Η σπηλιά του Ομήρου στη Σμύρνη: Η θεωρία για το μέρος όπου γράφτηκε η Οδύσσεια
- 18 ΑΥΓ 2026
Όπως μαρτυρούν τα επιγράμματα σε βάση αγάλματος που έχει διασωθεί από ναό της Αλεξάνδρειας και σήμερα φυλάσσεται σε μουσείο του Βερολίνου, η διαμάχη για τη γενέτειρα του Ομήρου ήταν αντικείμενο σάτιρας ήδη από τα ελληνιστικά χρόνια: «μόνο στον Δία είναι γνωστός ο τόπος της γέννησής σου – εκείνες [οι πόλεις] γαβγίζουν μάταια, όπως τα αρπακτικά σκυλιά που παλεύουν για τα κόκαλα», λέει το κείμενο που είναι χαραγμένο πάνω στο μάρμαρο.
Τη στιγμή που δεν διαθέτουμε καν ασφαλή ιστορικά στοιχεία για τη ζωή του μεγάλου επικού ποιητή και ενώ παραμένει αβέβαιο εάν τελικά η Ιλιάδα και η Οδύσσεια αποτελούν έργα ενός ποιητή ή αποτέλεσμα μιας μακράς προφορικής παράδοσης, το «γάβγισμα» για τον Όμηρο συνεχίζεται με νέες αφορμές και ερμηνείες.
Μια τέτοια ερμηνεία επανήλθε τώρα στο προσκήνιο, σε μια όχι τυχαία συγκυρία, καθώς συμπίπτει με το παγκόσμιο κύμα ενδιαφέροντος που έχει προκαλέσει η κινηματογραφική Οδύσσεια του Christopher Nolan: πρόκειται για τη θεωρία του Τούρκου ερευνητή Altan Altın, ο οποίος, μέσω μιας γεωγραφικής περιγραφής σε ταξιδιωτικό κείμενο του 19ου αιώνα, ταυτίζει τη μορφή του Ομήρου με τη σκηνή ενός γνωστού αρχαίου αναγλύφου και έτσι υποστηρίζει ότι έχει εντοπίσει την τοποθεσία όπου γεννήθηκαν τα ομηρικά έπη.
Και ότι αυτή η τοποθεσία είναι η «Σπηλιά του Ομήρου», στην περιοχή Bornova, βορειοανατολικά του κέντρου της Σμύρνης.
Όπως αναφέραμε, το βασικό τεκμήριο στο οποίο στηρίζεται είναι ένα γραπτό ταξιδιωτικό κείμενο του 19ου αιώνα: στο έργο Merveilles et phénomènes de la nature, σε έκδοση του 1884, ο συγγραφέας και ιστορικός Jules Lacroix de Marlès περιγράφει ένα ανάγλυφο το οποίο είχε δει στο Palazzo Colonna της Ρώμης και παρατηρεί ότι το βουνό και η σπηλιά που απεικονίζονται σε αυτό μοιάζουν «τέλεια» με τους βράχους που, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, συνδέονται με τον Όμηρο στην περιοχή Bornova της Τουρκίας.
Στην έρευνα που δημοσίευσε πρώτα το 2025 και ανέπτυξε σε βιβλίο το 2026, ο ερευνητής Altan Altın ταυτίζει το εν λόγω ανάγλυφο με την Αποθέωση του Ομήρου – ένα ελληνιστικό μαρμάρινο ανάγλυφο του Αρχελάου από την Πριήνη, που χρονολογείται στον 3ο–2ο αιώνα π.Χ. και βρίσκεται σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο (από το ανάγλυφο είναι και η φωτογραφία του άρθρου).
Μια απαραίτητη διευκρίνιση πριν συνεχίσουμε: στο συγκεκριμένο μαρμάρινο ανάγλυφο αρκετές από τις κεφαλές των μορφών έχουν αντικατασταθεί κατά τους νεότερους χρόνους από διαφορετικές κεφαλές, ενώ το έργο δεν αποτελεί ιστορική απεικόνιση της ζωής του Ομήρου, αλλά μια συμβολική και αλληγορική σύνθεση που αποδίδει την «αποθέωση» – τη μετάβαση, δηλαδή, από τον κόσμο των θνητών στη σφαίρα της αθανασίας. Στην προκειμένη περίπτωση, λοιπόν, ο Όμηρος απεικονίζεται πρωτίστως ως σύμβολο.
Από την άλλη, ο ερευνητής Altan Altın επιμένει σε μια κυριολεκτική ανάγνωση της απεικόνισης για να στηρίξει τη θεωρία του: υποστηρίζει ότι το επίμαχο έργο «παρουσιάζει ομοιότητα σε βαθμό που θα μπορούσε να ειπωθεί ότι είναι σχεδόν ίδιο» με τις σπηλιές στη Bornova. Για να ενισχύσει την εκτίμησή του, ανατρέχει επίσης στις περιγραφές του Παυσανία για τη σπηλιά στις πηγές του ποταμού Μέλητα, καθώς και στις τοπικές παραδόσεις της Σμύρνης για την «Κοιλάδα του Ομήρου».
Τίποτα από τα παραπάνω, ωστόσο, δεν αρκεί για να λύσει το μυστήριο της καταγωγής του Ομήρου. Πόσο μάλλον για να αποδείξει την ακριβή τοποθεσία όπου γράφτηκαν τα ομηρικά έπη.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.