Το πιο λάθος πράγμα που μπορείς να πεις σε άνθρωπο που πενθεί
- 5 ΜΑΙ 2026
Στην ηλικία που έχω φτάσει (μισό αιώνα επιτυχίες), αξιοποιώ τη γνώση που απέκτησα στο διάβα μου, ώστε να μη χάνω αδίκως το χρόνο μου σε διάφορα φαινόμενα -εντός και εκτός εισαγωγικών. Θα έλεγες πως παίζω με την εμπειρία.
Έτσι, στις συναναστροφές μου υπάρχουν κάποιες ατάκες που όταν τις ακούω, καταλαβαίνω ότι δεν θέλω να έχω την παραμικρή σχέση με τον άνθρωπο που τις λέει. Οριακά τον ευχαριστώ που μου αποκάλυψε, δίχως να το καταλάβει, ότι δεν «κάνουμε» ο ένας στον άλλον.
Ποιες όμως, είναι αυτές οι ατάκες; Θα σου δώσω τις τρεις αγαπημένες μου, με αντίστροφη μέτρηση από το 3 έως το 1.
Στο Νο3 είναι η απάντηση στο τι «κάνεις;». Όταν ακούω «ε, πώς να είμαι;» που συνοδεύεται από γενναία δόση μιζέριας, ενώ είναι υγιής, έχει ένα τούβλο πάνω από το κεφάλι και τα προς το ζην, χαιρετώ και εγκαταλείπω.
Στο Νο2 είναι το «έτσι είμαι εγώ». Κανένα θέμα, man αλλά όταν βγαίνεις από το σπίτι σου, κάνεις ένα βήμα πίσω για να μπορείς να συνυπάρχεις αρμονικά. Βλέπεις, αν όλοι είμαστε στην κοινωνία, όπως «είμαστε» γενικά, δεν θα μείνει κανείς όρθιος.
Πάμε τώρα, και στο Νο1 που όσο και αν το ‘χω δουλέψει με τον εαυτό μου, δοκιμάζει ολόκληρη την ύπαρξη μου. Είναι το «είσαι δυνατή, αντέχεις».
Ένα παράδειγμα του τι μπορεί να συμβαίνει, όταν λες «είσαι δυνατός/η»
Η πιο χαρακτηριστική στιγμή που θυμάμαι με άνθρωπο να μου λέει «είσαι δυνατή εσύ, θα αντέξεις» ήταν όταν πέθανε η μάνα μου (νωρίτερα είχα χάσει αδελφό και πατέρα και όλα αυτά συνέβησαν έως τα 23 μου χρόνια – μεταξύ άλλων αποχωρήσεων δικών μου ανθρώπων από το μάταιο τούτο κόσμο) και την ώρα που άκουσα τη φανταστική αυτήν ατάκα, κυριολεκτικά σκεφτόμουν ότι δεν θέλω να ζω άλλο.
Ζήτησα τη βοήθεια ειδικού ψυχικής υγείας και εν πάση περιπτώσει, πέρασαν χρόνια έως ότου να βρω τα πατήματα μου, ωστόσο στο μυαλό κάποιον έγινα «γκουρού» του θανάτου. Πράγμα που σημαίνει πως όταν ένας φίλος μου, για παράδειγμα είχε μια απώλεια, μου έλεγε «ξέρεις εσύ».
Όχι φίλε μου, δεν ξέρω πώς μπορείς να βιώνεις εσύ αυτό το τραύμα. Ξέρω μόνο πώς το βίωσα εγώ και μεταξύ μας, δεν είμαι ιδιαίτερα υπερήφανη για την πρώτη αντίδραση που διήρκεσε και κάποια χρόνια. Ήταν να ζω σε ένα παράλληλο σύμπαν, μάλλον γιατί το ένστικτο της επιβίωσης με κρατούσε μακριά από το να αποδεχτώ τι έχει συμβεί. Το έκανα όταν πια, είχα δουλέψει για να το αντέξω.
Στα 50 μου μπορώ να σου πω έντιμα ότι αυτό που κατάφερα ήταν να επιβιώνω. Όχι να ζω, αφού σε πολλές καταστάσεις νίκησαν οι φοβίες μου και απέφυγα πράγματα (για παράδειγμα, να αποκτήσω παιδί), για να αποφύγω άγχη και το ενδεχόμενο νέας τραυματικής εμπειρίας.
Ακόμα και σήμερα, όταν κάποιος μου λέει πως «είμαι δυνατή» κάθε φορά που συμβαίνει κάτι ακόμα που «τριγκάρει» τα τραύματα μου, παλεύω στα εντός μου για να μην τον κοπανήσω.
Στο μυαλό μου, πρόκειται για καθαρή περίπτωση «ξεπέτας», μολονότι αναγνωρίζω πως σε μια συνθήκη πένθους οι δικοί μας άνθρωποι αγχώνονται για εμάς και ενίοτε το χάνουν. Δεν ξέρουν τι να πουν, δεν ξέρουν τι να κάνουν ώστε να μη χειροτερέψουν τα πράγματα.
«Απλώς δεν συνειδητοποιούν ότι επιλέγοντας αυτές τις τρεις συγκεκριμένες λέξεις, ζητούν από το άτομο που πενθεί να κάνει τη συναισθηματική δουλειά: να διαχειριστεί όχι μόνο τον δικό του πόνο, αλλά και την ταλαιπωρία όλων γύρω του», εξηγεί ψυχοθεραπεύτρια στο TIME.
Στο τέλος της ημέρας, το «είσαι τόσο δυνατός/η» στην πραγματικότητα είναι σαν να λες «δεν βλέπω τον αγώνα σου. Δεν αναγνωρίζω πόσο τρομερό είναι αυτό που συμβαίνει, για εσένα».
Δεν είναι δηλαδή, παρηγοριά, αλλά η κουλτούρα μας δεν έχει μάθει να μιλάει για το πένθος.
Τα φαινόμενα απατούν
Όταν κάποιος παλεύει να βάλει το ένα πόδι μετά το άλλο, για να κάνει το βήμα που θα τον βοηθήσει να επιβιώσει για μία ακόμα ημέρα, δεν χρειάζεται τα «είσαι δυνατός/η», αλλά ανθρώπους δίπλα του που να τον στηρίζουν εμπράκτως, ακόμα και αν δεν λένε τίποτα.
Και εν πάση περιπτώσει, μπορεί να θέλουμε να δείχνουμε πως είμαστε δυνατοί, γιατί δεν θέλουμε να μας λυπούνται κι έτσι να παρουσιαζόμαστε ως σκληροί, αλλά η ψυχή μας το ξέρει τι τραβάμε. Μέχρι φυσικά, να βρούμε τη δύναμη να ζητήσουμε τη βοήθεια που χρειαζόμαστε.
Μπορεί να μην τρέχουν δάκρυα από τα μάτια μας, αλλά έχει πλημμυρίσει με δάκρυα η ψυχή μας. Μπορεί να έχουμε παραιτηθεί από τη ζωή, αλλά να μη το δείχνουμε. Πρόσφατα, εξήγησα σε κάποιον δικό μου άνθρωπο πως όταν περιποιούμαι τον εαυτό μου πιο πολύ από ποτέ (βάφομαι, φτιάχνω τα μαλλιά μου, ντύνομαι λες και έχω σημαντική έξοδο), είμαι στα χειρότερα μου.
Σημείωσε κάπου εδώ, πως τρεις ημέρες μετά το θάνατο της μητέρας μου είχα πάει στα μπουζούκια. Λες να το έκανα γιατί ήθελα να διασκεδάσω; Ή γιατί ήθελα να είμαι ανάμεσα σε ανθρώπους, στο θόρυβο, για να μην σκέφτομαι;
Με όλα αυτά, θέλω να σου πω πως ό,τι δείχνει κάποιο, όταν είναι στο ναδίρ του ενδεχομένως να μην έχει την παραμικρή σχέση με αυτό που αισθάνεται.
Θα επιστρέψω στο «είσαι δυνατός/η» για να μεταφέρω και όσα είπε κλινική κοινωνική λειτουργός στο TIME. «Το “Είσαι τόσο δυνατή” είναι πραγματικά απαξιωτικό. Δεν προσκαλεί διάλογο. Δεν προσκαλεί την ευκαιρία σε αυτό το άτομο να μιλήσει για το ότι δεν αισθάνεται δυνατό».
Αρκεί απλά να είσαι ειλικρινής και παρών
Ενώ έχω χάσει περισσότερους δικούς μου ανθρώπους από όσους θα μπορούσα να αντέξω σε αυτήν τη ζωή, κάθε φορά που προκύπτει νέα απώλεια, ειλικρινά δεν ξέρω τι να πω σε αυτούς που μένουν πίσω.
Επιλέγω αυτό που θα ήθελα να ακούσω, στις χειρότερες φάσεις μου. Το «να έχεις δύναμη. Είμαι εδώ για εσένα». Δεν είναι κούφιες λέξεις, καθώς ξέρω πόσο ακραίος είναι ο πόνος και πόσο απέραντη είναι η μοναξιά που νιώθει κάποιος, όταν αυτός που του ‘χει υποσχεθεί πως θα είναι δίπλα του στα σκ*τ% του, εξαφανίζεται.
Δίνω τον χρόνο και τον χώρο που χρειάζεται ο άνθρωπος που πενθεί και αρκούμαι σε μηνύματα ή κάποιο τηλέφωνο, για να θυμίσω πως είμαι εδώ.
Σύμφωνα με τους ειδικούς που μίλησαν στο TIME, «αν θέλετε πραγματικά να παρηγορήσετε κάποιον που περνάει μια δύσκολη περίοδο, το πιο ισχυρό πράγμα που μπορείτε να κάνετε είναι απλώς να είστε εκεί και να αντισταθείτε στην παρόρμηση να διορθώσετε οτιδήποτε. Τα λόγια απογοητεύουν συνεχώς τους πενθούντες. Δεν υπάρχουν καλές λέξεις που να μπορούν πραγματικά να περιγράψουν μια απώλεια».
Αρκεί λοιπόν, ένα ειλικρινές «δεν ξέρω τι να πω, αλλά σε αγαπώ και είμαι εδώ για εσένα» και φυσικά, όντως να είσαι εκεί για τον άνθρωπο σου. Όχι μόνο στα λόγια, αλλά στην πράξη.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις