Ευρωπαϊκό βραβείο για το ΕΜΣΤ και τον τρόπο που βλέπει την τέχνη
- 28 ΣΕΠ 2026
Πριν το 2020 ζούσαμε το απόλυτο παράδοξο, με ένα Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης το οποίο είχε θεσμικά ιδρυθεί, λειτουργούσε, συνέλεγε έργα και παρήγαγε πολιτισμό, αλλά δεν είχε μόνιμη έδρα. Σήμερα, περίπου έξι χρόνια από εκείνον τον Φλεβάρη που το μουσείο μπήκε σε πλήρη λειτουργία, ανακοινώνεται ότι το ίδιο Μουσείο είναι ο μεγάλος νικητής ευρωπαϊκού βραβείου (αυτό θα πει Ελλάδα).
Πιο συγκεκριμένα, το ΕΜΣΤ τιμήθηκε με το Art Museum Award 2026 από την Ευρωπαϊκή Ακαδημία Μουσείων, ένα ευρωπαϊκό βραβείο το οποίο αναγνωρίζει τον κοινωνικό ρόλο των μουσείων. Είχε επιλεγεί πρώτα στη βραχεία λίστα των έξι μουσείων της Ευρώπης που διεκδικούσαν το φετινό βραβείο και αναδείχθηκε τελικά στον μεγάλο νικητή, αφήνοντας πίσω οργανισμούς διεθνούς ακτινοβολίας, όπως το Rijksmuseum στο Άμστερνταμ και το FENIX Museum of Migration στο Ρότερνταμ.
Τι σημαίνει όμως «κοινωνικός ρόλος» στα μουσεία και γιατί υπάρχει ειδικό βραβείο για να τον επιβραβεύει;
Έχει παρέλθει ο καιρός που τα μουσεία λειτουργούσαν απλώς και μόνο ως αποθετήρια της πολιτιστικής κληρονομιάς, ως χώροι όπου φυλάσσονται με αυστηρότητα τα πιο πολύτιμα αντικείμενα ή έργα τέχνης μιας χώρας. Σε αντίθεση με αυτή τη νοοτροπία του περίκλειστου και του απρόσιτου για τον πολύ κόσμος (νοοτροπία η οποία, παρεμπιπτόντως, διαμορφώθηκε σε μεγάλο βαθμό μέσα από την αποικιοκρατική ιστορία της Ευρώπης και την αντίληψη του μουσείου ως θεσμού που ταξινομεί και εκθέτει τον «άλλον») ένα σύγχρονο μουσείο καλείται σήμερα να είναι ανοιχτό, συμπεριληπτικό και δημοκρατικό.
Καλείται δηλαδή να λειτουργεί περισσότερο σαν ένας δυναμικός, δημοκρατικός χώρος συνάντησης και παραγωγής γνώσης, παρά σαν κάτι παγιωμένο.
Έχοντας διοργανώσει πάνω από 60 εκθέσεις και 140 δημόσιες δράσεις κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών (2021-2026), το ΕΜΣΤ και η «συνταγή» της Κατερίνας Γρέγου δείχνουν το δρόμο. Είδαμε αξιοσημείωτη ανοιχτότητα με τα εγκαίνια ελεύθερης εισόδου σε κάθε νέο αφιέρωμα, τις προβολές του CineFIX και τα πάρτι με DJs στην ταράτσα, τα εκπαιδευτικά προγράμματα, τις εκδόσεις και τις δράσεις εκτός των τειχών. Είδαμε την ευρύτερη πρόθεση να μη μείνει η τέχνη στην αισθητική ή τη φιλοσοφική σφαίρα, αλλά να λειτουργεί ως αφετηρία για την παραγωγή δημόσιου λόγου, όπως συνέβη με την mega-έκθεση για τα δικαιώματα των ζώων.
Ταυτόχρονα, αποτελεί το μοναδικό pet friendly μουσείο, όλοι οι εκθεσιακοί χώροι είναι προσβάσιμοι με αμαξίδιο (και υπάρχουν δωρεάν αμαξίδια), ενώ διοργανώνονται προγράμματα για νευροδιαφορετικές οικογένειες, μεταξύ άλλων.
Όπως σημείωσε ο πρόεδρος της κριτικής επιτροπής, Samuel Gallacher, κατά την εκδήλωση της βράβευσης, «η καλλιτεχνική διευθύντρια Κατερίνα Γρέγου και η ομάδα της εντυπωσίασαν την κριτική επιτροπή χάρη στην πρωτοτυπία και τη φιλοδοξία με τις οποίες το όραμά τους μετουσιώνεται σε πράξη σε ολόκληρο τον οργανισμό, όπως αποδεικνύεται από τον εντυπωσιακό αριθμό εκθέσεων που προβληματίζουν και ενθαρρύνουν την κριτική σκέψη».
Και συνέχισε: «Το ΕΜΣΤ δεν επιδιώκει απλώς να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο το κοινό αντιλαμβάνεται τη σύγχρονη τέχνη, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τη ζωή του και τον κόσμο στον οποίο ζει. Το έργο του θεωρείται πλέον, και δικαίως, πρότυπο προς το οποίο μπορούν να στραφούν κι άλλα μουσεία».
Μια διευκρίνιση, ωστόσο, είναι απαραίτητη.
Η βράβευση του ΕΜΣΤ δεν αφορά τον ιστορικό θεσμό του European Museum of the Year Award (EMYA), όπως υπονοείται με την απόδοση «Ευρωπαϊκό Βραβείο Μουσείων» που αναπαράγεται και από επίσημες πηγές, μεταξύ αυτών και το ΥΠΠΟΑ. Όπως αναφέραμε, η ακριβής ονομασία της διάκρισης είναι Art Museum Award (AMA) και αφορά έναν πολύ νεότερο θεσμό, που δημιουργήθηκε το 2020, με επίκεντρο τον κοινωνικό και δημόσιο ρόλο των μουσείων τέχνης.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.