«Με κάνει να θέλω να το δοκιμάσω»: Πώς το TikTok επηρεάζει τη διατροφή των εφήβων
- 24 ΑΥΓ 2026
Το TikTok εξελίσσεται σε μια διατροφική πηγή συμβουλών με δύο όψεις για τους εφήβους. Από τη μία, μπορεί να προσφέρει συνταγές, ιδέες μαγειρικής και πιο υγιεινές εναλλακτικές. Από την άλλη, τους εκθέτει σε διατροφικές τάσεις, μη ρεαλιστικά πρότυπα σώματος και δυνητικά παραπλανητικούς ισχυρισμούς για την υγεία.
Το αποτέλεσμα είναι ένα σύνθετο περιβάλλον για τους εφήβους, οι οποίοι βρίσκονται ακόμη στη διαδικασία διαμόρφωσης της σχέσης τους με το φαγητό, την υγεία και το σώμα τους.
Πρόσφατη μελέτη σε εφήβους ηλικίας 15 έως 16 ετών διαπίστωσε ότι το περιεχόμενο για φαγητό στο TikTok μπορεί να προκαλεί λιγούρες, να ενθαρρύνει τους νέους να δοκιμάσουν καινούργιες τροφές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο τρέφονται, στην προσπάθειά τους να μιμηθούν influencers.
«Οι έφηβοι περιέγραψαν το TikTok ως ένα ιδιαίτερα ελκυστικό περιβάλλον, όπου το περιεχόμενο για το φαγητό μπορεί να τραβήξει γρήγορα την προσοχή τους και να δημιουργήσει την επιθυμία να φάνε ή να δοκιμάσουν κάτι καινούργιο», δήλωσε η Adrianna N. Bell, μία από τις συγγραφείς της μελέτης.
Τα ευρήματα έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία κυβερνήσεις, ρυθμιστικές αρχές και δικαστήρια εξετάζουν όλο και πιο προσεκτικά τον αντίκτυπο των social media σε παιδιά και νέους.
Στις ΗΠΑ, η Meta αντιμετωπίζει δικαστική διαμάχη σχετικά με καταγγελίες ότι σχεδίασε σκόπιμα τα Facebook και Instagram ώστε να είναι εθιστικά για τους νεότερους χρήστες. Στην Ευρώπη, την ίδια ώρα, το TikTok έχει βρεθεί στο επίκεντρο ελέγχων και καταγγελιών σχετικά με την προστασία των ανηλίκων από διαδικτυακό εκφοβισμό και ανεπιθύμητες επαφές, ενώ ορισμένες κυβερνήσεις εξετάζουν ή προωθούν περιορισμούς στη χρήση social media από παιδιά.
Η έρευνα για το TikTok προσθέτει μια ακόμη διάσταση στη συζήτηση: τι συμβαίνει όταν τα social media δεν επηρεάζουν μόνο το πώς αισθάνονται οι έφηβοι, αλλά και το τι θέλουν να φάνε;
«Με κάνει να θέλω να το δοκιμάσω»
Η μελέτη εξέτασε τον τρόπο με τον οποίο οι έφηβοι αντιλαμβάνονται την επιρροή του TikTok στις διατροφικές τους συνήθειες, αλλά και τον ρόλο των γονέων.
Οι συμμετέχοντες περιέγραψαν ένα διατροφικό περιβάλλον όπου οι τάσεις, οι διαφημίσεις, οι συνταγές, οι κριτικές εστιατορίων και το περιεχόμενο των influencers μπορούν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα να μετατρέψουν την περιέργεια σε όρεξη.
Ιδιαίτερα ισχυρή αποδεικνύεται η επιρροή των φαγητών που «τρεντάρουν», ακριβώς επειδή είναι καινούργια και επειδή φαίνεται πως «όλοι οι άλλοι» τα δοκιμάζουν.
«Ο λόγος που θέλω να [δοκιμάσω το φαγητό που είναι τάση] είναι ότι σκέφτομαι “γιατί θέλουν να το κάνουν τόσοι πολλοί, τι είναι αυτό που έχει τόσο καλό;”. Οπότε με κάνει να θέλω να το δοκιμάσω», ανέφερε ένας από τους εφήβους που συμμετείχαν στην έρευνα.
Σημαντικό ρόλο έπαιζε και η παρουσίαση. Ένα ελκυστικό πιάτο, ένα καλοφτιαγμένο βίντεο και τα θετικά σχόλια μπορούσαν να ενισχύσουν την επιθυμία για ένα συγκεκριμένο φαγητό. Οι έφηβοι ανέφεραν επίσης ότι λάμβαναν υπόψη τα σχόλια άλλων χρηστών όταν αποφάσιζαν αν θα εμπιστευτούν μια σύσταση.
Η δύναμη των influencers
Οι influencers αποτελούν ένα ακόμη σημαντικό κομμάτι της εξίσωσης. Ένας από τους συμμετέχοντες περιέγραψε πώς άλλαξε τη διατροφή του αφού παρακολούθησε έναν influencer με μυώδες σώμα.
«Μερικές φορές αλλάζω τον τρόπο που τρώω. Έχω δει κάποιους τύπους που είναι τόσο γυμνασμένοι και έχουν ωραίο σώμα και σκέφτομαι “ουάου”. Μετά μπαίνω στον λογαριασμό τους και βλέπω τι τρώνε. Και κάποιες φορές αλλάζω κι εγώ τον τρόπο που τρώω, για να προσπαθήσω να τους μοιάσω».
Ο influencer, επομένως, δεν χρειάζεται απαραίτητα να διαφημίζει ένα συγκεκριμένο τρόφιμο. Το μήνυμα μπορεί να αφορά έναν ολόκληρο τρόπο ζωής, με τη διατροφή να παρουσιάζεται ως μέρος της διαδρομής προς ένα συγκεκριμένο σώμα ή εμφάνιση.
Η μελέτη αναδεικνύει επίσης τον ρόλο του αλγορίθμου του TikTok. Οι έφηβοι ανέφεραν ότι οι διατροφικές τους επιλογές μπορούσαν να επηρεαστούν από όσα εμφανίζονταν στην εξατομικευμένη σελίδα For You. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε συγκεκριμένα τρόφιμα μπορούσε, μάλιστα, να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο τα αντιλαμβάνονταν.
«Βλέπω τόσο πολύ fast food, που πλέον δεν το θεωρώ ανθυγιεινό, παρόλο που είναι αρκετά ανθυγιεινό», ανέφερε ένας ακόμη συμμετέχων.
Η διαπίστωση αυτή συνδέεται με ευρύτερες ανησυχίες για το marketing τροφίμων στα social media. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι έφηβοι εκτίθενται συχνά σε διαδικτυακές διαφημίσεις τροφίμων και ότι μπορεί να ανταποκρίνονται περισσότερο στη διαφήμιση μέσω social media απ’ ό,τι στην παραδοσιακή τηλεοπτική διαφήμιση.
Στο TikTok, όμως, μπορεί να είναι δυσκολότερο να ξεχωρίσει η διαφήμιση από την ψυχαγωγία.
Ένα βίντεο με φαγητό μπορεί να είναι διαφήμιση ενός brand, σύσταση από influencer, κριτική εστιατορίου, viral συνταγή ή απλώς ένας creator που ακολουθεί μια δημοφιλή τάση. Το εμπορικό μήνυμα μπορεί έτσι να ενσωματώνεται σε ένα βίντεο που μοιάζει με συνηθισμένο περιεχόμενο χρήστη.
Ποιος είναι ο ρόλος των γονέων
Ίσως το πιο ενδιαφέρον εύρημα της έρευνας αφορά όσα συμβαίνουν μακριά από την οθόνη. Οι περισσότεροι έφηβοι δήλωσαν ότι οι γονείς τους είχαν μικρό ή και κανέναν ρόλο στην καθημερινή χρήση του TikTok. Όταν, όμως, οι γονείς παρενέβαιναν, «οι έφηβοι περιέγραψαν επίσης περιπτώσεις στις οποίες οι γονείς έπαιξαν σημαντικό ρόλο, διακόπτοντας την έκθεσή τους σε περιεχόμενο σχετικά με το φαγητό και ενθαρρύνοντας συζητήσεις γύρω από αυτό», εξήγησε η Bell.
Κάποιες φορές η παρέμβαση δεν αφορούσε καν το ίδιο το TikTok. Τα οικογενειακά γεύματα, ο χρόνος με τα αδέλφια ή απλώς η παρουσία των γονέων μπορούσαν να διακόψουν πολύωρα διαστήματα scrolling και να περιορίσουν την έκθεση σε περιεχόμενο σχετικό με το φαγητό.
Άλλοι έφηβοι περιέγραψαν μια πιο άμεση μορφή γονικής επιρροής: να μάθουν να αμφισβητούν όσα βλέπουν στο διαδίκτυο.
Ένας συμμετέχων ανέφερε ότι η μητέρα του τού είχε εξηγήσει πως οι influencers έχουν διαφορετικό σώμα και διαφορετικό τρόπο ζωής. Επομένως, η αντιγραφή της διατροφής τους δεν σημαίνει ότι θα έχει και τα ίδια αποτελέσματα – κάτι που κατάλαβε αφού ακολούθησε μια δίαιτα που είδε στο TikTok.
Αυτό παραπέμπει σε μια μορφή γονικής παρέμβασης που δεν βασίζεται τόσο στην παρακολούθηση ή στον έλεγχο της χρήσης του TikTok, όσο στην καλλιέργεια του ψηφιακού εγγραμματισμού και της διατροφικής εκπαίδευσης.
Η μελέτη είναι μικρή και διερευνητική, καθώς συμμετείχαν μόλις 25 έφηβοι. Το βασικό της μήνυμα βέβαια είναι σαφές: το TikTok δεν δείχνει απλώς στους εφήβους πώς φαίνεται ένα φαγητό. Μπορεί να επηρεάσει το τι θεωρούν επιθυμητό, δημοφιλές και φυσιολογικό.
Ακολουθήστε το OneMan στο Google News και μάθετε τις σημαντικότερες ειδήσεις.