Tι είναι οι άνεμοι τύπου Foehn που μας “έψησαν”

Σήμερα (22/7) είναι η πιο ζεστή ημέρα -μέχρι την επόμενη- του φετινού καλοκαιριού, με την Πυρομετεωρολογική Ομάδα FLAME της Μονάδας ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, που εξηγεί πώς ο καιρός και το κλίμα επηρεάζουν τις δασικές πυρκαγιές – αλλά και πώς οι πυρκαγιές επηρεάζουν την ατμόσφαιρα, δημιουργώντας το δικό τους καιρό, να εκδίδει ειδοποίηση για «εξαιρετικά επικίνδυνη ημέρα».

Όπως αναφέρουν οι επιστήμονες, «μια σπίθα αρκεί για να ξεκινήσει μια καταστροφική πυρκαγιά» στη μισή χώρα που είναι σε κόκκινο.

Στο επίκεντρο του δράματος μας τέθηκαν οι άνεμοι τύπου Foehn, τους οποίους εξηγούν ενδελεχώς οι καθ’ ύλην αρμόδιοι στο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Μετεωρολογίας για μαθητές του Meteo, στην Meteopedia, αλλά και η Πυρομετεωρολογική Ομάδα FLAME.’

Πως δημιουργούνται οι άνεμοι τύπου Foehn;

Σε απλά ελληνικά, οι άνεμοι τύπου Foehn «χρειάζονται» τα εξής:

Υγρός αέρας έρχεται από τη μία πλευρά του βουνού (προσήνεμη πλευρά).
Ανεβαίνει, ψύχεται και συμπυκνώνεται → δημιουργεί βροχές ή χιόνια στην κορυφή και στην προσήνεμη πλευρά.
Ο αέρας που περνάει από την άλλη πλευρά έχει χάσει την υγρασία του.
Κατεβαίνει, συμπιέζεται και θερμαίνεται (λόγω συμπίεσης) → γίνεται ζεστός και πολύ ξηρός.

Στη χώρα μας δημιουργούνται τέτοιοι άνεμοι «για παράδειγμα στην υπήνεμη πλευρά της οροσειράς της Πίνδου όταν φυσούν δυτικοί άνεμοι», όπως καταθέτει το Meteo.

Αυτήν την εβδομάδα δυτικά και νοτιοδυτικά ρεύματα από το Ιόνιο «αναγκάστηκαν» να ανέβουν στις πλαγιές της Πίνδου και η συνέπεια ήταν η απότομη άνοδος της θερμοκρασίας, που συνδυάστηκε με μεγάλη πτώση της υγρασίας.

Γενικά, οι άνεμοι τύπου Foehn εμφανίζονται συχνότερα στην Κρήτη και συχνά συνδυάζονται με επεισόδια σκόνης από Σαχάρα. Μπορούν να προκαλέσουν απότομες αλλαγές θερμοκρασίας, από 10 έως 16 βαθμούς σε λίγες ώρες. Παρατηρούνται και στην ανατολική ηπειρωτική Ελλάδα (Στερεά, Αττική, Εύβοια, Θεσσαλία, με ισχυρούς δυτικούς ανέμους πίσω από την Πίνδο.

Στη Δυτική Ελλάδα εμφανίζονται με ανατολικούς και βορειοανατολικούς ανέμους, ενώ απασχολούν και το Ακρωτήριο Άθως, το Ακρωτήριο Μαλέας, την Πάρνηθα, τον Ταϋγετο και την Πίνδο (με τοπικά καταβατικούς ανέμους).

Ιδού τι αναφέρει το Meteo, σε απλά ελληνικά που απευθύνονταν σε μαθητές. «Πολλοί έχουμε ακούσει τον όρο “καταβάτης” ή “καταβατικός άνεμος”, και αυτόματα φέραμε στο μυαλό μας τον Λίβα “που καίει τα σπαρτά”! Οι άνεμοι τύπου Foehn (ή Föhn), είναι ένα είδος καταβατικού, ζεστού και ξηρού ανέμου.

Ο όρος χρησιμοποιήθηκε αρχικά για τους ξηρούς και θερμούς ανέμους που δημιουργούνται στην υπήνεμη (πίσω) πλευρά των Άλπεων, στη συνέχεια, όμως επικράτησε σαν όρος για τοπικούς ανέμους που δημιουργούνται με τον συγκεκριμένο μηχανισμό, σε πολλές περιοχές της Γης».

Για τη δημιουργία τους «βασική προϋπόθεση είναι να υπάρχει ένα υψηλό κάθετο εμπόδιο στην ροή του ανέμου, όπως για παράδειγμα μια οροσειρά. Στην περίπτωση αυτή ο αέρας αναγκάζεται να ανέλθει ακολουθώντας αρχικά την ξηρή αδιαβατική θερμοβαθμίδα (~10 βαθμοί/χιλιόμετρο), και αφού καταστεί κορεσμένος ακολουθώντας την υγρή αδιαβατική θερμοβαθμίδα (~6 βαθμοί/χιλιόμετρο)».

{…} «Όπως λοιπόν ο ατμοσφαιρικός αέρας ανέρχεται, γίνεται κορεσμένος, και στη συνέχεια τα παγοκρυστάλλια ή/και υδροσταγονίδια δημιουργούν νέφη. Τα νέφη αυτά μπορεί να δώσουν βροχή ή χιόνι με αποτέλεσμα σημαντικά ποσά υγρασίας να φύγουν από την αέρια μάζα».

Γιατί γίνεται θερμότερος ο αέρας

«Βρισκόμαστε στην κορυφή της οροσειράς μας, έχει χιονίσει στην προσήνεμη, και ξεκινά η κάθοδος της αέριας μάζας στην υπήνεμη πλευρά. Αρχικά η μάζα κατέρχεται ακλουθώντας την υγρή αδιαβατική θερμοβαθμίδα μιας και είναι κορεσμένη. Όμως πλέον οι υδρατμοί που περιέχει είναι λιγότεροι από αυτούς που είχε όταν ξεκίνησε την άνοδό της.

Έτσι, καθώς θερμαίνεται, καθίσταται ακόρεστη (σχετική υγρασία λιγότερη από 100%) γρηγορότερα, δηλαδή σε υψηλότερο σημείο από το ύψος στο οποίο έγινε κορεσμένη κατά την άνοδό της.

Από εκεί και για την συνέχεια της καθόδου ακολουθεί την ξηρή αδιαβατική θερμοβαθμίδα και τελικά όταν φτάνει στην βάση της οροσειράς είναι θερμότερη και ξηρότερη από ότι ήταν πριν αρχίσει την άνοδό της. Στο σχήμα φαίνεται η πορεία της αέριας μάζας που συναντά την οροσειρά, και η μεταβολή της θερμοκρασίας κατά την πορεία αυτή».

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ