Tι αποκαλύπτεις με τα χρώματα ρούχων που επιλέγεις

Η διαδικασία του πένθους είναι στενά συνδεδεμένη με τη λύπη. Και ποιο χρώμα συνδέεται καλύτερα από όλα, με όσα νιώθουμε στα εντός μας;

Στο μυαλό μου, όλα -αφού ό,τι και αν βάλω, ο πόνος που νιώθω στη ψυχή μου δεν αλλάζει.

Στο ίδιο μυαλό βέβαια, δεν έχει σημασία τι θα πει ‘ο κόσμος’.

Στα ιστορικά στερεότυπα/παραδόσεις της Δύσης, ο απόλυτος προορισμός για τo πένθος και τις κηδείες είναι το μαύρο. Για τις χήρες (όχι όμως, και για τους χήρους) το μαύρο είναι προορισμός για το υπόλοιπο της ζωής τους.

Ποιος όμως, έκανε το μαύρο συνώνυμο του πένθους;

Θα τα δούμε όλα, αφού πρώτα δούμε τα Χρώματα στους Πολιτισμούς, όπως παρουσιάστηκαν από τον David McCandless, Βρετανό δημοσιογράφο δεδομένων, συγγραφέα και σχεδιαστή πληροφοριών.

Σύμφωνα με τον μελετητή, υπάρχουν ουκ ολίγα χρώματα που σχετίζονται με συγκεκριμένα θέματα σε παγκόσμιους πολιτισμούς. Πολλά σχετίζονται με το θάνατο και αρκετά άλλα με το πένθος.

Αν είσαι λοιπόν, προληπτικός άνθρωπος μάλλον έχεις πρόβλημα.

Τι σημαίνει κάθε χρώμα που φοράμε

Όπως διάβασες ήδη, κάθε πολιτισμός έχει βγάλει τη δική του θεωρία για το τι σημαίνει κάθε χρώμα. Ας δούμε τι καταθέτουν ειδικοί.

Το κόκκινο, για παράδειγμα σημαίνει ενθουσιασμό, αγάπη, αλλά και κίνδυνο στη Δύση. Στην Ινδία είναι ενδεικτικό της αγνότητας, στη Μέση Ανατολή μόνο κίνδυνος και στην Κίνα τύχη και ευτυχία.

Το μπλε υποδηλώνει για τους δυτικούς πολιτισμούς, ασφάλεια και εμπιστοσύνη. Προβάλλει εξουσία, πίστη και ασφάλεια -ναι, για αυτό το βλέπεις στα logos πολλών τραπεζών.

Στους ανατολικούς πολιτισμούς, είναι συνδεδεμένο με την αθανασία, την πνευματικότητα και τον παράδεισο.

Στον Ινδουισμό συνδέεται με τον Κρίσνα, ο οποίος ενσαρκώνει την αγάπη και τη θεϊκή χαρά.

Στους καθολικούς πληθυσμούς συσχετίζεται με τη θρησκεία -καθώς ήταν το χρώμα στο μανδύα της Παναγίας- και το πένθος.

Το πράσινο για εμάς (στη Δύση) σημαίνει πρόοδος και τύχη. Στην Ινδονησία είναι απαγορευμένο, καθώς αντιπροσωπεύει τον εξορκισμό και την απιστία.

Απιστία υποδηλώνει και στην Κίνα, ενώ στο Μεξικό είναι το εθνικό χρώμα (ως χαρακτηριστικό της ανεξαρτησίας και του πατριωτισμού). Στη Νότιο Αμερική είναι το χρώμα του θανάτου.

Το πορτοκαλί της ζεστασιάς και της συγκομιδής στους δυτικούς πολιτισμούς, είναι αγάπη, ευτυχία και καλή υγεία σε πολλές χώρες της Ανατολής. Στους ινδικούς πολιτισμούς είναι ιερό.

Το κίτρινο συνδέεται με ευτυχία, αισιοδοξία και ζεστασιά στις ΗΠΑ. Στη Γερμανία συμβολίζει το φθόνο και τη ζήλια και σε ορισμένες αφρικανικές χώρες φοριέται μόνο από όσους έχουν υψηλή θέση στην κοινωνία, καθώς συσχετίζεται με χρήματα και επιτυχία.

Και κάπως έτσι φτάσαμε στο μαύρο. Πρώτα θα σου παρουσιάσω δυο ενδιαφέρουσες ιστορίες για το πώς έγινε χρώμα του πένθους.

Η σκιά της θλίψης

Στην αρχαιότητα, πίστευαν ότι το μαύρο χρώμα είχε μια μυστικιστική σύνδεση με τις σκιές της θλίψης. Το να φορούν μαύρα κατά τη διάρκεια των κηδειών επέτρεπε στους πενθούντες να απορροφήσουν και να παρασύρουν τις σκιές της θλίψης, ώστε να μην στοιχειώσουν τους ζωντανούς.

Τα ρούχα της μνήμης

Υπάρχει μύθος που αναφέρει ότι η παράδοση να φοράμε μαύρα στις κηδείες προέρχεται από ένα ειδικό ένδυμα, προικισμένο από μια καλοπροαίρετη θεότητα.

Η θεότητα αυτή χάριζε μια μαύρη ρόμπα σε όσους θρηνούσαν ως σύμβολο μνήμης. Το ένδυμα πιστευόταν ότι κουβαλούσε τις αναμνήσεις και την αγάπη για τους νεκρούς, παρέχοντας παρηγοριά στους θλιμμένους.

Ποιος έκανε παράδοση το μαύρο στις κηδείες

Κατά τους ιστορικούς, οι πρώτοι που μαυροφορέθηκαν σε κηδείες εντοπίζονται στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Οι πολίτες άλλαζαν για την περίσταση τη χαρακτηριστικό τους τόγκα (γνωστή ως ρωμαϊκή τήβεννο), με μια μαύρο (toga pulla).

Δεν βρήκαν πολλούς μιμητές, πέραν των βασιλικών οικογενειών και της αριστοκρατίας του Μεσαίωνα.

Η «ενδυμασία του πένθους» ρυθμιζόταν από τον αθροιστικό νόμο και τηρούνταν αυστηρό πρωτόκολλο στο είδος της ενδυμασίας που φορούσαν στις κηδείες και μετά το θάνατο ανθρώπων που κατείχαν υψηλή κοινωνική θέση.

Την ίδια χρονική περίοδο, οι πλούσιοι Ισπανοί κύριοι φορούσαν μαύρο βελούδο για να επιδείξουν την οικονομική τους κατάσταση, καθώς οι μαύρες βαφές ήταν οι πιο ακριβές.

Πιο κοντά χρονικά στο σήμερα, το μαύρο καθιερώθηκε από τη βασίλισσα Βικτόρια, όταν έχασε τον σύζυγο της, πρίγκιπα Αλβέρτο το 1861.

Έως τότε οι γυναίκες σύντροφοι νεκρών ανδρών φορούσαν άσπρα. Ο σεξιστικός διαχωρισμός του πένθους ισχύει μέχρι σήμερα στις ‘κλειστές’ κοινωνίες. Όποια γυναίκα ‘βγαίνει’ από τον κλασικό δρόμο, θεωρείται ασεβής.

Μέχρι το τέλος της ζωής της (επί 40 χρόνια), η Βικτόρια κυκλοφορούσε με μαύρα από την κορυφή έως τα νύχια. Δεν ξαναέβαλε το στέμμα της, γιατί δεν ήθελε να βγάλει το μαύρο πέπλο. Παρεμπιπτόντως, καθιέρωσε και τα μαύρου χρώματος κοσμήματα ως «τρόπος για να διατηρείται η επαφή με το νεκρό αγαπημένο πρόσωπο».

Μετά τέθηκε το ζήτημα υπό το κοινωνικό πλαίσιο, δηλαδή των κοινωνικών ‘πρέπει’. Τα περιοδικά της εποχής ανέλαβαν να μεταφέρουν το μήνυμα πως μια χήρα έπρεπε να φοράει μαύρα για διάστημα από 2 ½ έως 4 ετών και μετά, πρόσθετε το μοβ ή το γκρι.

Οι μητέρες φορούσαν μαύρο πέπλο για 6 εβδομάδες μετά το θάνατο της πεθεράς ή του πεθερού των παντρεμένων παιδιών τους.

Προτείνονταν ειδικά χαρακτηριστικά στα ρούχα (πχ ένας λευκός γιακάς στο μαύρο φόρεμα) και χρονικές περίοδοι χρήσης τους για ξαδέρφια, θείες, θείους και άλλους συγγενείς.

Αξίζει να σημειωθεί πως όσα διάβασες για το ‘επίσημο πένθος’ (χρώματα και διάρκεια χρήσης τους) προορίζονταν για τις ανώτερες τάξεις, έως τη βιομηχανική επανάσταση, όταν προέκυψε η μεσαία τάξη, η ‘συνήθεια’ πέρασε και σε εκείνη.

Έτσι, αναπτύχθηκε και η σχετική βιομηχανία (με φορέματα και αξεσουάρ μόνο για πένθος) που άρχισε να ‘υποχωρεί’ από το 1920 και μετά.

Τονίζεται πως έκτοτε οι «κοινωνικοί κανόνες» έγιναν τόσο ισχυροί που δεν υπήρχε άλλη επιλογή, πέραν του μαύρου για το πένθος -για όσους δεν ήθελαν να είναι ασεβείς ή να ξεχωρίζουν από το σύνολο.

Στην Κίνα ντύνονται για τις κηδείες βάσει της σχέσης με το νεκρό άτομο

Για παράδειγμα, στην Κίνα, μόνο η άμεση οικογένεια του θανόντα (σύντροφος, παιδιά) και οι νύφες φορούν μαύρα, καθώς θεωρείται πως η δική τους θλίψη είναι μεγαλύτερη όλων.

Αν μαυροφορεθεί άλλος, θεωρείται προσβολή.

Βάσει του πρωτοκόλλου, τα εγγόνια φορούν σκούρο μπλε και τα αδέλφια, τα ξαδέλφια, οι θείες, οι θείοι και τα δισέγγονα φορούν γαλάζιο.

Όλοι οι άλλοι φορούν έντονα χρώματα (τα πάντα πλην κόκκινου, που είναι το χρώμα της ευτυχίας), ώστε να ‘υποδηλώνουν’ πως η σχέση τους με τον εκλιπόντα δεν ήταν τόσο δυνατή όσο των στενών μελών της οικογένειας του.

Το άσπρο της αγνότητας

Οι μη χριστιανοί Κινέζοι φορούν άσπρα, καθώς θεωρείται ιερό χρώμα που συμβολίζει την αγνότητα, τη σεμνότητα και την πνευματική φώτιση.

Στους ινδουιστικούς και τους μουσουλμανικούς κύκλους, τα λευκά ρούχα είναι επίσης η ενδεδειγμένη επιλογή. Και στις δυο κουλτούρες τα μαύρα αποφεύγονται όταν η συνθήκη είναι μελαγχολική.

Στον ινδουισμό το λευκό είναι το χρώμα του πένθους και της αγνότητας.

Στο Ισλάμ το λευκό είναι η υπενθύμιση της ‘καθαρότητας’ της ψυχής και της ελπίδας ότι ο Αλλάχ θα τη δεχθεί κοντά του. Επίσης, είναι και υπενθύμιση του δεδομένου ότι ο θάνατος είναι μέρος της ζωής. Άρα όλοι είναι συμβιβασμένοι με την -τελική- μοίρα τους.

Οι Ισλαμιστές αντιλαμβάνονται το μαύρο ως «ατυχία και προσβολή», εν τούτοις στο Ισλάμ δεν απαγορεύεται ρητά η χρήση του στις κηδείες. Δηλαδή, ο προφήτης Μωάμεθ δεν διέταξε, ούτε απαγόρευσε την επιλογή αυτή. Επομένως, δεν είναι εγγενώς χαράμ.

Στην Κορέα και τη Μέση Ανατολή τώρα, το λευκό μεταδίδει το μήνυμα της καθαρότητας.

Τα υπόλοιπα χρώματα του πένθους

Πριν προχωρήσω στην επόμενη επιλογή χρώματος πένθους, θα ήθελα να θυμίσω ότι οι Χριστιανοί ντύνουν με λευκά τα παιδιά και τις ανύπαντρες γυναίκες που πεθαίνουν. Κάτι που ξεκίνησε από τη Γαλλία το 16ο αιώνα και τις χήρες βασίλισσες.

Οι Εβραίοι φορούν σκούρα χρώματα «που δείχνουν ότι δεν είναι σε καλή κατάσταση». Επίσης, δεν φορούν δερμάτινα παπούτσια για μία εβδομάδα.

Στη Μέση Ανατολή όσοι χάνουν κάποιον και πενθούν, φορούν πορτοκαλί.

Το κόκκινο που δεν φορούν οι χριστιανοί Κινέζοι, το φορούν οι Νοτιοαφρικανοί, όταν αποχαιρετούν από τη ζωή κάποιον. Αντιπροσωπεύει την εποχή του απαρτχάιντ και την αιματοχυσία εκείνων των χρόνων.

Οι Ταϊλανδοί και οι Νοτιοαμερικανοί ντύνονται στα μοβ στις κηδείες, από την αρχαιότητα. Χρώμα που επανασύστησαν ως πένθιμο οι Καθολικοί.

Στη Βραζιλία, αυτό το χρώμα έχει συνδεθεί τόσο έντονα με τον πόνο και τα βάσανα της θλίψης που θεωρείται ότι σημαίνει ατυχία, όταν το φορέσει κάποιος στην καθημερινότητα του.

Στην Ταϊλάνδη, το μοβ είναι πένθιμο χρώμα μόνο για τις χήρες. Όλοι οι άλλοι παρευρισκόμενοι φορούν μαύρα.

Στο Μεξικό, την Αιθιοπία και την Αίγυπτο το χρώμα που προτιμάται είναι το κίτρινο.

Οι Αιγύπτιοι πιστεύουν ότι είναι το χρώμα του ήλιου και του χρυσού διαθέτει διαρκείς ιδιότητες (είναι αναλλοίωτο και άφθαρτο), για αυτό και επιλέγουν να το χρησιμοποιούν στους νεκρούς όπως τους συνοδεύουν στη μετα-θάνατον ζωή.

Ναι, μόλις διάβασες την πρώτη περίπτωση που το χρώμα που φορούν όσοι μένουν πίσω, δεν συνδέεται με το πένθος, αλλά με το καλύτερο δυνατό πέρασμα του ανθρώπου τους στην αιώνια ζωή.

Οι Κορεάτες θεωρούν το σκούρο μπλε χρώμα του πένθους -πάντα σε περίπτωση μη χριστιανών που παραδοσιακά, φορούν μαύρα.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ