Γιατί κάποιοι Ευρωπαίοι επιμένουν να σνομπάρουν τον κλιματισμό

Έχουμε δει πόσο λάθος μπορούν να πάνε όλα, πόσες μικροαστικές ελληνικές οικογένειες μπορούν να αποδομηθούν εν ριπή οφθαλμού μόνο και μόνο εξαιτίας ενός χαλασμένου air condition.

Στο οικονομιδικό σύμπαν για παράδειγμα, μαθαίνουμε πως η κόλαση δεν χρειάζεται πάντα καζάνια. Αρκεί ένας καύσωνας, τέσσερις τοίχοι, εφημερίδες που πάνε πάνω κάτω παλεύοντας άδικα να δροσίσουν ιδρωμένους μεσήλικες και ένταση, πολλή ένταση.

Πάνω που νομίζαμε ότι όσα περιγράφονται παραπάνω θεωρούνται αποκλειστικά ελληνικό προνόμιο, ένα κύμα πρόωρου καύσωνα σαρώνει χώρες της Δυτικής Ευρώπης, φέρνοντας θερμοκρασίες ρεκόρ που κάνουν κατοίκους και τουρίστες σε Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία και Μεγάλη Βρετανία να παθαίνουν όλοι Κώστα Ξυκομηνό.

Για να το φτιάξουν όμως πρέπει και να το έχουν και τα πράγματα εδώ αρχίζουν να γίνονται πιο σύνθετα.

Ο κλιματισμός είναι σπάνιος στα ευρωπαϊκά νοικοκυριά, τα οποία αντιμετωπίζουν τη ζέστη με εντελώς διαφορετικό τρόπο σε σχέση με τις ΗΠΑ, όπου οι θερμοκρασίες είναι ιστορικά υψηλότερες. Ενώ στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού το ποσοστό των νοικοκυριών που διαθέτει κλιματισμό αγγίζει το 90%, στην Ευρώπη το ποσοστό αυτό κυμαίνεται γύρω στο 20%.

Δεδομένου λοιπόν ότι η κλιματική κρίση φέρνει κάθε χρόνο όλο και νωρίτερα, πιο έντονους και παρατεταμένους καύσωνες, γιατί οι πλούσιες ευρωπαϊκές χώρες φαίνονται απρόθυμες να εντάξουν και τον κλιματισμό στους τρόπους αντιμετώπισης της ζέστης, εκτός από τα ανεμιστηράκια και τα κρύα ντους. Ειδικά, στις περιπτώσεις που εξαιτίας του θερμικού στρες, άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους.

Ένας σημαντικός λόγος είναι ότι πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ιστορικά, δεν είχαν μεγάλη ανάγκη για ψύξη, ειδικά στον βορρά. Οι καύσωνες υπήρχαν πάντα, αλλά σπάνια έφταναν στις παρατεταμένες υψηλές θερμοκρασίες που η Ευρώπη αντιμετωπίζει πλέον τακτικά.

2026 Alessandra Tarantino/AP Photo

Έτσι, ο κλιματισμός θεωρείται παραδοσιακά είδος πολυτελείας και όχι αναγκαιότητα, ειδικά καθώς η εγκατάσταση και η λειτουργία του μπορεί να είναι δαπανηρή. Μέσα σε όλα, το κόστος της ενέργειας σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες είναι υψηλότερο από ό,τι στις ΗΠΑ, ενώ τα εισοδήματα τείνουν να είναι χαμηλότερα.

Το χάσμα έχει τις ρίζες του τόσο στο κλίμα όσο και στον πολιτισμό. Πολύ πριν η General Electric αρχίσει να φέρνει την ψύξη μέσω χημικών, ο ευρωπαϊκός Νότος είχε ήδη χτιστεί για να αντέχει τη ζέστη. Λευκό χρώμα στις αυλές για να κρατούν το εσωτερικό δροσερό, παράθυρα που ανοίγουν διάπλατα και δωμάτια που αερίζονται κάθε πρωί, ενώ η σιέστα γλιτώνει τους τυχερούς που μπορούν να την απολαμβάνουν από την έκθεση σε ώρες που έχει πολλή ζέστη και που ούτως ή άλλως δεν μπορούν να κάνουν και πολλά.

Οι κάτοικοι της νότιας Ευρώπης πιστεύουν ότι οι κακομαθημένοι Αμερικανοί δεν ξέρουν πώς να αντιμετωπίζουν τη ζέστη με πιο φυσικό τρόπο. Βέβαια και εκείνοι μιλούν εκ του ασφαλούς, καθώς οι μέρες του Ιουνίου μπορεί να είναι αρκετά κρύες, οπότε και αγορά κλιματιστικού για μερικές καυτές ημέρες τον χρόνο, θεωρούνται απλά περιβαλλοντική αμαρτία.

Και έπειτα υπάρχει και η αρχιτεκτονική.

Ορισμένα κτίρια στις θερμότερες χώρες της νότιας Ευρώπης χτίστηκαν με γνώμονα τη ζέστη. Έχουν χοντρούς τοίχους, μικρά παράθυρα που εμποδίζουν τον ήλιο να εισχωρήσει στο εσωτερικό και έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε να μεγιστοποιούν την κυκλοφορία του αέρα. Αυτό έχει συμβάλει στο να παραμένουν πιο δροσερά και έχει μειώσει την αίσθηση της ανάγκης για τεχνητή ψύξη.

Σε άλλες περιοχές της Ευρώπης, ωστόσο, τα σπίτια δεν έχουν σχεδιαστεί με τον ίδιο τρόπο. Τα κτίρια στην ηπειρωτική Ευρώπη είναι συνήθως παλαιότερα, καθώς χτίστηκαν πριν η τεχνολογία του κλιματισμού γίνει ευρέως διαδεδομένη. Για παράδειγμα, στην Αγγλία, η οποία μόλις βίωσε τον πιο ζεστό Ιούνιο που έχει καταγραφεί ποτέ, μία στις έξι κατοικίες χτίστηκε πριν το 1900, οπότε είναι πιο δύσκολο παλαιότερα σπίτια να εξοπλιστούν με κεντρικά συστήματα ψύξης.

Παράλληλα, στους παράγοντες έρχεται να προστεθεί και μια πολιτική πτυχή, καθώς η Ευρώπη έχει δεσμευτεί να καταστεί «κλιματικά ουδέτερη» έως το 2050, και η ραγδαία αύξηση του αριθμού των κλιματιστικών θα καταστήσει ακόμη πιο δύσκολη την επίτευξη των κλιματικών στόχων. Τα κλιματιστικά δεν είναι μόνο μεγάλοι καταναλωτές ενέργειας, αλλά εκπέμπουν επίσης θερμότητα στο εξωτερικό περιβάλλον. Μια μελέτη που εξέτασε τη χρήση κλιματιστικών στο Παρίσι διαπίστωσε ότι αυτά μπορούν να αυξήσουν την εξωτερική θερμοκρασία κατά περίπου 2 έως 4 βαθμούς Κελσίου, επίδραση ιδιαίτερα σοβαρή σε πυκνοκατοικημένες πόλεις της Ευρώπης.

Ορισμένες χώρες έχουν επιβάλει μέτρα για τον περιορισμό της χρήσης του κλιματισμού. Το 2022, η Ισπανία θέσπισε κανόνες σύμφωνα με τους οποίους η θερμοκρασία του κλιματισμού σε δημόσιους χώρους δεν πρέπει να ρυθμίζεται κάτω από τους 27 βαθμούς Κελσίου, με σκοπό την εξοικονόμηση ενέργειας.

Οι όποιες ανησυχίες όμως για το κλίμα στην Ευρώπη αλλάζουν, καθώς η ήπειρος μετατρέπεται σε κλιματικό hotspot, μιας και ο ρυθμός θέρμανσης είναι διπλάσιος από αυτόν του υπόλοιπου κόσμου. Έτσι, η ήπειρος βρίσκεται μπροστά στο δίλημμα να υιοθετήσει τα συστήματα κλιματισμού που καταναλώνουν μεγάλη ποσότητα ενέργειας, με τις αρνητικές κλιματικές επιπτώσεις που αυτά συνεπάγονται, ή να βρει εναλλακτικούς τρόπους για να αντιμετωπίσει ένα μέλλον που θα γίνεται ολοένα και πιο ζεστό.

Ήδη πολλά νοικοκυριά στρέφονται στην πρώτη επιλογή, με τα στοιχεία της έκθεσης του ΔΟΕ να υποδηλώνουν μια σαφή αύξηση της χρήσης των κλιματιστικών, ο αριθμός των οποίων αναμένεται να ανέλθει στα 275 εκατομμύρια έως το 2050, δύο φορές μεγαλύτερος από τον αριθμό που υπήρχε το 2019.

Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι, αν και το κλιματιστικό μπορεί να προσφέρει μια γρήγορη ανακούφιση από τις καυτές θερμοκρασίες, καταναλώνει τεράστιες ποσότητες ενέργειας, το μεγαλύτερο μέρος της οποίας εξακολουθεί να προέρχεται από ορυκτά καύσιμα που συμβάλλουν στη υπερθέρμανση του πλανήτη.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ