Τέχνη σε όλο το Αιγαίο: Σε όποιο νησί και να πας, έχει από μία μεγάλη έκθεση να δεις

Στον Αργοσαρωνικό

Ξεκινάμε από τον πρώτο σταθμό που πιάνουν λιμάνι τα δρομολόγια από Πειραιά – τον Πόρο και τη γκαλερί Citronne που εκπροσωπεί επάξια το νησί στους κύκλους της τέχνης εδώ και μια εικοσαετία:

• Στον χώρο της γκαλερί, πρωταγωνιστούν οι λαμπερές, με κρύσταλλα μουράνο κολυμβήτριες της γλύπτριας Αφροδίτης Λίτη, πλάι σε μικρότερα και μεγαλύτερα έργα, δελφίνια, κοχύλια, σαύρες και βάρκες μεταναστών.Σε συνάρτηση με τα παιχνίδια των αντανακλάσεων και του φωτός, αναδύεται μια ευρύτερη χωρική εμπειρία γύρω από τη θάλασσα και τη μνήμη («Το Παιχνίδι της Ανάδυσης»).
• Παράλληλα, στο πλαίσιο της συνεργασίας που ανανεώνει για ακόμη ένα καλοκαίρι η Citronne με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς & Νήσων, έχουμε έναν διάλογο μεταξύ αρχαιότητας και σύγχρονης τέχνης να περιμένει το κοινό στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πόρου, φέρνοντας σε σχέση αντίστοιξης τα λεπτεπίλεπτα έργα του Νίκου Ποδιά με τα στιβαρά ευρήματα της αρχαιότητας («Ίχνη»).

Ακολουθεί η «βασίλισσα» του είδους. Προορισμός των μποέμ από τη δεκαετία του ’50, καταφύγιο για τη γενιά των διανοούμενων στη μεταπολεμική εποχή και έπειτα ταυτισμένη με το όνομα του συλλέκτη Δάκη Ιωάννου, η Ύδρα λάμπει σαν διαμάντι στα μάτια του επιφανούς κοινού της τέχνης, επιβεβαιώνοντας για ακόμη ένα καλοκαίρι τη φήμη της:

• Στο σταθερά πρώτο σε επίπεδο εκθέσεων Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ αντηχεί δυνατά φέτος το μεταναστευτικό βίωμα της αφρικανικής διασποράς, με όχημα τον τζαμαϊκανής καταγωγής και διεθνώς διακεκριμένο (για μεγάλες εγκαταστάσεις με ευρεθέντα αντικείμενα) καλλιτέχνη Nari Wardα. Παρουσιάζει μια σειρά από 10 νέες παραγωγές στην κόψη μετανάστευσης και μνήμης («Until That Day»).
• Στο Ιστορικό Αρχείο-Μουσείο Ύδρας έχουμε τα αποστομωτικά αυτοπορτρέτα της Kimiko Yoshida. Στην φωτογραφική τέχνη της καταξιωμένης Γιαπωνέζας, το αυτοπορτρέτο λειτουργεί ως πειστήριο μιας προσεκτικτικά επιμελημένης μεταμόρφωσης του εαυτού, με πολλαπλές συμβολικές, τελετουργικές, φεμινιστικές και ιστορικές συνδηλώσεις («You Won’t Forget Her»).
• Δέκα χρόνια από τον θάνατο του μεγάλου Παναγιώτη Τέτση που μετουσίωνε στα έργα του όλη την καθαρότητα και την εκτυφλωτική διαύγεια του μεσογειακού τοπίου, το κοινό προσκαλείται στο οικογενειακό σπίτι του ζωγράφου στην Ύδρα, εκεί όπου έστησε το ατελιέ του και σήμερα λειτουργεί ως παράρτημα του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου στην Ύδρα, για να ανακαλύψει σύγχρονους Υδραίους καλλιτέχνες, μέσα από έναν κύκλο εκθέσεων με έργα που θα εναλλάσσονται («10 χρόνια χωρίς τον Τέτση»).

Πριν αφήσουμε τον Αργοσαρωνικό, μια στάση στις κοσμοπολίτικες Σπέτσες.

Ο λόγος; Ένα (σπανίως τόσο ουσιαστικό) πρόγραμμα recidency που βασίζεται στη συνύπαρξη και την τριβή των καλλιτεχνών με την τοπική κοινότητα, πριν προχωρήσουν στην παραγωγή των έργων: έπειτα από την επιτυχημένη έναρξη πέρσι, το Anargyros Art Residency παραδίδει τον καρπό του φετινού κύκλου φιλοξενίας με την έκθεση «Insular Animisms» στους (εντυπωσιακούς) χώρους της Αναργυρείου και Κοργιαλένειου Σχολή Σπετσών – ένα επιβλητικό κτίριο που κάποτε λειτουργούσε ως οικοτροφείο.

Στις Κυκλάδες

Ο Ανδρέας Εμπειρίκος περιέγραφε την Άνδρο ως «αληθινό παράδεισο». Εμείς παραμένουμε πιο προσγειωμένοι και ρεαλιστές, αναγνωρίζοντας όμως ότι το δεύτερο νησί απολαμβάνει προνόμια που δεν βρίσκεις σε άλλο κυκλαδονήσι: έχει πράσινο και άφθονες πηγές, πέτρινα πυργόσπιτα, αλλά και πολιτιστικά ιδρύματα που κρατάνε ανεβασμένο τον παλμό της τέχνης την περίοδο του θέρους..

• Ψηλά στις πλαγιές του όρους Γερακώνες, μέσα στην εμβληματική Μονή Παναχράντου (όπου από πέρσι ανακαινίστηκε ένας παλιός Πύργος των εγκαταστάσεων για να λειτουργεί ως Πινακοθήκη), ξεδιπλώνεται η ζωγραφική παρακαταθήκη του Αλέκου Φασιανού μέσα από μια αναδρομική έκθεση που εστιάζει στην ατέρμονη προσπάθεια σύλληψης του μυστηρίου της ανθρώπινης παρουσίας στον κόσμο («Ο Αινιγματικός Κόσμος του Ανθρώπου»).
• Το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή παρουσιάζει στη νησιώτικη έδρα του μια από τις σημαντικότερες μορφές της ευρωπαϊκής γλυπτικής του 20ού αιώνα: την Germaine Richier. Μια σπάνια εξαίρεση γυναίκας εικαστικού που αναγνωρίστηκε στην εποχή της, ξεπερνώντας την ακαδημαϊκή αναπαράσταση του ανθρώπινου σώματος με μορφές χτυπημένες, σημαδεμένες, αποδυναμωμένες, μεταφέροντας έτσι το τραύμα των παγκόσμιων πολέμων («Germaine Richier – Συνομιλίες»).
• Με σταθερή πυξίδα την εσωτερική ανάταση που μπορεί να προσφέρει η τέχνη πλέουν εδώ και χρόνια οι Πλόες, ο θεσμός του Ιδρύματος Π. & Μ. Κυδωνιέως που αποτελεί σημείο αναφοράς για το καλοκαίρι στην Άνδρο. Φετινός θεματικός άξονας της έκθεσης είναι το αίνιγμα της εικόνας σε μια εποχή που όλα βιώνονται διαμεσολαβημένα. Συμμετέχουν 22 σύγχρονοι καλλιτέχνες («Άνθρωπος εν εικόνι διαπορεύεται»).

Μπαίνουμε ξανά στο πλοίο με προορισμό το λιμάνι της Τήνου. Χάρη στην ακατανίκητη ενέργεια του άνυδρου τοπίου αλλά και τη σπουδαία κληρονομιά του νησιού που είναι συνυφασμένη με τόσες παραδόσεις, με τη μαρμαροτεχνία, τους περιστερώνες και την πνευματικότητα, το «νησί του Αιόλου» βιώνει μια νέα εποχή άνθισης ως προορισμός τα τελευταία χρόνια, ειδικά για το εστέτ και το εναλλακτικό κοινό. Ιδρύματα και μουσεία στέκονται για ακόμη ένα καλοκαίρι στο ύψος των περιστάσεων:

• Εδουάρδος Σακαγιάν και Άννα Μαρία Τσακάλη, δύο φωνές της γενιάς του ’80 που επιμένουν στο μέσο της ζωγραφικής με τρόπο που αποδεικνύουν ότι είναι επίκαιρη και συγκινητική, συμπράττουν στην έκθεση «Από το χάος στον κόσμο» στο Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού, δίνοντας από κοινού υπόσταση στη στιγμή όπου το άμορφο αποκτά μορφή και η εμπειρία μετασχηματίζεται σε εικόνα.
• Από τις συνεντεύξεις στις εξομολογήσεις και από τα επιχειρήματα στην εξωγλωσσική δύναμη της τέχνης. Μέσα απ’ αυτή την πορεία σκιαγραφείται η σχέση του Κώστα Τσόκλη με τον και τον Θανάση Λάλα, με τελευταίο σταθμό τα έργα του δεύτερου που προέκυψαν από την αλληλεπίδραση με τον πρώτο και παρουσιάζονται το καλοκαίρι στη νέα πτέρυγα του Μουσείου Κώστα Τσόκλη («Θανάσης Λάλας – Κώστας Τσόκλης: Συνομιλώντας με εικόνες και λέξεις»).
• Οι σύγχρονοι Τήνιοι μαρμαρογλύπτες δηλώνουν «παρών» στον τόπο τους: Στο γραφικό χωριό Βεναρδάδος πριν από τον Πύργο, πάνω από 20 καλλιτέχνες και μαρμαρογλύπτες που κατάγονται από το συγκεκριμένο χωριό εκθέτουν τη δουλειά τους, σε ένα αφήγημα το οποίο διατρέχει τη μνήμη και το μεγάλο καλλιτεχνικό αποτύπωμα του μικτού αυτού τόπου («Βεναρδάδος:Το χθες και το σήμερα στην Τέχνη»).
• Στον Πύργο της Τήνου, τόπο συνδεδεμένο με τη μακραίωνη παράδοση της μαρμαροτεχνίας, ο Αργύρης Ραλλιάς παρουσιάζει την «Λιτανεία», σε επιμέλεια Χριστόφορου Μαρίνου: μια νέα σειρά έργων εμπνευσμένων από τη νησιωτική ζωή, τη μνήμη και την παραδοσιακή εργασία.

Τον φανό των τεχνών κρατά σταθερά αναμμένο τα καλοκαίρια και η Νάξος:

Σημείο αναφοράς αποτελεί σταθερά ο Πύργος Μπαζαίου, όπου η επίσκεψη αποτελεί από μόνη της άχαστη εμπειρία. Μέσα στο καλοδιατηρημένο, επιβλητικό κτίσμα που δεσπόζει στην ενδοχώρα, «κατοικεί» αυτό το καλοκαίρι μία από τις μακροβιότερες και πιο ιστορικές συλλογικότητες σύγχρονης τέχνης στη χώρα: η καλλιτεχνική ομάδα ΑΦΗ, μια ομάδα συνυφασμένη με τις χειρωνακτικές καλλιτεχνικές πρακτικές και τα οργανικά υλικά, παρουσιάζει έργα που μεταφέρουν εκ φύσεως έννοιες όπως η μετάλλαξη, η επιμονή και η σημασία της βραδύτητας, σε μια εποχή που όλα τρέχουν («Συναφή»).

Ακολουθεί (απαραιτήτως) μια στάση στην Αμοργό για ένα νέο καλλιτεχνικό εγχείρημα, που ξεπερνάει τα όρια μιας έκθεση και ξετυλίγεται με τη μορφή μιας εικαστικής διαδρομής σε όλο το μήκος του νησιού.

Αναφερόμαστε στη «Μνημοσύνη» που αναπτύσσεται μέσα από τρεις αλληλένδετες εκθέσεις γύρω από τη μνήμη, το νερό και το τοπίο – εκθέσες οι οποίες παρουσιάζονται παράλληλα σε τρία σημεία από την Αιγιάλη με τα ζωγραφικά έργα του Γιάννη Ζαγοριανάκου (που εξερευνούν την προσωπική μνήμη και τα ίχνη που αφήνουν οι τόποι μέσα μας), στη Χώρα με τον διάλογο ανάμεσα στη ζωγραφική του Γιάννη Ζαγοριανάκο και την κεραμική της Μαρίνας Κοριολάνο-Λυκουρέζου, ως την Κολοφάνα με μια ομαδική έκθεση που αποτυπώνει παλιές και νέες μνήμες, μέσα από έργα διαφορετικών πρακτικών και μέσων.

Στην ίδια κατεύθυνση διερεύνησης της «ζώσας συλλογικής μνήμης», αλλά με πιο βιωματική τροχιά, κινείται και η έκθεση του Thermia Project στην Κύθνο: το αποτέλεσμα του φετινού (τρίμηνου) προγράμματος φιλοξενίας καλλιτεχνών που επιμελείται η Οντέτ Κουζού φέρει τον τίτλο «Convivial Gestures» και μέσα από τα έργα της Κυβέλης Ζωής, του Γιάννη Μαλινάκη και της Πολίνας Μήλιου εξερευνα τις μικρές καθημερινές χειρονομίες που διαμορφώνουν την κοινωνική ζωή, τη συλλογική μνήμη και την άυλη πολιτιστική κληρονομιά της Κύθνου, στο Δημοτικό σχολείου της Χώρας.

Στα Δωδεκάνησα

Συνεχίζουμε τον εικαστικό περίπλου με μία στάση στα Δωδεκάνησα και τη Ρόδο όπου αυτό το καλοκαίρι χτυπάει ο παλμός της σύγχρονης κεραμικής τέχνης. Και εκπλήσσει.

Αιτία, η Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής που έχει ρίξει άγκυρα για αυτό το καλοκαίρι σε μια σειρά από ιστορικά κτίρια στον πυρήνα της καλοδιατηρημένης Μεσαιωνικής Πόλης, σε επιμέλεια των Σταματία Δημητρακοπούλου, Anissa Touati και Λουκίας Θωμοπούλου. Με μεγάλη λίστα καλλιτεχνών (42 από 18 χώρες κυρίως της Μεσογείου), αξιοσημείωτη ποικιλία, ειλικρινή φροντίδα και υψηλό επίπεδο έργων, η έκδοση «Εκεί που αρχίζει η Μέρα» αποτελεί μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για να ανακαλύψεις τα πολλά και διαφορετικά πρόσωπα της σύγχρονης κεραμικής τέχνης, αλλά και τη μνήμη της Μεσογείου που μεταφέρει εκ φύσεως πάνω της.

Εδώ, η δική μας ανταπόκριση από τη Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής 2026.

Στο Ανατολικό Αιγαίο

Συνεχίζουμε το ταξίδι στην άκρη του Αιγαίου και σε low profile νησιά που κρατάνε ανόθευτα την ταυτότητά τους.

Απαράβατη στάση στη Σάμο, για το Art Space Pythagorion στο Πυθαγόρειο, την έδρα του μη κερδοσκοπικού ιδρύματος Schwarz που επιμελείται (από το 2016) η διευθύντρια του ΕΜΣΤ Κατερίνα Γρέγου. Εκεί, λαμβάνει χώρα μια «εικαστική ανασκαφή», με μια σειρά από ανήσυχους και ενδιαφέροντες εικαστικούς: το «Fragments and Futures» φέρνει καλλιτέχνες από την Ελλάδα και το εξωτερικό (μεταξύ αυτών οι Rosella Biscotti Αλέξης Φιδετζής, Πέτρος Μώρης, Lucia Tallová) σε αναμέτρηση με τα θραύσματα, τους μύθους και τα υλικά ίχνη της αρχαιότητας, δείχνοντας ότι τα αρχαιολογικά κατάλοιπα παραμένουν ζωντανά, να τροφοδοτούν τη φαντασία και τη σύγχρονη παραγωγή.

Όπως συνεχίζουμε το ταξίδι στο Βόρειο Αιγαίο, μια αλλόκοτη έκθεση φάντασμα πλανάται πάνω από το νησί της Λέσβου. Mύθος ή αλήθεια; Οι καλλιτέχνες κινούνται «σαν φαντάσματα, γίνονται ταξιδιώτες και παρατηρητές. Ενσαρκώνουν φωνές και αφηγούνται ιστορίες που φτάνουν σε εμάς έμμεσα, λοξά, μέσα από απρόσμενες διαδρομές», αναφέρει το συνοδευτικό κείμενο για την έκθεση «Spectral» που φιλοξενεί η δραστήρια K-Gold Temporary Gallery του νησιού, σε επιμέλεια του Νικόλα Βαμβουκλή. Εικαστικά, φωτογραφία, χορός και μόδα συναντώνται στον χώρο της γκαλερί, με διεθνή ονόματα όπως οι Bas Jan Ader, Bruce Nauman, Erwin Olaf και Jackie Nickerson.

Κλείνουμε τη θαλάσσια διαδρομή στο λιμάνι της Χίου για τον οργανισμό DEO projects που βρίσκει κάθε καλοκαίρι τρόπο να εκπλήσσει.

Συνεχίζοντας την απρόσμενη νομαδική του πορεία στο νησί, το DEO φωτίζει έναν ξεχασμένο τόπο στα βορειοδυτικά της Χίου, την Αμανή στη Βολισσό. Μια περιοχή που αντιμετωπίζει έντονη πληθυσμιακή συρρίκνωση και πολλαπλές προκλήσεις μετά τις πυρκαγιές. Με τίτλο «Γράμμα σ’ έναν ισχνό πατέρα» και τη συμμετοχή διεθνών καλλιτεχνών με ισχυρό αποτύπωμα (ανάμεσα στους οποίους και η Cindy Sherman), η έκθεση διερευνά ευρύτερα την πατρική φιγούρα ως φορέα εξουσίας, απουσίας και συναισθηματικής αποστέρηση, σε συνάρτηση και με την ταυτότητα του νησιού.

Στην Κρήτη

Δεν θα μπορούσε να λείπει η Μεγαλόνησος από τα εικαστικά SOS του καλοκαιριού – μαζί με τις αμέτρητες φυσικές ομορφιές και μια βαριά πολιτιστική ιστορία που παραμένει μέχρι σήμερα ζωντανή, η Κρήτη προσφέρει πολλές ευκαιρίες για ανάταση μέσω της σύγχρονης τέχνης:

• Στο Μουσείο Εικαστικών Τεχνών Ηρακλείου η ζωγραφική έκθεση «Μετάβαση» του Νεκτάριου Μαρίνου εστιάζει στην έννοια της αλλαγής και της αδιάκοπης ροής των πραγμάτων: το πέρασμα από τη μία κατάσταση στην άλλη, από το οικείο στο άγνωστο, από τη φθορά στη δημιουργία.
• Τα «Εύθραυστα ίχνη των συμβόλων» του Νίκου Αλεξίου σε περιμένουν στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στο Ρέθυμνο. Μια αναδρομική έκθεση που συγκεντρώνει χαρακτηριστικά έργα από το σύνολο της πορείας του αναγνωρισμένου εικαστικού, έργα όπου τα εύθραυστα υλικά μετατρέπονται σε στιβαρούς φορείς προσωπικών βιωμάτων.
• Στη Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων, ο Αλέξανδρος Ψυχούλης επιδίδεται σε μια νέα ανάγνωση της μακράς πορείας του στη σύγχρονη ελληνική τέχνη. Μια αναδρομική με περισσότερα από 150 έργα (ζωγραφική, εγκαταστάσεις, γλυπτά, animation, comics, σημειώσεις και προσχέδια) που ξεδιπλώνουν έναν κόσμο όπου η εικόνα συναντά την τεχνολογία, τη φαντασία και το ασυνείδητο («Κινδύνεψα μόνο από ανεξέλεγκτες σκέψεις»).

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ

LIFE

Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής στη Ρόδο: Όσα είδαμε κάτω από το εκτυφλωτικό φως της Μεσογείου

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Καλοκαίρι στην Αθήνα: 10 εκθέσεις για να παραμείνεις δροσερός

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Το ΕΜΣΤ χαράζει νέα ταυτότητα προς την Ανατολή

Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.