Αδειάζει η πόλη από οχήματα, αλλά η ατμόσφαιρα παραμένει ανυπόφορη. Γιατί;
- 10 ΑΥΓ 2026
«Άδεια η πόλη, πού πήγαν όλοι». Το ερώτημα που τραγουδάει ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου από τα χρόνια που δεν υπήρχε το Instagram (και όλη η μανία κοινοποίησης της ανθρώπινης ύπαρξης), επιστρέφει αυθόρμητα κάθε καλοκαίρι στην πιο κυριολεκτική διάσταση, όταν οδηγείς μέσα Αυγούστου στη λεωφόρο Αθηνών, στη Μεσογείων, στην Πειραιώς, ακόμη και στον Κηφισό χωρίς καθόλου μποτιλιάρισμα.
Τον λόγο τον ξέρουμε: διακοπές σε νησιά και παραλίες (για τους τυχερούς), επιστροφή σε εξοχικά και χωριά (για τους λιγότερο τυχερούς) ή ξεκούραση στον άνετο καναπέ του σπιτιού, κάτω από το κλιματιστικό (για το 50% της χώρας που δηλώνει αδυναμία κάλυψης εξόδων για διακοπές, σύμφωνα με τα αποκαρδιωτικά στοιχεία που αποκάλυψε πρόσφατη έρευνα του ΙΕΛΚΑ). Σε ποσοστιαίες μονάδες, η κυκλοφορία στο αθηναϊκό δίκτυο τον Αύγουστο μειώνεται περίπου κατά 20% σε σχέση με τον υπόλοιπο χρόνο, κάτι που μεταφράζεται σε τουλάχιστον 4,5 εκατ. λιγότερες διελεύσεις οχημάτων.
Εκείνο που παραμένει χωρίς εύκολη απάντηση, από την άλλη, είναι γιατί, ενώ μειώνεται σημαντικά η κίνηση των οχημάτων στο ευρύτερο κλεινόν άστυ, η ατμόσφαιρα παραμένει το ίδιο αποπνικτική και ανυπόφορη. Το έχεις παρατηρήσει το πρόβλημα, σωστά; Λοιπόν, δεν φταίει ότι έλειψες και ξέμαθες το κλίμα της πρωτεύουσας, ούτε ότι όλα σου φαίνονται ανυπόφορα επειδή χρειάζεσαι διακοπές.
Είναι η πραγματικότητα και το «υπέροχο» ατμοσφαιρικό κοκτέιλ που σερβίρει μια παραθαλάσσια μεγαλούπολη σαν την Αθήνα τους θερμότερους μήνες του έτους σε όσους ξέμειναν πίσω.
Συγκεκριμένα, η μειωμένη κυκλοφορία και ανθρώπινη δραστηριότητα στο μικροκλίμα του Λεκανοπεδίου συνεπάγεται μεν χαμηλότερες συγκεντρώσεις διοξειδίου του αζώτου (NO₂) από τις καύσεις, αλλά όχι χαμηλότερες συγκεντρώσεις όζοντος (O₃) και άλλων φωτοχημικών ρύπων. Για αυτές τις επιβλαβείς ενώσεις, οι συνθήκες του καλοκαιριού είναι περισσότερο ευνοϊκές, μάλιστα.
Γιατί; Διότι το όζον είναι δευτερογενής ρύπος. Δεν εκπέμπεται απευθείας από τα αυτοκίνητα, αλλά σχηματίζεται από φωτοχημικές αντιδράσεις πρόδρομων ρύπων υπό συγκεκριμένες συνθήκες. Και οι συνθήκες αυτές είναι ιδιαίτερα κατάλληλες το καλοκαίρι: η έντονη ηλιοφάνεια και οι υψηλές θερμοκρασίες του Λεκανοπεδίου λειτουργούν σαν επιταχυντής για τον σχηματισμό όζοντος στα χαμηλά επίπεδα της ατμόσφαιρας, κατά τη διάρκεια των όλο και θερμότερων καλοκαιριών που βιώνει η πρωτεύουσα.
Την ίδια στιγμή, το NO το οποίο εκπέμπεται από την κυκλοφορία μπορεί να καταναλώνει το όζον, οπότε η απουσία του, υπό συγκεκριμένες χημικές συνθήκες, οδηγεί σε ακόμη υψηλότερες συγκεντρώσεις όζοντος κοντά στην πηγή των εκπομπών.
Το παραπάνω ατμοσφαιρικό φαινόμενο του καλοκαιριού δεν αποτελεί καινούργια υπόθεση για την Αθήνα.
Ιδιαίτερα αυξημένες συγκεντρώσεις όζοντος στην καλοκαιρινή Αθήνα έχουν καταγραφεί σε επιστημονικές μελέτες από τα τέλη της δεκαετίας του 1980. Πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν ένα μεμονωμένο επεισόδιο το καλοκαίρι του 1994, όταν οι συγκεντρώσεις στην ευρύτερη Αθήνα ξεπέρασαν τα 120 ppbv, με τους ερευνητές να διαπιστώνουν ότι καθοριστικό ρόλο στο «κοκτέιλ» έπαιζε και η θαλάσσια αύρα, η οποία μετέφερε τις αέριες μάζες και συνέβαλλε στη μεταφορά και ανακυκλοφορία των φωτοχημικά επεξεργασμένων ρύπων.
Και, εννοείται, η παρατεταμένη έκθεση σε υψηλές συγκεντρώσεις όζοντος μπορεί να επηρεάσει την αναπνευστική λειτουργία, προκαλώντας βήχα, ενόχληση στο στήθος και δυσκολία στην αναπνοή.
Οι προειδοποιήσεις των ειδικών, εννοείται, έπεσαν στο κενό.
Δεκαετίες αργότερα, και ενώ οι διελεύσεις οχημάτων έχουν αυξηθεί σημαντικά παράλληλα με τα επίπεδα της θερμοκρασίας, το πρόβλημα επιμένει. Σε πρόσφατη επιστημονική μελέτη, όπου αναλύθηκαν δεδομένα όζοντος και μετεωρολογικές συνθήκες στην Αττική σε βάθος τριών δεκαετιών (1991–2021), διαπιστώθηκε ότι τα επεισόδια υψηλών συγκεντρώσεων όζοντος συνδέονται συχνά με περιόδους καύσωνα. Οι ερευνητές εκτιμούν μάλιστα ότι τέτοια ταυτόχρονα επεισόδια καύσωνα και υψηλού όζοντος είναι πιθανό να γίνουν συχνότερα τις επόμενες δεκαετίες.
Στην υγειά όσων απολαμβάνουν αυτό το «κοκτέιλ», λοιπόν.
Aκολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.