίσκονται σε όλη την πόλη. Η παρουσία τους χρονολογείται από την οθωμανική εποχή, όταν οι γάτες βοηθούσαν στην προστασία των σπιτιών και των αποθηκών τροφίμων, ελέγχοντας τα τρωκτικά.

Σήμερα, παραμένουν ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της Κωνσταντινούπολης και της μακράς παράδοσής της στη συνύπαρξη ανθρώπων και ζώων.

Μπροστά από το τζαμί του Ορτάκοϊ νωρίς το πρωί

Μια γάτα ξεκουράζεται κατά τη διάρκεια προπόνησης στο γήπεδο της Μπεσίκτας

Οι γάτες είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με τον ίδιο τον ιστό και την ιστορία της πόλης, τόσο πανταχού παρούσες όσο τα χαλιά που πωλούνται σε κάθε γωνιά. Πρόκειται για μια πόλη που μοιράζεται· μια πόλη που γουργουρίζει αδιάκοπα από αγάπη και ζωή.

«Οι γάτες της Κωνσταντινούπολης, σε γενικές γραμμές, δεν είναι ούτε κατοικίδια ούτε αδέσποτες, αλλά ένα υβρίδιο των δύο», λέει στο BBC ο Marcel Heijnen, φωτογράφος και συγγραφέας του βιβλίου City Cats of Istanbul, προσθέτοντας ότι οι γάτες δεν ανήκουν σε συγκεκριμένα άτομα, «αλλά φροντίζονται από την κοινότητα στις αντίστοιχες γειτονιές τους».

Επισημαίνει μια τοπική ευλάβεια προς τις γάτες που δεν έχει δει αλλού. «Κάθε δήμος διαθέτει κτηνιατρικό τμήμα που βοηθά τα αδέσποτα ζώα της περιοχής του, προσφέροντας δωρεάν υπηρεσίες στείρωσης για τις αδέσποτες γάτες», εξηγεί ο Fatih Dağlı, συνιδρυτής του Cat Museum Istanbul. «Οι ιδιωτικές κτηνιατρικές κλινικές προσφέρουν επίσης υπηρεσίες με έκπτωση για τις αδέσποτες γάτες, ενώ οι κάτοικοι συχνά συνεισφέρουν για να καλύψουν τα έξοδα του κτηνιάτρου».

Ο Αλί Οσμάν Αϊκούλ φωνάζει τη γάτα του, τον Prince, ενώ περιμένει πελάτες στο κατάστημά του με τουρκικά χαλιά. Μια γάτα κάθεται πάνω σε ένα σκαμπό μέσα σε ένα βιβλιοπωλείο στην περιοχή Μπεγιαζίτ.

Αυτή η αφοσίωση στις γάτες δεν είναι καθόλου καινούργια. «Η λατρεία των αδέσποτων γατών χρονολογείται από την εποχή που η Κωνσταντινούπολη βρισκόταν υπό οθωμανική κυριαρχία», λέει ο Heijnen.

«Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, τοπικά ιδρύματα φρόντιζαν ώστε τα αδέσποτα ζώα να έχουν τη φροντίδα που χρειάζονταν. Αυτή η αγάπη για τα αδέσποτα μετατράπηκε σε επάγγελμα πλήρους απασχόλησης όταν δημιουργήθηκε η θέση του mancacı («φροντιστής γατών»).

«Οι mancacıs είχαν ως καθήκον να φροντίζουν ώστε οι γάτες της πόλης να τρέφονται, ενώ οι κάτοικοι είχαν επίσης τη δυνατότητα να αγοράζουν τροφή από τους mancacıs και να ταΐζουν οι ίδιοι τα γατάκια».

Μια γάτα κοιμάται δίπλα στους νεόνυμφους κατά τη διάρκεια της φωτογράφισής τους στη γέφυρα Γαλάτα

Αδέσποτες γάτες περιμένουν δίπλα σε έναν ψαρά στον παραλιακό δρόμο του Καρακόι

Ο Dağlı ανατρέχει ακόμη πιο πίσω στον χρόνο. «Από την εποχή των Φοινίκων, ήταν πολύ συνηθισμένο οι θαλάσσιοι έμποροι να έχουν γάτες στα πλοία τους για να τα προστατεύουν από τα τρωκτικά», λέει, προσθέτοντας ότι καθώς τα εμπορικά πλοία με μετάξι και μπαχαρικά έφταναν στα πολυσύχναστα λιμάνια της Κωνσταντινούπολης κατά τη Ρωμαϊκή και την Οθωμανική εποχή, έφταναν και αμέτρητες γάτες.

Σήμερα, οι κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης εξακολουθούν να μοιράζονται ευχαρίστως τους χώρους τους, εσωτερικούς και εξωτερικούς, πάνω και κάτω από το έδαφος, με την πόλη των γατών τους.

Από τον αυτόματο πωλητή εισιτηρίων μέχρι τον Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου στο Φανάρι

Οι πόλεις σπάνια αναγνωρίζονται για την ευαισθησια τους. «Το γεγονός ότι ένα άλλο ζωντανό είδος διεκδικεί τη δική του θέση σε αυτό το μείγμα είναι πραγματικά ξεχωριστό. Το να βλέπεις τους ντόπιους να νοιάζονται για αυτούς τους συν-κατοίκους του πλανήτη είναι ακόμα πιο ξεχωριστό», λέει ο Heijnen.

Ένας ψαράς ταΐζει μια γάτα στον παραθαλάσσιο πεζόδρομο του Εμιργάν, δίπλα στον Βόσπορο

Σε αντίθεση με ορισμένα λιγότερο φιλόξενα μέρη του πλανήτη, όπου η ζωή στους δρόμους είναι πολύ πιο σκληρή για τα αδέσποτα ζώα, οι γάτες της Κωνσταντινούπολης φαίνεται να τα έχουν όλα. Στις γειτονιές στους λόφους και κατά μήκος του Βοσπόρου, οι γάτες χαλαρώνουν σε παγκάκια και σκαλοπάτια και κουλουριάζονται για μεσημεριανούς ύπνους σε ξύλινα σπιτάκια. Έξω από τις αγορές και τους σταθμούς του μετρό, μπολ με ξηρά τροφή και νερό περιμένουν τις πεινασμένες γατούλες να περάσουν, ενώ ντόπιοι και επισκέπτες μοιράζονται μερίδες από τα γεύματά τους στα καφέ με τις αδέσποτες γάτες που τρίβονται απαλά στα πόδια τους.

Ανατρέξτε στο Kedi (2016), το ντοκιμαντέρ της Ceyda Torun, που ανοίγει ένα παράθυρο ανάμεσα στους δύο κόσμους που ζουν οι γάτες – ούτε άγριες ούτε εξημερωμένες – προσφέρουν χαρά και νόημα σε όσους επιλέγουν να τις υιοθετήσουν. Στην Κωνσταντινούπολη, οι γάτες είναι ο καθρέφτης των ανθρώπων, επιτρέποντάς τους να αναστοχαστούν τη ζωή τους με τρόπους που τίποτα άλλο δεν θα μπορούσε.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ