Όσα γνωρίζουμε για τη συντριβή πυραύλου της SpaceX στη Σελήνη

Η ανθρωπότητα στέλνει γιγάντια μεταλλικά αντικείμενα, άλλοτε επανδρωμένα και άλλοτε όχι, στη Σελήνη εδώ και 67 χρόνια και συγκεκριμένα από τις 13 Σεπτεμβρίου 1959, όταν το διαστημικό σκάφος «Luna 2» της Σοβιετικής Ένωσης ολοκλήρωσε ένα ταξίδι 36 ωρών γύρω από το φεγγάρι, μέχρι που πραγματοποίησε μία προγραμματισμένη συντριβή μεταξύ της Θάλασσας των Βροχών και της Θάλασσας της Γαλήνης, στην κοντινή πλευρά της Σελήνης.

Από τότε, σχεδόν 70 διαστημικά σκάφη και εξαντλημένοι προωθητήρες έχουν προσγειωθεί ομαλά ή έχουν συντριβεί στη Σελήνη – συμπεριλαμβανομένων έξι σκαφών που μετέφεραν αστροναύτες.

Τελευταίο σε αυτή τη μεγάλη λίστα, έρχεται να προστεθεί και το απορριφθέν ανώτερο στάδιο ενός πυραύλου Falcon 9 της SpaceX, το οποίο βρισκόταν σε τροχιά σύγκρουσης με τη Σελήνη, έπειτα από ένα ταξίδι 19 μηνών, σύμφωνα με το Κέντρο Μελετών Αντικειμένων Κοντά στη Γη (CNEOS) της NASA.

Το συγκεκριμένο τμήμα του πυραύλου, βάρους περίπου 3,9 τόνων, επρόκειτο να συντριβεί κοντά στον κρατήρα Einstein την Τετάρτη στις 9:35 π.μ. ώρα Ελλάδας, με ταχύτητα περίπου 8.690 χλμ./ώρα, υπερδιπλάσια από την ταχύτητα μιας σφαίρας που εκτοξεύεται από τουφέκι. Άρα, αυτή τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, η συντριβή έχει ήδη γίνει. Εξειδικευμένα τηλεσκόπια θα επιβεβαιώσουν το γεγονός, ωστόσο για να δούμε εικόνες θα πρέπει να περιμένουμε, καθώς κανένα από τα διαστημικά σκάφη που βρίσκονται σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη δεν βρισκόταν σε θέση να καταγράψει τη συντριβή ζωντανά.

Έτσι, οι επιστήμονες θα πρέπει να συγκρίνουν φωτογραφίες της επιφάνειας της Σελήνης πριν και μετά, προκειμένου να εντοπίσουν το νέο σημάδι, μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο για τον σχεδιασμό και την εκτέλεσή της.

Η σύγκρουση υπολογίζεται ότι είχε δύναμη ίση με τρεις τόνους ΤΝΤ και προβλέπεται να αφήσει πίσω της έναν ορατό κρατήρα 27 μέτρων στην επιφάνεια της Σελήνης και ένα σύννεφο σκόνης που θα φτάσει σε ύψος έως και τα 100 χλμ.

Ο πύραυλος Falcon 9 εκτοξεύτηκε από το Διαστημικό Κέντρο Κένεντι, πέρυσι, στις 15 Ιανουαρίου 2025, μεταφέροντας δύο ιδιωτικά διαστημικά σκάφη με προορισμό τη Σελήνη, στο πλαίσιο κοινής αποστολής ΗΠΑ – Ιαπωνίας: το «Blue Ghost», της εταιρείας Firefly Aerospace του Τέξας και το «Resilience», που κατασκευάστηκε από την ιαπωνική Ispace. Το Blue Ghost προσγειώθηκε στις 2 Μαρτίου 2025 στην κοντινή πλευρά της Σελήνης και έγινε το πρώτο ιδιωτικό σκάφος που κατάφερε μια απόλυτα επιτυχημένη προσγείωση στη Σελήνη, ενώ το Resilience συνετρίβη πάνω της στις 5 Ιουνίου 2025, έπειτα από βλάβη του λέιζερ μέτρησης αποστάσεων.

John Raoux, File/AP Photo

Γιατί συνετρίβη στη Σελήνη ο πύραυλος της SpaceX;

Συνήθως, τα ανώτερα τμήματα των πυραύλων της SpaceX που χρησιμοποιούνται σε αποστολές στο βαθύ διάστημα, εισέρχονται σε μία ελλειπτική τροχιά γύρω από τη Γη και επιστρέφουν φλεγόμενα στην ατμόσφαιρά της ή πέφτουν στον ωκεανό.

Η αποστολή αυτή όμως, απαιτούσε μεγαλύτερη ώθηση σε σύγκριση με αποστολές που πραγματοποιούνται πιο κοντά στη Γη, και έτσι αφού απελευθέρωσε επιτυχώς τα δύο διαστημικά σκάφη για την πορεία τους προς τη Σελήνη, εκείνο το στάδιο του Falcon συνέχισε να αιωρείται στο διάστημα.

Για λόγους λοιπόν που δεν είναι απολύτως σαφείς, το συγκεκριμένο τμήμα κατάφερε να αποφύγει την ατμόσφαιρα κατά τις πλησιέστερες προσεγγίσεις του στη Γη και να παραμείνει σε μια τροχιά που το έφερε όλο και πιο κοντά στη Σελήνη.

Στις 29 Απριλίου 2026, ο αστρονόμος Bill Gray προέβλεψε για πρώτη φορά τη διάσπαση του δεύτερου σταδίου πάνω στη Σελήνη, καθώς και την ακριβή ημερομηνία και ώρα που θα συνέβαινε αυτό. Ο Gray είναι ο δημιουργός της ιστοσελίδας Project Pluto, η οποία βασίζεται σε παρατηρήσεις μέσω τηλεσκοπίων από ερασιτέχνες αστρονόμους, καθώς και σε λογισμικό που ανέπτυξε ο ίδιος για τον υπολογισμό των τροχιών αντικειμένων τα οποία δεν παρακολουθεί ο αμερικανικός στρατός. Χρησιμοποιώντας αυτές τις πληροφορίες, μπόρεσε επίσης να προβλέψει και το ακριβές σημείο στη Σελήνη στο οποίο θα συντριβεί.

Πάντως, αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που τμήματα διαστημικών σκαφών ή πυραύλων προσκρούουν στην επιφάνεια της Σελήνης, αφήνοντας το σημάδι τους.

Τη δεκαετία του 1970, η NASA προκάλεσε σκόπιμα τη συντριβή στη Σελήνη του τρίτου σταδίου των πυραύλων Saturn V που εκτόξευσαν τους αστροναύτες του προγράμματος «Απόλλων». Η πρώτη σκόπιμη συντριβή συνέβη κατά τη διάρκεια της αποστολής «Απόλλων 13», της ατυχούς αποστολής που διακόπηκε πρόωρα λόγω έκρηξης δεξαμενής οξυγόνου.

Όταν το κέντρο ελέγχου της αποστολής ενημέρωσε τους αστροναύτες ότι οι δονήσεις της πρόσκρουσης είχαν καταγραφεί από σεισμογράφους που είχαν αφήσει στην επιφάνεια του φεγγαριού οι αστροναύτες του «Απόλλων 12», ο κυβερνήτης του «Απόλλων 13», Jim Lovell, ενώ οδηγούσε το κατεστραμμένο διαστημικό σκάφος του γύρω από τη Σελήνη, είχε απαντήσει ειρωνικά: «Λοιπόν, τουλάχιστον κάτι πήγε καλά σε αυτή την πτήση».

Η «χωματερή» της Σελήνης όλο και μεγαλώνει

Οι αναλύσεις από την πρόσκρουση στη Σελήνη ενός γνωστού αντικειμένου, γνωστής μάζας, με γνωστή ταχύτητα μπορεί να αποκαλύψει πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με τη δομή του εσωτερικού της Σελήνης, ωστόσο, εκφράζονται ανησυχίες σχετικά με τα διαστημικά απορρίμματα και τον τρόπο με τον οποίο αυτά ενδέχεται να επηρεάσουν μελλοντικές αποστολές – καθώς, μετά και τη σημερινή σύγκρουση, στη Σελήνη βρίσκονται περίπου 3.000 αντικείμενα ανθρώπινης κατασκευής, συνολικού βάρους περίπου 190 τόνων.

Μόνο από το δικό της πρόγραμμα, η NASA έχει καταγράψει στη Σελήνη 796 αντικείμενα, τα οποία εγκαταλείφθηκαν κατά τη διάρκεια των έξι αποστολών «Απόλλων»· ο αριθμός των περίπου 3.000 αντικειμένων προκύπτει αν συνυπολογιστεί ο εξοπλισμός όλων των άλλων χωρών και εταιρειών, από σοβιετικά και κινεζικά σκάφη προσγείωσης έως στάδια πυραύλων που έχουν συντριβεί, όπως αυτό της σημερινής αποστολής.

2026 Sergei Grits/AP Photo

Σε αντίθεση με τη ρύπανση στη Γη, αυτά τα συντρίμμια δεν αποτελούν απειλή για κανένα οικοσύστημα, καθώς η Σελήνη δεν διαθέτει ατμόσφαιρα ή βιόσφαιρα που θα μπορούσαν να υποστούν ζημιά.

Ωστόσο, οι επιστήμονες ανησυχούν για πολύ συγκεκριμένα ζητήματα, όπως η προστασία ιστορικών τοποθεσιών, όπως οι ζώνες προσγείωσης του «Απόλλων», ώστε να μην υποστούν διαταραχές ή ζημιές καθώς πραγματοποιούνται όλο και περισσότερες αποστολές αλλά και η διατήρηση περιοχών που έχουν αξία ακριβώς επειδή είναι ανέπαφες, καθώς το ανέπαφο σεληνιακό έδαφος κρύβει δισεκατομμύρια χρόνια γεωλογικής ιστορίας που οι επιστήμονες επιθυμούν να μελετήσουν πριν διασκορπιστεί από τα συντρίμμια.

«Πιστεύω ότι περισσότεροι άνθρωποι θα έπρεπε να ανησυχούν περισσότερο για τα διαστημικά απορρίμματα», δήλωσε ο Δρ. Matt Bothwell, αστρονόμος στο Πανεπιστήμιο του Cambridge. «Κάθε χρόνο τοποθετούμε όλο και περισσότερα αντικείμενα σε τροχιά. Μερικές φορές οι δορυφόροι συγκρούονται και θρυμματίζονται σε ακόμη περισσότερα κομμάτια. Πιστεύω ότι υπάρχει ο κίνδυνος να προκληθεί μια ανεξέλεγκτη αλυσιδωτή αντίδραση, αν βάλουμε τόσα πολλά αντικείμενα σε τροχιά».

Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA), υπάρχουν περίπου 54.000 αντικείμενα που επιπλέουν στο διάστημα με διαστάσεις μεγαλύτερες από 10 εκατοστά. Συνολικά, οι άνθρωποι έχουν εκτοξεύσει περίπου 17.000 τόνους αντικειμένων στο διάστημα από την έναρξη της Διαστημικής Εποχής, το 1957.

Βέβαια, η μεγαλύτερη ανησυχία, η οποία εκφράστηκε αυτή την εβδομάδα από τη NASA και τη SpaceX, αφορά τον κίνδυνο σύγκρουσης για μελλοντικές αποστολές, καθώς οι προσγειώσεις αλλά και οι αποστολές που θα μπουν σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη, αναμένεται να αυξηθούν απότομα την επόμενη δεκαετία.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ