Όταν ακούς χρώματα και βλέπεις ήχους – Τι είναι η συναισθησία
- 16 ΑΠΡ 2026
Από μία άποψη, το έχουμε δει αρκετές φορές στη μεγάλη οθόνη, ιδιαίτερα σε σκηνές που θέλουν να μεταφέρουν την αλλόκοτη πραγματικότητα που κατοικεί στο μυαλό του πρωταγωνιστή: στο Perfume:The Story of a Murderer, ο δολοφόνος διαθέτει μια τόσο ανεπτυγμένη όσφρηση που μέσω αυτής μπορεί να αναγνωρίσει συναισθήματα και αντικείμενα, στο Baby Driver ένας εσωστρεφής χαρακτήρας αντιλαμβάνεται τον κόσμο μέσα απ’ τη μουσική, ενώ στο φαντασμαγορικό Doctor Strange ο κόσμος μεταφράζεται στιγμιαία σε γεωμετρικά μοτίβα.
Το παράδοξο είναι ότι το παραπάνω μπλέξιμο των αισθήσεων δεν περιορίζεται στη σφαίρα της σκηνοθετικής έμπνευσης.
Από τις αρχές του 19ου αιώνα, υπάρχει κατακεγραμμένη αναφορά σε διδακτορική διατριβή από Γερμανό γιατρό-επιστήμονα (με το όνομα Georg Tobias Ludwig Sachs) για το φαινόμενο της «χρωματικής ακοής» το οποίο αντιμετώπιζε ο ίδιος, περιγράφοντας ότι έβλεπε χρώματα σε γράμματα και ήχους. Το ίδιο φαινόμενο μελέτησε δεκαετίες αργότερα ο Γερμανός επιστήμονας (και ιδρυτής της ψυχοφυσικής) Gustav Fechner, ενώ διευρύνθηκε και τελικά θεμελιώθηκε με τον όρο που επικρατεί μέχρι σήμερα από τον Βρετανό Francis Galton τη δεκαετία του 1890.
Και το όνομα αυτού του φαινομένου: συναισθησία.
Πρόκειται για ένα σπάνιο αλλά όχι απίθανο νευρολογικό φαινόμενο (αφορά περίπου το 2-4% του παγκόσμιου πληθυσμού), κατά το οποίο η ενεργοποίηση μιας αισθητηριακής οδού προκαλεί αυτόματα την ενεργοποίηση μιας άλλης, με αποτέλεσμα την ταυτόχρονη εμπειρία διαφορετικών αισθήσεων από το ίδιο άτομο. Δεν αποτελεί απποκύημα της φαντασίας – όντως τα άτομα αυτά βιώνουν σταθερά τις ίδιες συνδέσεις ανάμεσα σε διαφορετικές αισθήσεις
Και ανάλογα με το ποιες είναι οι δύο αισθήσεις που ενώνονται αυτόματα στον εγκέφαλο, προκύπτουν και οι διαφορετικοί τύποι συναισθησίας. Δεν είναι μόνο το να ακούς τα χρώματα και τα γράμματα, όπως βίωνε ο Sacks. Μεταξύ άλλων, υπάρχουν άτομα τα οποία συνδέουν αυτόματα λέξεις με συγκεκριμένες γεύσεις (π.χ. η μητέρα έχει γεύση βανίλιας), άλλα που συνδέουν αριθμούς με προσωπικότητες (π.χ. το 2 είναι ντροπαλό) και άλλα που συνδέουν τα συναισθήματα με χρώματα (π.χ. η χαρά έχει έντονο κίτρινο φως).
Ευχή ή κατάρα; Πάντως, όχι πάθηση – απλώς φαινόμενο.
Πού οφείλεται το φαινόμενο της συναισθησίας
Στη σύγχρονη νευροεπιστήμη, οι πιο πολλοί ερευνητές συμφωνούν ότι το φαινόμενο της συναισθησίας οφείλεται σε αυξημένα επίπεδα διασύνδεσης μεταξύ εγκεφαλικών περιοχών, περιοχές που κατά κανόνα αποκόπτονται κατά την ανάπτυξη του εγκεφάλου.
Έχει επιβεβαιωθεί ότι στη βρεφική ηλικία οι εγκέφαλοί μας εμφανίζουν υπερσυνδεσιμότητα: στα πρώτα στάδια ανάπτυξης, δηλαδή, διαθέτουμε πολλές και ισχυρές νευρωνικές συνδέσεις μεταξύ των αισθητηριακών περιοχών, οι οποίες σταδιακά «καθαρίζονται» μέσω της διαδικασίας του νευρωνικού κλαδέματος, όταν ο εγκέφαλος εξελίσσεται και για λόγους πρακτικότητας επιλέγει να κρατήσει μόνο τις ενισχυμένες συνδέσεις, έναντι εκείνων που δεν χρησιμοποιούνται συχνά – σαν μια πόλη γεμάτη δρόμους και σοκάκια, απ’ όπου μένουν τελικά μόνο οι κεντρικές λεωφόροι.
Φαίνεται ότι τα μυαλά που παρουσιάζουν κάποια μορφή συναισθησίας, μέρος αυτών των διασυνδέσεων διατηρήθηκε και τελικά ενισχύθηκαν. Έτσι, ο εγκέφαλος αναπτύχθηκε με διαφορετικό από τον συνηθισμένο τρόπο, με αποτέλεσμα την αυξημένη ή διαφοροποιημένη επικοινωνία μεταξύ συγκεκριμένων περιοχών του εγκεφαλικού φλοιού που επεξεργάζονται διαφορετικές αισθήσεις.
Να επισημάνουμε ότι πλέον η συναισθησία δεν θεωρείται αποτέλεσμα «λανθασμένης ανάπτυξης», αλλά μια σταθερή και έμφυτη νευροαναπτυξιακή παραλλαγή της αισθητηριακής επεξεργασίας που καθιστά αυτά τα άτομα μοναδικά στον τρόπο που βιώνουν τον κόσμο.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις