Μία υπεραιωνόβια βελανιδιά στην Αττική κηρύχθηκε διατηρητέο μνημείο της φύσης

Με βάση τις αφηγήσεις που επιβιώνουν στην τοπική κοινωνία από γενιά σε γενιά, η ηλικία της υπολογίζεται κοντά στα 700 χρόνια. Λένε ότι ακόμη και οι Γερμανοί κατακτητές νοιάζονταν για το δέντρο, έχοντας αποτρέψει την κοπή του. Άλλες μαρτυρίες αναφέρουν ότι στον ίσκιο κάτω από τα πυκνά κλαδιά της έχει τύχει διαχρονικά να καθίσουν σημαίνουσες προσωπικότητες, όπως οπλαρχηγοί του 1821 και πρωταγωνιστές της Αντίστασης, μέχρι πρόσφυγες από τη Μικρασιατική Καταστροφή που είχαν καταφτάσει στο λιμάνι της Ραφήνας και αναζητούσαν καταφύγιο.

Πρόκειται για μια μοναδική και σίγουρα επιβλητική βελανιδιά, με περίμετρο κορμού άνω των επτά μέτρων.

Ένα δέντρο το οποίο στέκεται ταπεινά στο ίδιο σημείο, στην άκρη του δρόμου, από την εποχή των Φράγκων και των Σταυροφοριών, χωρίς όμως κάποια σχετική πινακίδα να ενημερώνει για τη σπανιότητά της τους αμέτρητους επισκέπτες που κινούνται καθημερινά από και προς το λιμάνι. Μέχρι τώρα τουλάχιστον: όπως διαβάσαμε στις ειδησεογραφικές σελίδες της Ανατολικής Αττικής, η υπεραιωνόβια βελανιδιά της Ραφήνας (βρίσκεται στη Λεωφ. Φλέμινγκ 46-48, δίπλα στο Γεωπονικό Κέντρο Ραφήνας) κηρύχθηκε Προστατευόμενος Φυσικός Σχηματισμός – Διατηρητέο Μνημείο της Φύσης.

Πρόκειται για την κατάληξη μιας πολυετούς προσπάθειας, που ξεκίνησε μέσα από διαδοχικά αιτήματα προς τους αρμόδιους φορείς από εκπροσώπους της τοπικής αυτοδιοίκησης, ακαδημαϊκούς της περιοχής και στελέχη του Ινστιτούτου Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων. Η απόφαση δημοσιεύθηκε τελικά στο ΦΕΚ Β΄ 4043/2.7.2026 (αρ. 225819), έπειτα από σχετικό αίτημα που υπέβαλε πέρσι ο Δήμος Ραφήνας–Πικερμίου, θεσπίζοντας έτσι για πρώτη φορά ειδικό καθεστώς προστασίας για τη συγκεκριμένη υπεραιωνόβια βελανιδιά και τον περιβάλλοντα χώρο της.

Τι σημαίνει πρακτικά αυτό; Ότι δεν μπορεί να κοπεί ή να υποστεί καταστροφικές επεμβάσεις, ενώ πλέον απαιτείται από την Πολιτεία να λάβει ειδική μέριμνα για τη συντήρηση και την ανάδειξή της, σε συνάρτηση με τα υπόλοιπα έργα που προωθούνται στην περιοχή.

Μια μοναδική βελανιδιά της παράκτιας ζώνης

Με βάση έγγραφο του Ινστιτούτου Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων, πρόκειται για ένα μεμονωμένο δέντρο δρυός του είδους Quercus ithaburensis ssp. macrolepis, της λεγόμενης «βασιλικής δρυός». Το δέντρο αυτό ζει συνήθως κοντά στην παράκτια ζώνη, ενώ απουσιάζει από το εσωτερικό της χώρας, κάτι που επιβεβαιώνεται από τη μικρή απόσταση της συγκεκριμένης βελανιδιάς σε σχέση με τη θάλασσα της Ραφήνας.

Στον κατάλογο των διατηρητέων μνημείων της Φύσης στην Ελλάδα υπάρχουν βεβαίως και άλλες περιπτώσεις μεμονωμένων δέντρων ή συστάδων βελανιδιάς, ωστόσο ελάχιστες ανήκουν στην κατηγορία της βελανιδιάς της Ραφήνας. Koντινή περίπτωση ως προς τα χαρακτηριστικά της αποτελεί υπεραιωνόβια δρυς που εντοπίζεται μέσα στον αστικό ιστό του Αγρινίου, αλλά με πολύ μικρότερη διάμετρο κορμού και ανάλογα μικρότερη ιστορία.

Μετά τη δημοσίευση της τωρινής απόφασης, με την πολυπόθητη αναγνώριση στο ΦΕΚ, ακολουθεί η εφαρμογή του πλαισίου προστασίας στην πράξη:

H ακριβής οριοθέτηση της ζώνης προστασίας γύρω από το δέντρο, η καταχώρηση της βελανιδιάς στα επίσημα γεωχωρικά δεδομένα, η τοποθέτηση σήμανσης και, όπου απαιτείται, η περίφραξη για την προστασία του ριζικού συστήματος. Τέλος, οι αρμόδιες δασικές υπηρεσίες οφείλουν να παρακολουθούν την κατάσταση του δέντρου και να εγκρίνουν μέτρα συντήρησης, εξασφαλίζοντας ότι θα παραμένει στη ζωή ως φυσικό τοπόσημο.

Θα ήταν χρήσιμο να δημιουργηθεί και ένα αποθετήριο προφορικής ιστορίας από τους τοπικούς φορείς, συλλέγοντας αφηγήσεις για τη βελανιδιά από τους περασμένους αιώνες, αφού η ύπαρξή της ταυτίζεται με τη σύγχρονη ιστορία της Ραφήνας.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ