Στην Ιθάκης 42, ένα σπίτι του 1930 συνομιλεί με τη σύγχρονη τέχνη
Η Eleftheria Tseliou Gallery μεταφέρει τη δραστηριότητά της έξω από τον καθιερωμένο χώρο της στην οδό Ηρακλείτου.
- 14 ΙΟΥΛ 2026
Στην καρδιά της Κυψέλης, σε ένα φανταστικό νεοκλασικό σπίτι της δεκαετίας του 1930, η Eleftheria Tseliou Gallery παρουσιάζει την έκθεση «Ιθάκης 42», μεταφέροντας για τη δραστηριότητά της έξω από τον καθιερωμένο χώρο της στην οδό Ηρακλείτου.
Η επιλογή του συγκεκριμένου κτιρίου δεν αποτελεί απλώς μια αλλαγή σκηνικού, αλλά μια φυσική συνέχεια της φιλοσοφίας που υπηρετεί η γκαλερί από την ίδρυσή της, το 2013: τη δημιουργία ουσιαστικών διαλόγων ανάμεσα στη σύγχρονη τέχνη, την αρχιτεκτονική και τον χώρο που φιλοξενεί τα έργα.
Στεγασμένη σε έναν μίνιμαλ χώρο στο Κολωνάκι, η γκαλερί της Ελευθερίας Τσέλιου έχει ως βασικό άξονα την παρουσίαση και υποστήριξη του έργου Ελλήνων καλλιτεχνών, με έμφαση στη σύγχρονη δημιουργία και στις διαφορετικές μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης. Η «Ιθάκης 42» διευρύνει αυτή τη συνθήκη, προτείνοντας μια διαφορετική εμπειρία θέασης, όπου το ίδιο το σπίτι γίνεται ενεργό μέρος της έκθεσης.
Η Κυψέλη, μία από τις πιο χαρακτηριστικές γειτονιές της Αθήνας, γνώρισε μεγάλη άνθηση κατά τον Μεσοπόλεμο, ιδιαίτερα τη δεκαετία του 1930, όταν αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους τόπους κατοικίας της αστικής τάξης. Τα νεοκλασικά και μοντερνιστικά κτίριά της αποτύπωσαν μια περίοδο ακμής της πόλης, ενώ μεταπολεμικά, κυρίως κατά τη δεκαετία του 1960, η περιοχή συνδέθηκε με την έντονη ανοικοδόμηση και τις μεγάλες αστικές μεταμορφώσεις της Αθήνας.
Σήμερα, η Κυψέλη επαναπροσδιορίζεται ως ένας ζωντανός πολιτιστικός τόπος, με έντονη παρουσία καλλιτεχνών, εργαστηρίων και ανεξάρτητων χώρων τέχνης. Μέσα σε αυτή τη νέα δυναμική, το «Ιθάκης 42» λειτουργεί ως μια συνάντηση ανάμεσα στη μνήμη της πόλης, την αρχιτεκτονική κληρονομιά και τη σύγχρονη καλλιτεχνική παραγωγή.
Μπαίνοντας στον χώρο, το πρώτο έργο που αντικρίζουμε είναι της Ρένας Παπασπύρου, Η Άγνωστη Όψη (Βρυάξιδος 11 και Ασπασίας, δύο στοιχεία από την εγκατάσταση, 2021). Πρόκειται για δύο μέρη ενός μεγαλύτερου έργου, το οποίο είχε παρουσιαστεί στη Στέγη και αποτελούνταν συνολικά από πέντε μέρη. Τα συγκεκριμένα τμήματα σχηματίζουν μια γωνία, ώστε να προσομοιάζουν το κτίριο από το οποίο είχαν αποσπαστεί τα κομμάτια.
Η δουλειά της Ρένας Παπασπύρου λειτουργεί σαν ένα είδος κολάζ. Δεν υπάρχει καμία ζωγραφική επέμβαση· το ίδιο το υλικό είναι αυτό που αφηγείται την ιστορία του. Η καλλιτέχνις ασχολείται εδώ και πολλά χρόνια με τις αποτοιχίσεις και δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην υλικότητα των πραγμάτων. Χρησιμοποιεί μια τεχνική που εφαρμόζουν οι συντηρητές για την αφαίρεση νωπογραφιών και, μέσα από αυτή τη διαδικασία, επανασυνθέτει θραύσματα και δημιουργεί μια διαφορετική αφήγηση για την ιστορία της πόλης.
Πάνω στο έργο βλέπουμε σημειωμένες ημερομηνίες. Αυτό συνέβη επειδή το έργο δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια της καραντίνας. Για κάθε ημέρα που έβγαινε από το σπίτι της με τον κωδικό μετακίνησης «6», έκανε μία αποτοίχιση και σημείωνε την ημερομηνία. Με αυτόν τον τρόπο το έργο λειτούργησε και σαν ένα προσωπικό ημερολόγιο μιας συγκεκριμένης περιόδου.
Στο δεύτερο δωμάτιο, το έργο του Γιώργου Χατζημιχάλη (Comic Strip, 2024-26) προσκαλεί τον θεατή να εισέλθει μέσα σε αυτόο. Προχωρώντας στον χώρο, τα δωμάτια του σπιτιού διαδοχικά μέχρι να φτάσουμε στην εξωτερική όψη του σπιτιού. Στο τέλος αυτής της διαδρομής, ο θεατής καλείται να τραβήξει την κουρτίνα και να αποκαλύψει αυτό που βρίσκεται κρυμμένο πίσω της.
«Η ιδέα της έκθεσης σε αυτόν τον χώρο προέκυψε από μια πρακτική που έχουμε ξεκινήσει εδώ και κάποια χρόνια, με αφορμή συγκεκριμένα έργα και εκθέσεις. Κινούμαστε και εκτός της Ηρακλείτου, που είναι ο κεντρικός και βασικός μας χώρος, αναζητώντας χώρους που μπορούν να συνομιλήσουν ουσιαστικά με τα έργα που θέλουμε να παρουσιάσουμε», λέει η Ελευθερία Τσέλιου.
Έτσι έχει συμβεί, για παράδειγμα, στον Πειραιά, στην Τοσίτσα, αλλά και σε άλλες συνεργασίες που προέκυψαν μέσα από συγκεκριμένες συνθήκες. Αυτή τη φορά, όμως, η αφετηρία ήταν το έργο του Γιώργου Χατζημιχάλη. «Είχα επισκεφθεί το εργαστήριό του για κάτι άλλο και είδα το έργο του να βρίσκεται σε εξέλιξη. Δεν υπήρχε τότε κάποια άμεση σκέψη παρουσίασής του σε έκθεση, αλλά η διαδικασία και η συζήτηση γύρω από αυτό ήταν τόσο ενδιαφέρουσες, που σκέφτηκα ότι αν το έργο παρουσιαζόταν στην Ηρακλείτου θα υπήρχαν σημαντικοί περιορισμοί».
Αυτή είναι και η βασική λογική πίσω από τους δεύτερους χώρους: αντί να βρίσκουν έναν χώρο και να προσαρμόζουν τα έργα σε αυτόν, αναζητούν χώρους που μπορούν να προσαρμοστούν στις ανάγκες των έργων και στη συζήτηση που θέλουν να ανοίξουν.
«Όταν επισκέφθηκα αργότερα και το εργαστήριο του Δαυίδ Σαμπεθάι, για διαφορετικούς λόγους, είδα και το δικό του έργο (σ.σ. Get Out of My Kingdom, 2026). Τότε άρχισε να διαμορφώνεται ένας διάλογος ανάμεσα στα έργα, ο οποίος δεν ήταν προφανής από την αρχή, αλλά προέκυψε μέσα από το αρχιτεκτονικό στοιχείο και τη σχέση τους με τον χώρο».
Το συγκεκριμένο σπίτι στην Ιθάκης ήταν ήδη στο μυαλό της Ελευθερίας Τσέλιου, καθώς είχε ανακαινιστεί από μια πολύ αγαπημένη της φίλη και υπήρχε η επιθυμία να συζητηθεί μέσα σε αυτόν τον χώρο μια διαφορετική σχέση ανάμεσα στην τέχνη, την αρχιτεκτονική και την καθημερινή ζωή. «Ήταν πολύ όμορφο το ότι μπορέσαμε να αναπτύξουμε αυτή την ιδέα συλλογικά, μέσα από μια συζήτηση όλων των συντελεστών».
Σημαντικό ρόλο έπαιξε φυσικά και ο ίδιος ο χώρος. «Το γεγονός ότι υπάρχει κήπος ήταν μια μεγάλη χαρά για εμάς, καθώς δεν είναι κάτι που έχουμε συνηθίσει – ειδικά αφού ο βασικός μας χώρος βρίσκεται στο Κολωνάκι. Ήταν μια μοναδική ευκαιρία να παρουσιαστούν έργα σε έναν εξωτερικό χώρο, δημιουργώντας μια διαφορετική σχέση ανάμεσα στη γλυπτική, την αρχιτεκτονική και το φυσικό περιβάλλον».
Στον κήπο του νεοκλασικού συναντάμε τα γλυπτά του Βασίλη Γεροδήμου, Hiatus #1. Η παρουσία τους εκεί αποκτά μια ιδιαίτερη σημασία, καθώς μεταφέρει τη συζήτηση της έκθεσης από το εσωτερικό του σπιτιού προς τον εξωτερικό χώρο, εκεί όπου η τέχνη συναντά την καθημερινή εμπειρία και τον δημόσιο χώρο. Είναι μια εικόνα που δεν συναντάμε συχνά στην Αθήνα, κυρίως λόγω πρακτικών περιορισμών, και ακριβώς γι’ αυτό αποκτά ιδιαίτερη δύναμη.
Τα γλυπτά, τοποθετημένα ανάμεσα στη βλάστηση και την αρχιτεκτονική του παλιού σπιτιού, δεν λειτουργούν ως απλά εκθέματα, αλλά σαν στοιχεία που κατοικούν τον χώρο. Ο κήπος μετατρέπεται σε έναν τόπο διαλόγου, όπου το παρελθόν του κτιρίου, η μνήμη των υλικών και η σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία συνυπάρχουν.
Αυτός ήταν εξαρχής και ο στόχος της έκθεσης: να μπορούν τα έργα να ιδωθούν μέσα σε ένα διαφορετικό πλαίσιο, όπου ο χώρος δεν λειτουργεί ως ουδέτερο φόντο αλλά ως ενεργός συνομιλητής. Στην «Ιθάκης 42» θα συναντηθείτε με την τέχνη μέσα στην πόλη.
ΙΘΑΚΗΣ 42, ELEFTHERIA TSELIOU GALLERY
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.