Τι ανακάλυψαν ερευνητές για τον πραγματικό ουρανό πίσω από τον εμβληματικό πίνακα του van Gogh

Περισσότερο από έναν αιώνα μετά τη δημιουργία ενός από τους πιο αναγνωρίσιμους έναστρους ουρανούς στην ιστορία της τέχνης, επιστήμονες εκτιμούν ότι ενδέχεται να εντόπισαν το πραγματικό ουράνιο σκηνικό που ενέπνευσε τον Vincent van Gogh. Τα ευρήματα θα μπορούσαν να οδηγήσουν ακόμη και σε αναθεώρηση της καθιερωμένης χρονολόγησης του αριστουργήματός του.

Σύμφωνα με τη νέα έρευνα, το περίφημο έργο The Starry Night (Έναστρη Νύχτα) ενδέχεται να μην αποτελεί αποκλειστικά προϊόν της καλλιτεχνικής φαντασίας του Ολλανδού ζωγράφου, αλλά να βασίζεται σε εικόνες του ουρανού που παρατηρούσε από το ψυχιατρικό ίδρυμα στη νότια Γαλλία, πριν από 137 χρόνια.

Ερευνητική ομάδα από τη Νότια Κορέα ανακοίνωσε ότι, έπειτα από πολυετή μελέτη της αστρονομίας και του έργου του van Gogh, κατέληξε στο συμπέρασμα πως ο πίνακας αντιστοιχεί στον ουρανό που θα μπορούσε να είναι ορατός λίγο πριν από την αυγή, στις 22 Ιουλίου 1889, πάνω από το Saint-Rémy-de-Provence της Γαλλίας.

Η ημερομηνία αυτή είναι περίπου έναν μήνα μεταγενέστερη από τη χρονολόγηση που επικρατεί εδώ και δεκαετίες για το μεταϊμπρεσιονιστικό έργο, στο οποίο ο ουρανός απεικονίζεται με στροβιλιζόμενες μπλε γραμμές, λαμπερά άστρα και μια φωτεινή ημισέληνο, πάνω από ένα χωριό που πλαισιώνεται από κυπαρίσσια.

Οι ιστορικοί τέχνης τοποθετούν παραδοσιακά τη δημιουργία του πίνακα στον Ιούνιο του 1889, λίγο μετά την εισαγωγή του van Gogh στο ψυχιατρικό ίδρυμα. Μερικούς μήνες νωρίτερα, ο ζωγράφος είχε κόψει το αριστερό του αυτί, έπειτα από διαμάχη με τον επίσης ζωγράφο Paul Gauguin.

Επικεφαλής της νέας έρευνας είναι ο Elijah Jeong-hyun Kim, διευθύνων σύμβουλος εταιρείας κατασκευής τηλεσκοπίων στη Σεούλ. Η μελέτη της ομάδας του δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports και αμφισβητεί την καθιερωμένη ημερομηνία δημιουργίας του έργου.

«Κανένας ουρανός δεν είναι ίδιος με κάποιον άλλον. Κάτι αλλάζει πάντα. Πιστεύω ότι ο Vincent παρατήρησε αυτές τις αλλαγές και τις ενσωμάτωσε στον πίνακα», ανέφερε ο Kim σε ηλεκτρονικό μήνυμά του. «Είμαι βέβαιος ότι η 22 Ιουλίου είναι η πιο σωστή ημερομηνία. Θα πόνταρα σε αυτήν», πρόσθεσε.

Η νέα μελέτη επιχειρεί να δώσει απάντηση σε ένα «πραγματικό αίνιγμα»: στα μέσα Ιουνίου του 1889, η Σελήνη δεν είχε τη λεπτή μορφή ημισελήνου που απεικονίζεται στον πίνακα, επισημαίνει ο Jose Luis Aragon, φυσικός στο National Autonomous University of Mexico, ο οποίος έχει μελετήσει το The Starry Night, χωρίς ωστόσο να συμμετέχει στη νέα έρευνα.

Ο ίδιος χαρακτήρισε την εκδοχή της 22 Ιουλίου ενδιαφέρουσα υπόθεση, διευκρινίζοντας ότι δεν μπορεί ακόμη να θεωρηθεί οριστικό συμπέρασμα.

Σύμφωνα με τον Kim και τους συνεργάτες του, γύρω στις 22 Ιουλίου 1889, λίγο πριν από την αυγή, η Σελήνη είχε σχήμα παρόμοιο με εκείνο που αποτυπώνεται στον πίνακα. Παράλληλα, το αστρικό σμήνος των Υάδων, στον αστερισμό του Ταύρου, αναδυόταν στον ανατολικό ορίζοντα μαζί με την Αφροδίτη. Οι αναλύσεις των καιρικών συνθηκών υποδεικνύουν, επίσης, ότι ο ουρανός θα μπορούσε να ήταν αρκετά καθαρός ώστε ο ζωγράφος να παρατηρήσει τα συγκεκριμένα ουράνια σώματα.

Οι ερευνητές δοκίμασαν και επαλήθευσαν τη μεθοδολογία τους εξετάζοντας νυχτερινούς ουρανούς που απεικονίζονται και σε άλλα έργα ζωγραφικής. Ο Aragon χαρακτήρισε την έρευνα προσεκτική και ουσιαστικά διεπιστημονική.

Ωστόσο, η υπόθεση περιπλέκεται από ένα σημαντικό στοιχείο: ο van Gogh δεν ζωγράφισε απλώς όσα έβλεπε από το παράθυρό του, αποτυπώνοντας πιστά τον ουρανό μιας συγκεκριμένης νύχτας. Εργάστηκε πάνω στο The Starry Night μέσα στο στούντιο του ιδρύματος, αξιοποιώντας σχέδια και αναμνήσεις για να συνθέσει το ιδιαίτερο τοπίο του.

Αυτό σημαίνει ότι τα ουράνια στοιχεία του πίνακα ενδέχεται να μην αντιστοιχούν σε μία και μοναδική νύχτα. Όπως επισημαίνει ο Aragon, είναι πιθανό ο ουρανός να αποτελεί σύνθεση εικόνων από πολλές διαφορετικές νύχτες, όπως άλλωστε αναγνωρίζουν και οι ίδιοι οι συγγραφείς της μελέτης.

Έτσι, η νέα έρευνα προσφέρει μια πιθανή εξήγηση για την αστρονομική προέλευση ορισμένων στοιχείων του εμβληματικού πίνακα, χωρίς να δίνει ακόμη οριστική απάντηση στο ερώτημα του πότε ακριβώς και υπό ποιες συνθήκες τον δημιούργησε ο van Gogh.