Πώς σταμάτησε να είναι άβολο το να τρώω με μία ηλικιωμένη κυρία στο TikTok

Οι μέρες των γιορτών καλύπτονται από αυτό το γλυκόπικρο πέπλο του «οικογενειακού πρέπει». Είναι αυτή η περίοδος που παραδοσιακά περνά κανείς με γονείς, συγγενείς και φίλους – μια ανάγκη-επιταγή που εντείνεται αν δώσεις λίγη σημασία γύρω σου: συνταγές για το οικογενειακό τραπέζι, φίλοι που έχουν γεμίσει το πρόγραμμά τους με οικογενειακές υποχρεώσεις, δώρα για την οικογένεια και φυσικά όλες εκείνες οι διαφημίσεις σε οθόνες, φυλλάδια και δρόμους που σε σπρώχνουν στο «μαζί». Μια ανεπαίσθητη επίκληση στο συναίσθημα που χαϊδεύει διακριτικά την συναισθηματική πλευρά του εγκεφάλου μας: «μην αφήνετε μόνους τους γονείς και τους παππούδες σας φέτος τις γιορτές».

Χάσαμε κι εμείς πρόσφατα τον παππού μας και παρόλο που κάθε χρόνο τρώγαμε όλοι μαζί, φέτος ήταν ακόμα πιο σημαντικό να βρεθούμε δίπλα στη γιαγιά στο γιορτινό τραπέζι. Εκείνη έτρωγε σχεδόν αμίλητη, παρατηρούσε τις μπουκιές όλων μας και άκουγε προσεκτικά τη συνταγή της κοτόπιτας, πού θα βγουμε το βράδυ, σε τι παραλλαγή θα φάμε αύριο ό,τι απομείνει, πώς να βάλεις μανό για να μην μεγαλώσει το σκίσιμο στο καλσόν και τι γλυκά έχουμε φέρει για να συνοδεύσουμε τον καφέ στη συνέχεια.

Κάπου μεταξύ αναζήτησης του επόμενου πάρτι και τσουγκρίσματος του καινούργιου ποτού, ο αλγόριθμος του ΤikTok έφερε στην οθόνη μου την κυρία Παρασκευή. Εκείνη σε αντίθεση με τη δική μου γιαγιά, κάθεται μόνη στο τραπέζι της και τρώει απέναντι από την κάμερά της. Βασικά, τρώει μαζί μου. Μου λέει από τι αποτελείται το γεύμα της. Μου μιλάει για τη μέρα της, τη μαμά της, τις φίλες της και τον καιρό στην Κεφαλονιά. Δείχνει κάπως θλιμμένη -λογικό, σκέφτομαι- ήταν στο νοσοκομείο για την αιμοκάθαρση της μητέρας της.

Νιώθω περίεργα, αναρωτιέμαι μήπως εδώ τελικά είναι που θα έπρεπε να ξεκινά η ιδιωτικότητα, ειδικά στις μεγαλύτερες ηλικίες, που δεν έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε στα social media.

Διαβάζω τα σχόλια. Ο κόσμος έχει (πάντα) κάτι κακό να πει. Την κατηγορούν που βρίσκει χρόνο και όρεξη να κάνει βίντεο στο TikTok, αλλά και για το πώς/πόσο και τι τρώει. Εκείνη δεν απαντά και επαναλαμβάνει την ίδια διαδικασία κάθε μέρα. Τρώει μπροστά από το smartphone και μοιράζεται τα νέα της.

Σε μια πρώτη επαφή με τέτοιου είδους περιεχόμενο, μπορεί να νιώσεις αμηχανία, ενδεχομένως και ετεροντροπή. Έχουμε συνηθίσει να συνδέουμε τα social media με τη νεότητα, την «τέλεια» εικόνα και μια συγκεκριμένη αισθητική. Όταν βλέπουμε μεγαλύτερους ανθρώπους να σπάνε αυτούς τους άγραφους κανόνες, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τα δικά μας στερεότυπα γύρω από την ηλικία, την έκθεση και το τι θεωρούμε αποδεκτό στο ωραιοποιημένο πλαίσιο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Ωστόσο, αν ξεπεράσουμε αυτό το αρχικό φίλτρο, υπάρχει κάτι βαθύτερο εκεί. Σύμφωνα με τις έρευνες, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ενήλικες χρησιμοποιούν το TikTok για να καταπολεμήσουν τη μοναξιά. Βρίσκουν κοινότητες, συνδέονται με την οικογένεια, μαθαίνουν νέα πράγματα και μοιράζονται στιγμές από τη ζωή τους, δραστηριότητες που οδηγούν σε καλύτερη κοινωνική ένταξη και βελτιωμένη ψυχική υγεία. Ενώ τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν συσχετιστεί με τη μοναξιά στους νεότερους ενήλικες, για τους ηλικιωμένους συχνά ισχύει το αντίθετο, αφού ενισχύουν τη σύνδεση και την αίσθηση του ανήκειν.

Για τους περισσότερους ηλικιωμένους, το να μιλήσουν στην κάμερα δεν είναι πράξη επίδειξης, αλλά ανάγκη επικοινωνίας. Ένα βίντεο όπου κάποιος τρώει, χορεύει ή μοιράζεται τις σκέψεις του, είναι ορισμένες φορές ο μοναδικός τρόπος να μοιραστεί κανείς τις στιγμές του, να νιώσει λιγότερο μόνος, να βρει συντροφιά στην άλλη πλευρά της οθόνης. Είναι τότε που τα σχόλια και τα likes γίνονται εκείνη η καθημερινή επαφή που ίσως λείπει από τη ζωή κάποιων ανθρώπων. Αυτή η διαδικτυακή διαφυγή, αλλάζει τον τρόπο που αντιλαμβάνεται κανείς την απομόνωση και τη μοναξιά.

Η αυθεντικότητα, η ειλικρίνεια, ενδεχομένως και η αφέλεια με την οποία οι μεγαλύτεροι σε ηλικία χρήστες, παράγουν περιεχόμενο για τα social media, οδηγεί τελικά σε βίντεο με τα οποία οι θεατές ταυτίζονται, γελούν, συγκινούνται και νιώθουν περισσότερο. Έτσι, οι «αρχάριοι» των social, αλλά «βετεράνοι» της ζωής, χαίρουν ευρείας ψηφιακής κοινωνικής αποδοχής, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ότι θα διαβάσουν και μερικά αρνητικά σχόλια.

Σε μια εποχή όπου οι κοινωνικοί δεσμοί μοιάζουν να χαλαρώνουν και η ουσιαστική καθημερινή επαφή μειώνεται, ειδικά για όσους ζουν μόνοι, το TikTok μπορεί να προσφέρει κάτι απλό, αλλά πολύτιμο: την αίσθηση ότι κάποιος τους βλέπει και τους ακούει. Ίσως αυτά τα likes και τα σχόλια ανθρωπιάς είναι που έχουν περισσότερη αξία τελικά και όχι εκείνα που ανάγουν κάποιον σε καλύτερο ή χειρότερο influencer/ ψηφιακό πωλητή.

Τελικά, το ερώτημα δεν είναι αν το TikTok μπορεί να βοηθήσει τους μεγαλύτερους ανθρώπους να νιώθουν λιγότερο μόνοι – σε πολλές περιπτώσεις, ήδη το κάνει. Το πιο σημαντικό είναι αν εμείς, ως θεατές, είμαστε πρόθυμοι να δούμε πέρα από την αρχική αμηχανία και να αναγνωρίσουμε την αξία αυτής της ψηφιακής συντροφικότητας. Γιατί, ίσως, μέσα από αυτές τις οθόνες, χτίζονται γέφυρες κατανόησης και επικοινωνίας ανάμεσα στις γενιές και μας θυμίζουν ότι η ανάγκη για σύνδεση δεν έχει ηλικία.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ