Τοξικά μέταλλα και ασυνήθιστα σωματίδια: Τι αποκαλύπτει νέα έρευνα για τις εκβολές του Κηφισού
- 11 ΝΟΕ 2026
Αναρωτιέστε πώς είναι δυνατόν μια μεγαλούπολη πέντε εκατομμυρίων κατοίκων, με χρόνιες ελλείψεις στη διαχείριση αποβλήτων και επανειλημμένες καταγγελίες για παράνομες απορρίψεις τοξικών αποβλήτων στα φρεάτια του Κηφισού (όπως εκείνες που αποκαλύφθηκαν τον Σεπτέμβριο), να διαθέτει την ίδια στιγμή πεντακάθαρες ακτές με Γαλάζια Σημαία, όπως διαφημίζεται κάθε καλοκαίρι; Μάλλον, δεν είναι δυνατόν.
Νέα διεθνής μελέτη που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό Environmental Geochemistry and Health, αποτυπώνει με σαφή επιστημονικά δεδομένα τη βαριά ανθρωπογενή επιβάρυνση των παράκτιων ιζημάτων στην περιοχή της εκβολής του Κηφισού, στον Σαρωνικό Κόλπο.
Συγκεκριμένα, η διεθνής ομάδα των επιστημόνων (στην οποία συμμετείχαν ερευνητές από το ΕΚΠΑ και το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών), προέβη σε συγκριτική ανάλυση των παράκτιων ιζημάτων από δύο πόλεις με διαφορετικά γεωλογικά, κλιματικά και περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά: σύγκριναν από τη μία τη λεκάνη απορροής του Κηφισού στην Αθήνα και από την άλλη την παράκτια περιοχή του λιμανιού στη Φουτζάιρα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, έναν από τους μεγαλύτερους κόμβους ανεφοδιασμού πλοίων με καύσιμα παγκοσμίως.
Το σημαντικότερο είναι ότι, σε αντίθεση με την κλασική γεωχημική προσέγγιση που εφαρμόζεται συνήθως, στη συγκεκριμένη μελέτη οι ερευνητές δεν έμειναν απλώς στο να μετρήσουν τις συγκεντρώσεις των μετάλλων στα ιζήματα. Προχώρησαν ένα βήμα παραπέρα εξετάζοντας τη χημική και ορυκτολογική σύσταση των ιζημάτων αλλά και τη μορφολογία των μικροσωματιδίων και νανοσωματιδίων, με απώτερο στόχο να διακρίνουν εκείνα τα οποία δικαιολογούνται από τις φυσικές, γεωλογικές διεργασίες της περιοχής και εκείνα που συνδέονται άμεσα με ανθρωπογενείς δραστηριότητες.
Τα ευρήματα της δεύτερης κατηγορίας είναι εκείνα που πρέπει να μας ανησυχούν, με τους συγγραφείς να τα αποκαλούν «τα ορυκτά της Ανθρωπόκαινου».
Τα «ορυκτά της Ανθρωπόκαινου» στις εκβολές του Κηφισού
Όπως διαβάζουμε στην ενότητα με τη μεθοδολογία της έρευνας, συλλέχθηκαν συνολικά 14 δείγματα επιφανειακών θαλάσσιων ιζημάτων από τις δύο παράκτιες περιοχές. Τα δείγματα κοσκινίστηκαν, αποξηράνθηκαν και ακολούθησε η λεπτομερής εργαστηριακή τους ανάλυση, με μια σειρά από διαφορετικές τεχνικές για να προσδιοριστεί η ακριβής σύσταση των σωματιδίων.
Όσον αφορά τις εκβολές του Κηφισού, η μελέτη αναδεικνύει μια ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα. Τα πιο σημαντικά συμπεράσματα τα οποία προέκυψαν από τις μετρήσεις και τις αναλύσεις είναι τα εξής:
- Καταγράφηκαν αυξημένες συγκεντρώσεις σε μέταλλα και μεταλλοειδή και μεταλλοειδών υψηλής περιβαλλοντικής και υγειονομικής σημασίας: Πιο συγκεκριμένα, στα ιζήματα του Κηφισού βρέθηκαν υψηλές συγκεντρώσεις σε χρώμιο (Cr), ψευδαργύρο (Zn), χαλκό (Cu), μόλυβδο (Pb), αρσενικό (As) και κασσιτέρου (Sn). Και από τη στιγμή που οι μετρήσεις απήχαν από τις μέσες τιμές του ανώτερου ηπειρωτικού φλοιού, συνδέονται άμεσα με ανθρωπογενείς δραστηριότητες και εισροές.
- Ιδιαίτερα ανησυχητικό εύρημα αποτελούν οι συγκεντρώσεις μολύβδου (Pb), λόγω τοξικότητας Μέσω ισοτοπικής ανάλυσης του μολύβδου (μέθοδος για να διερευνηθεί η προέλευση του μολύβδου), διαπιστώθηκε κυρίως ανθρωπογενή προέλευση από παλαιότερες αστικές και βιομηχανικές εργασίες, όπως η καύση άνθρακα, τα χρώματα που περιείχαν μόλυβδο και άλλες βιομηχανικές δραστηριότητες.
- Εντοπίστηκαν συγκεκριμένα μικροσωματίδια τα οποία συνδέονται με ανθρωπογενείς διεργασίες: Η μικροσκοπική ανάλυση αποκάλυψε μικροσφαίρες σιδήρου (Fe microspheres), οι οποίες θεωρούνται πιθανό προϊόν διεργασιών υψηλής θερμοκρασίας, όπως η καύση άνθρακα και οι βιομηχανικές εκπομπές.
- Εντοπίστηκαν νανοσωματίδια σύνθετης μεταλλικής σύστασης: Μεταξύ των ευρημάτων περιλαμβάνονται νανοσωματίδια σιδήρου τα οποία περιέχουν κοβάλτιο (Fe–Co), όπως και ασυνήθιστα συσσωματώματα μικροκρυστάλλων με βολφράμιο (W), χρυσό (Au), υδράργυρο (Hg), ασβέστιο (Ca) και σίδηρο (Fe). Το ενδιαφέρον είναι ότι οι ρύποι αυτοί δεν εντοπίζονται στις συμβατικές γεωχημικές αναλύσεις που εφαρμόζονται συνήθως.
- Η παρουσία χρυσού (Au) αποτελεί πρόσθετη ένδειξη ανθρωπογενούς συνεισφοράς: Σε ορισμένα δείγματα μετρήθηκαν συγκεντρώσεις έως 123 ppb. Οι συγγραφείς κρίνουν την παρουσία του αξιοσημείωτη, καθώς δεν είναι γνωστές φυσικές γεωλογικές πηγές χρυσού στην περιοχή, επομένως το πιο πιθανό σενάριο είναι να προέρχονται από τεχνητά μεταλλικά κράματα.
Τα αποτελέσματα δεν έρχονται σαν κεραυνός εν αιθρία για την επιστημονική κοινότητα. Επιβεβαιώθηκαν ευρήματα προηγούμενων ερευνών από πανεπιστήμια της χώρας, απλώς με πιο λεπτομερή τεκμηρίωση για το τρομερό συσσωρευτικό αποτύπωμα που έχουν αφήσει στη λεκάνη του Κηφισού οι ανεξέλεγκτες αστικές και βιομηχανικές δραστηριότητες αυτής της πόλης. Όπως επισημαίνουν οι συγγραφείς της έρευνας, η ημίκλειστη μορφολογία του Σαρωνικού Κόλπου ευνοεί την κατακράτηση και τη συσσώρευση σωματιδίων στα παράκτια ιζήματα σε βάθος χρόνου, περιορίζοντας τη διασπορά τους προς την ανοικτή θάλασσα.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.