Μέσα στο Νέο Υδαταέριο, λίγο πριν ανοίξει με μια έκθεση για το κοινό
Ένα νέο πρότζεκτ από το Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου φέρνει σε διάλογο τη σύγχρονη τέχνη με τη βιομηχανική κληρονομιά, με επίκεντρο ένα στολίδι πραγματικά μοναδικό σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Βρεθήκαμε στα στησίματα και μιλήσαμε με τους ανθρώπους του Μουσείου, λίγο πριν τα εγκαίνια.
- 15 ΟΚΤ 2026
«Είναι το μοναδικό στο είδος του που διασώζεται ακέραιο σε όλη την Ευρώπη», μου τονίζουν οι άνθρωποι του Μουσείου, όταν με υποδέχονται μέσα στο Νέο Υδαταέριο, την πιο πρόσφατη και τεχνολογικά εξελιγμένη μονάδα που είχε προστεθεί στο εργοστάσιο φωταερίου στο Γκάζι.
Όλα τα μηχανήματα, οι τεράστιες μεταλλικές σωληνώσεις, τα καρμπυρατέρ, τα μανόμετρα, οι πίνακες ελέγχου παραμένουν ακριβώς στη θέση τους, σαν να περιμένουν τους εργάτες να επιστρέψουν από το διάλειμμα. Σαν να βρίσκεσαι ξαφνικά σε κάποιο χαμένο πλάνο από το Metropolis του Fritz Lang, φαντάζεσαι τον καπνό που θα ξεφυσούσαν με μανία οι μηχανές για να παράξουν το θαυματουργό μείγμα το οποίο φώτιζε κάποτε τους δρόμους της πρωτεύουσας, μέχρι να επικρατήσει ο ηλεκτρισμός και να κλείσει οριστικά το εργοστάσιο το 1984.
Σε αντίθεση με τις εικόνες της φαντασίας, ωστόσο, «η αλήθεια είναι ότι εδώ δεν θα έβλεπες κάτι πολύ διαφορετικό τα χρόνια που λειτουργούσε από αυτό που αντικρίζεις σήμερα», όπως με διορθώνει η Μαρία Φλώρου, Διευθύντρια του Βιομηχανικού Μουσείου Φωταερίου. Αποτελώντας την τελευταία προσθήκη στις εγκαταστάσεις του εργοστασίου, με περίπου έναν αιώνα να το χωρίζει από τις υπόλοιπες, το Νέο Υδαταέριο ενσάρκωνε έναν πιο σύγχρονο, πιο καθαρό και πιο εργονομικό τρόπο παραγωγής.
«Ενώ στο υπόλοιπο εργοστάσιο η παραγωγή απαιτούσε μια σειρά από στάδια σε διαφορετικά κτίρια τα οποία συνδέονταν εξωτερικά, μέσω σωληνώσεων (από τους φούρνους όπου θερμαινόταν ο λιθάνθρακας, το μείγμα περνούσε σε άλλο κτίριο για τον καθαρισμό, μετά σε άλλο κτίριο για τη μέτρηση και τέλος έφτανε στο αεροφυλάκιο για την αποθήκευση), εδώ όλα αυτά τα στάδια ήταν μαζί – τακτοποιημένα».
Γι’ αυτό και άμα παρατηρήσεις το σχετικό διάγραμμα με την αποτύπωση της γραμμής παραγωγής στην είσοδο του κτιρίου, θα δεις ότι όλα τα μηχανήματα απλώνονται σαν κλαδιά ενός τεράστιου δέντρου που αγγίζει τα 34 μέτρα ύψους.
Το κωκ μεταφερόταν με έναν εξωτερικό ανελκυστήρα στην κορυφή αυτού του «δέντρου» και από εκεί διοχετευόταν κάθετα στο σύστημα των επιμέρους μηχανημάτων χωρίς ανάγκη ανθρώπινης παρέμβασης, πρώτα για τη διαδικασία της καύσης και μετά για την εξαέρωση, «Οι εργάτες είχαν περισσότερο ρόλο εποπτείας και ελέγχου στη διαδικασία – έρχονταν για να ρυθμίσουν την πίεση, τις θερμοκρασίες, τα υπολείμματα».
Την ώρα που μιλάμε, στην ίδια θέση μέσα στο Νέο Υδαταέριο βρίσκονται τεχνικοί από συνεργεία και νεαροί καλλιτέχνες που στήνουν τα έργα τους.
Ο χρόνος μετράει αντίστροφα για τα εγκαίνια του Watergas Project. Μέσα στην έντονη υλικότητα και τη σκηνική δύναμη που χαρίζει με τον εξοπλισμό του αυτό το στολίδι της βιομηχανικής κληρονομιάς, εγκαινιάζεται ένα νέο εικαστικό πρότζεκτ από το Μουσείο.
«Ένας διάλογος ανάμεσα στην τέχνη και τη βιομηχανική κληρονομιά»
Από το 2016 που άνοιξε για το ευρύ κοινό, το κτίριο του Νέου Υδαταερίου έχει αποτελέσει έμπνευση για μερικές από τις πιο ευφάνταστες δράσεις του Μουσείου – κινηματογραφικές προβολές, θεατρικές performances, DJ sets, μουσικά δρώμενα και escape games (πέρα από τα εκπαιδευτικά προγράμματα που διοργανώνονται τακτικά εκεί).
Είναι ένα κτίριο το οποίο τους δίνει την ευκαιρία να πειραματίζονται και να δοκιμάζουν τα όριά του, όπως μεταφέρουν οι άνθρωποι του Μουσείου. Αυτή τη φορά δοκιμάζουν κάτι διαφορετικό, με τη φιλοδοξία να εξελιχθεί σε ετήσιο θεσμό.
«Επιχειρήσαμε να εμπλέξουμε την καλλιτεχνική κοινότητα, προκειμένου το κοινό να γνωρίσει αυτόν τον ιδιαίτερο χώρο μέσα από τις εικαστικές τέχνες», μου εξηγεί η εικαστικός και μουσειοπαιδαγωγός Γεωργία Λαζάρου, η οποία υπογράφει τη συνολική επιμέλεια στο Watergas Project.
«Στόχος μας είναι να δημιουργήσουμε έναν δημιουργικό διάλογο ανάμεσα στην τέχνη και τη βιομηχανική κληρονομιά, αναδεικνύοντας την πρώτη ως ένα μέσο ερμηνείας και εξερεύνησης της δεύτερης». Με έμφαση στη νεότερη γενιά εικαστικών, την εξωστρέφεια και την ανάπτυξη μιας ανοιχτής, συμπεριληπτικής ταυτότητας για το μουσείο, «όπου κάθε άτομο θα αισθάνεται ότι υπάρχει κάτι που τον/την αφορά».
Έτσι, αντί για τη διαδικασία της ανάθεσης, επιλέχθηκε συνειδητά η διαδικασία του open call σε καλλιτέχνες ηλικιακού εύρους 18-35 ετών, με ζητούμενο έργα τα οποία να συνδιαλέγονται με την ταυτότητα του χώρου – τη βιομηχανική αρχιτεκτονική, την ιστορία του εργοστασίου, το κάρβουνο και το νερό με το οποίο παραγόταν το υδαταέριο.
Όπως μεταφέρει η επιμελήτρια, υπήρξε θερμή ανταπόκριση.
Μάλιστα, «είχε μεγάλο ενδιαφέρον το γεγονός ότι κάθε εικαστικός που υπέβαλε πρόταση επέλεξε να εστιάσει και να αναδείξει κάτι διαφορετικό. Έτσι λοιπόν τα έργα τέχνης που επιλέχθηκαν τελικά για την έκθεση, κινούνται ακολουθώντας κατά κάποιο τρόπο μία άτυπη γραμμή παραγωγής: από την άμορφη πρώτη ύλη στον ίδιο τον άνθρωπο, είτε αυτός είναι εργάτης παραγωγής, είτε είναι δημιουργός, είτε καταναλωτής. Όλα τα έργα είναι μοναδικά και μοιάζουν να βρίσκονται στο “σωστό” σημείο».
Από την πρώτη γεύση που ξεκλέβω ανάμεσα στον κόσμο που δουλεύει πυρετωδώς, στέκομαι σε μια εντυπωσιακή «αραχνοΰφαντη» εγκατάσταση η οποία μοιάζει σαν να αιωρείται (Θεανώ Γιαννέζη), μια κάθετη προβολή πάνω σε δεξαμενή γεμισμένη με νερό (Κατερίνα Γιαννοπούλου), τα πρόσωπα εργατών σε επεξεργασμένο αρχειακό υλικό του Μουσείου (Άννι Ξενοδοχίδη).
«Και όπως σε μια γραμμή παραγωγής το ένα στάδιο διαδέχεται το άλλο, χωρίς κανένα να είναι σημαντικότερο από τα άλλα, αντίστοιχα και στην έκθεση κάθε έργο έχει τη δική του σημασία».
Την ώρα της επίσκεψης, μεγάλοι καμβάδες παραμένουν αμπαλαρισμένοι, τεχνικοί στερεώνουν οθόνες για τα video art έργα, πρόχειρα κολλημένες χαρτοταινίες υποδεικνύουν το ακριβές σημείο που θα εγκατασταθούν όσα απομένουν. Ζητάω από την επιμελήτρια Γεωργία Λαζάρου να μου περιγράψει το Watergas Project μέσα από μερικές λέξεις που θα περιγράφουν καλύτερα την εμπειρία της επίσκεψης, όταν όλα θα έχουν ολοκληρωθεί.
Και απαντάει ότι το Watergas Project σχεδιάστηκε για να είναι μια έκθεση:
- Υποβλητική, καθώς συνυπάρχει με τον μηχανολογικό εξοπλισμό του 1950 στην πιο ακέραιη μορφή του.
- Αρχέγονη καθώς βασική αφορμή αποτέλεσαν οι πρώτες ύλες της παραγωγής υδαταερίου, το κάρβουνο και το νερό.
- Πολυεπίπεδη, καθώς συναντάμε τη χρήση διαφορετικών εικαστικών μέσων δημιουργώντας μία δυναμική σχέση με το χώρο.
- Συμμετοχική, καθώς το κοινό καλείται να διαδράσει με τα έργα αλλά και να αναδείξει ψηφίζοντας σε μία ειδικά διαμορφωμένη landing page το αγαπημένο του έργο (διαμορφωμένη από το Φυσικό Αέριο Ελληνική Εταιρεία, που αποτελεί τον μεγάλο χορηγό των δράσεων του Μουσείου)
Τα υπόλοιπα στα εγκαίνια, τη Δευτέρα 19 του μηνός, με ελεύθερη είσοδο.
***
INFO
Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου, Κτίριο: Νέο Υδαταέριο | Τεχνόπολη
Καλλιτεχνική Επιμέλεια: Γεωργία Λαζάρου
Ιδέα-Σχεδιασμός: Γεωργία Λαζάρου, Αργυρώ Μπατσή, Μαρία Φλώρου
16 – 29 Οκτωβρίου
Μέρες και ώρες λειτουργίας: Δευτ.-Κυρ.: 12:00-20:00
Εγκαίνια: Δευτέρα 19/10, 19.30 (είσοδος ελεύθερη)
Είσοδος: Mε το εισιτήριο του μουσείου Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου (2€)
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.