9 facts για το Καλλιμάρμαρο, το μοναδικό στάδιο στον κόσμο εξ ολοκλήρου από μάρμαρο

Τις τελευταίες ώρες, όλος ο διεθνής Τύπος εξαίρει μία επιχείρηση καθαριότητας που λαμβάνει χώρα στο κέντρο της Αθήνας, για πρώτη φορά εδώ και πάνω από έναν αιώνα. Όχι, δεν άλλαξε κάτι με την κατάσταση στα πεζοδρόμια, τους υπερχειλισμένους κάδους και την έντονη χαρακτηριστική δυσοσμία από τους ρύπους που κερνάει η καλοκαιρινή Αθήνα όσους έχουν μείνει πίσω.

Αλλάζει, όμως, η εικόνα του Παναθηναϊκού Σταδίου με τις εντατικές εργασίες τις οποίες εποπτεύει η Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή. Και αυτό αξίζει χωρίς αμφιβολία «συγχαρητήρια».

Μια πρώτη εικόνα για το αποτέλεσμα των εργασιών αναμένεται να παρουσιαστεί στις 10 Σεπτεμβρίου, στην Τελετή Αφής και Παράδοσης της Ολυμπιακής Φλόγας για τους Ολυμπιακούς Αγώνες Νέων Dakar 2026. Το εμβληματικό Παναθηναϊκό Στάδιο αναμένεται να γίνει ακόμα πιο φωτεινό αλλά και ακόμα πιο σύγχρονο: στο πλαίσιο των εργασιών που ξεκίνησαν, αλλάζει ο αγωνιστικός τάπητας ώστε να μπορεί να φιλοξενήσει αγωνίσματα στίβου επιπέδου Diamond League, εγκαθίστανται νέα φώτα Led, ενώ τρέχει και η διαδικασία καθαρισμού στην επιφάνεια των μαρμάρων με νερό χαμηλής πίεσης, ώστε τα μάρμαρα «να αποκτήσουν και πάλι την απόλυτη λαμπρότητα, διατηρώντας την πατίνα των χρόνων», όπως εξήγησε ο προέδρος της ΕΟΕ Ισίδωρος Κούβελος.

Πάμε να δούμε μερικά ενδιαφέροντα στοιχεία για το εμβληματικό Στάδιο που οι περισσότεροι αγνοούν.

Είναι το μοναδικό στάδιο στον κόσμο εξ ολοκλήρου από πεντελικό μάρμαρο

Ήταν το μακρινό 1894, όταν στο Συνέδριο του Παρισιού αποφασίστηκε η αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων και ως πρώτη πόλη που θα τους φιλοξενούσε επιλέχθηκε, για συμβολικούς λόγους, η Αθήνα. Ωστόσο, έναν χρόνο πριν η Ελλάδα είχε κηρύξει πτώχευση και ξαφνικά καλούταν να βρει τεράστιους πόρους για τις απαιτούμενες εργασίες. Η ίσως σημαντικότερη (αλλά και πιο δαπανηρή) ήταν η ανακατασκευή-αναμαρμάρωση του Παναθηναϊκού Σταδίου. Αποφασίστηκε να διοργανωθεί πανελλήνιος έρανος, αλλά τελικά το κόστος (και τη φήμη) του έργου ανέλαβε εξ ολοκλήρου ο Γεώργιος Αβέρωφ, φτάνοντας τη δωρεά σε ύψος 920.000 δραχμών και επιτρέποντας έτσι να γίνει πράξη το μοναδικό στάδιο στον κόσμο που είναι εξ ολοκλήρου φτιαγμένο από πεντελικό μάρμαρο.

Eξού και το όνομα «Καλλιμάρμαρο».

Δεν είναι αρχαίο στάδιο, είναι κατά μίμηση του αρχαίου

Υπάρχει ακόμα κόσμος που μπερδεύεται, πιστεύοντας ότι το λαμπερό αυτό στάδιο ανάγεται αυτούσιο στα αρχαία χρόνια. Αλλά κάτι τέτοιο θα ήταν πρακτικά αδύνατο. Το Παναθηναϊκό Στάδιο βρίσκεται πράγματι στη θέση του αρχαίου σταδίου (το οποίο διαμορφώθηκε αρχικά τον 4ο αι. π.Χ. ενώ αργότερα, τον 2ο αι. μ.Χ., επί Ηρώδη Αττικού, μετατράπηκε σε μαρμάρινο), ωστόσο αποτελεί ανακατασκευή του 19ου αι. Η αποκατάσταση έγινε σε σχέδια του Αναστάσιου Μεταξά, χωρίς καθόλου προσθήκες, παρότι είχε σχεδιάσει και ένα κτίριο εκθέσεων για να χρησίμευε ως γλυπτοθήκη.

Δεν πρόλαβε να ολοκληρωθεί πριν τους πρώτους Ολυμπιακούς Αγώνες

Βέβαια, τα πράγματα δεν πήγαν ακριβώς βάσει σχεδίου για το Στάδιο που προοριζόταν να αποτελέσει το παγκόσμιο σύμβολο για την επανεκκίνηση των Αγώνων αλλά και για μια «νέα Αθήνα». Έφτασε η μεγάλη ώρα των Αγώνων, αλλά εκείνο δεν ήταν 100% έτοιμο. Τα χρονικά πλαίσια ήταν στενά και εκείνος ο χειμώνας πολύ σκληρός. Έτσι, χρειάστηκε να επιστρατευτούν και λύσεις έκτακτης ανάγκης, όπως ήταν το βάψιμο των επάνω κερκίδων με λευκό χρώμα για να φαίνεται (τουλάχιστον στο μάτι) ολοκληρωμένο.

Τη σημερινή του μορφή πήρε τελικά το 1900, με νέα έργα που δρομολογήθηκαν.

Το Παναθηναϊκό Στάδιο δημιουργήθηκε για τα Παναθήναια

Πάμε πάλι στα αρχαία χρόνια. Ήταν στους ρωμαϊκούς χρόνους, περί το 140 π.Χ., όταν ο Ηρώδης ο Αττικός, ως αθλοθέτης των Μεγάλων Παναθηναίων, επέλεξε να αναμορφώσει ολόκληρο το στάδιο με πεντελικό μάρμαρο, κατασκευάζοντας έναν μεγαλοπρεπή αγωνιστικό χώρο για τη μεγάλη αθλητική γιορτή των Αθηνών: προπύλαια κοσμούσαν την είσοδο, διπλής όψης ερμαϊκές στήλες ορθώνονταν περιμετρικά του σταδίου, ενώ οι εξέδρες χωρίζονταν σε δύο διαζώματα με συνολική χωρητικότητα 50.000 θεατών.

Η τρίτοξη μαρμάρινη γέφυρα που δεν υπάρχει πια

Μάλιστα, παράλληλα με την αναμόρφωση του Σταδίου τον 2ο αι. μ..Χ.. είχε κατασκευαστεί μια εντυπωσιακή τρίτοξη μαρμάρινη γέφυρα πάνω από τον ποταμό του Ιλισοιύ, ώστε να εξασφαλίζεται η πρόσβαση από την πόλη. Η ύπαρξη της γέφυρας τεκμηριώνεται μέχρι το 1778, όταν ο Οθωμανός διοικητής της Αθήνας, Χατζή Αλή Χασεκή, κατασκεύαζε το νέο τείχος της πόλης για την άμυνά της κατεδαφίζοντας και χρησιμοποιώντας και τις πέτρες τις γέφυρας.

AP Photo/Thanassis Stavrakis / AP Photo/Thanassis Stavrakis

AP Photo/Thanassis Stavrakis

Το Παναθηναϊκό Στάδιο παρέμενε για αιώνες ξεχασμένο και θαμμένο κάτω από τη γη

Μετά τον 4ο αι μ.Χ. η λειτουργία του Σταδίου περνάει σε παρακμή, συμβαδίζοντας με τη συρρίκνωση του μεγέθους και της σημαντικότητας των Αθηνών. Έτσι, το άλλοτε λαμπρότερο στάδιο του αρχάιου κόσμου περιέπεσε για αιώνες σε αχρηστία και η μορφή του αλλοιώθηκε από την ερήμωση σε τέτοιο βαθμό που κανείς δεν αναγνώριζε την ύπαρξή του. Ούτε καν το θυμούνταν.

Όπως διαβάζουμε στο βιβλίο Η μαγική τοπιογραφία των Αθηνών του Βαγγέλη Ζήση, «την περίοδο της Τουρκοκρατίας στον χώρο που άλλοτε όριζε ο στίβος και οι εξέδρες, διακρινόταν μόνο χέρσα γη που είχε το σψχήμα μιας μικρής κοιλάδας».

Ασβεστοκάμινοι είχαν ανεγερθεί μέσα στη σφενδόνη

Το εμβληματικό Στάδιο δεν εξαιρέθηκε από τη συνήθεια των κατοίκων να διαμελίζουν τα αρχαία μνημεία και να ενσωματώνουν τα κομμάτια τους στα νεότερα κτίρια που οικοδομούσαν. Αντίθετα, το Στάδιο «μεταλλάχθηκε σε λατομείο», όπως αναφέρει στο βιβλίο του ο Βαγγέλης Ζήσης: το πολύτιμο πεντελικό μάρμαρο είτε χρησιμοποιούταν αυτούσιο σε νέες κατασκευές, είτε κονιορτουπιούταν για να γίνει ασβέστης. Μάλιστα, ασβεστοκάμινοι είχαν ανεγερθεί μέσα στη σφενδόνη αλλά και στον περιβάλλοντα χώρο του σταδίου, κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα.

«Μαντολόγια» στην υπόγεια σήραγγα του Παναθηναϊκού Σταδίου

Σήμερα, έχει αναστηλωθεί και φιλοξενεί ένα μικρό μουσείο για τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Κατά τη διάρκεια των «σκοτεινών» αιώνων, από την άλλη, φαίνεται ότι η υπόγεια διαμπερής σήραγγα που είχε από την κατασκευή του το Παναθηναϊκό Στάδιο συνδέθηκε έντονα με δεισιδαιμονίες και προλήψεις. «Αγνώμονες ως προς το παρελθόν της», όπως αναφέρει ο ιστορικής Βαγγέλης Ζήσης, «οι δεισιδαίμονες Αθηναίοι πίστεψαν ότι εισέβαλλαν και εγκαταστάθηκαν εκεί οι τρεις μοίρες και άλλα πλάσματα του υπερφυσικού βασιλείου».

Έτσι, μετατράπηκαν σε μέρος για «μαντολόγια», δηλαδή μαγικές τελετουργίες για να επικαλεστούν οι ενδιαφερόμενοι τη συνδρομή των υπερφυσικών δυνάμεων.

Οι φήμες για οργιαστικούς χορούς

Οι πιο πικάντικες πληροφορίες για τη λεγόμενη «Τρύπα της Μοίρας» στο Παναθηναϊκό Στάδιο, όπως παραθέτει στη μελέτη του ο Β. Ζήσης, προέρχονταν από τον Ιταλό ζωγράφο Simone Pomarfi, ο οποίος αναφέρθηκε σε ομαδικές τελετές γυναικών χωρίς ρούχα.

Πιο συγκεκριμένα, στα κείμενά του περιέγραφε πως οι παρευρισκόμενες έκαναν τις κατάλληλες προσφορές και ύστερα έστηναν χορό γυμνές, πιασμένες χέρι-χέρι, γύρω από μια μεγάλη φωτιά, ενώ προς διαφύλαξη της μυστικότητας, οι δύο είσοδοι της σήραγγας φυλάσσονταν από ηλικιωμένα μέλη της ομάδας.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ